Etylomorfiny chlorowodorek

Etylomorfiny chlorowodorek to substancja czynna stosowana w recepturze dwiema drogami. Podana doustnie działa przeciwkaszlowo, a użyta zewnętrznie w kroplach do oczu miejscowo drażniąco¹. Farmakopea Polska XIII zalicza ją do substancji silnie działających i opatruje znakiem §§, którym wyróżnia substancje podlegające przepisom o przeciwdziałaniu narkomanii^2,3. W rejestrze surowców farmaceutycznych dostępny jest jeden preparat, pod nazwą Dionina⁴.

Charakterystyka chlorowodorku etylomorfiny

Jak nazywa się chlorowodorek etylomorfiny na recepcie i w rejestrze?

Nazwa łacińska monografii to Ethylmorphini hydrochloridum, polska etylomorfiny chlorowodorek, a angielska Ethylmorphine hydrochloride⁵. Rejestr surowców farmaceutycznych prowadzi ten surowiec pod nazwą Dionina⁴, więc na recepcie i na opakowaniu farmaceuta spotyka obie nazwy. Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda chlorowodorek etylomorfiny i w czym się rozpuszcza?

Monografia opisuje surowiec jako biały lub prawie biały, krystaliczny proszek⁵. Rozpuszczalność podana jest terminami jakościowymi⁵.

Z tego układu wynika droga wprowadzania surowca do preparatu. Substancję rozpuszcza się w fazie wodnej, a przy preparatach z dodatkiem etanolu pozostaje ona w roztworze. Brak rozpuszczalności w cykloheksanie wskazuje, że w niepolarnych fazach podłoży surowiec zostaje ciałem stałym.

Zastosowanie chlorowodorku etylomorfiny w recepturze

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII wiąże z tym surowcem dwie drogi podania i dwa działania. Doustnie jest to działanie przeciwkaszlowe, zewnętrznie miejscowo drażniące, a jedyną wymienioną postacią zewnętrzną są krople do oczu¹. Dawka jednorazowa liczona w dziesiątkach miligramów mieści się w proszkach dozowanych i w wodnych roztworach, czyli w postaciach, dla których monografia „Leki sporządzane w aptece” podaje sposób wykonania⁶.

Stężenia i dawki maksymalne chlorowodorku etylomorfiny

Wykaz dawek podaje dla podania doustnego komplet czterech wartości¹.

Dla podania zewnętrznego wykaz podaje zamiast dawek stężenie stosowane, czyli krople do oczu od 1,0% do 3,0%¹. Ilość surowca odpowiadającą temu stężeniu przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Dawki maksymalne Farmakopea określa jako największe dawki stosowane w lecznictwie i przyjmuje je dla mężczyzn w wieku od 20 do 40 lat o masie ciała do 70 kg, bez chorób towarzyszących⁷. Dawek dla dziecka z tych wartości się nie wyprowadza, bo Farmakopea nie zawiera przelicznika pediatrycznego.

Co robić, gdy recepta przekracza dawkę maksymalną?

Osoba sporządzająca lek recepturowy zmniejsza ilość surowca do wielkości określonej przez dawkę maksymalną, jeżeli ze składu oraz sposobu użycia podanego w recepcie wynika przekroczenie, a wystawiający receptę nie umieścił odpowiedniej adnotacji⁷. Świadome przekroczenie dawki maksymalnej w przypadkach szczególnych należy do lekarza⁷.

Niezgodności recepturowe chlorowodorku etylomorfiny

Surowiec jest solą alkaloidu, więc niezgodność recepturowa bierze się z uwolnienia wolnej zasady albo ze związania alkaloidu w nierozpuszczalny osad.

• Alkalizacja składu. Mechanizm pokazuje sama monografia. Po dodaniu wodorotlenku sodu do wodnego roztworu surowca i potarciu ścianek probówki wytrąca się biały, krystaliczny osad⁵. Składnik, który podnosi odczyn roztworu na tyle, by uwolnić zasadę, wyprowadza substancję czynną z roztworu do osadu.
• Garbniki. Sole alkaloidów tworzą z garbnikami trudno rozpuszczalne taniniany, które wypadają z roztworu⁸. Dotyczy to składów z taniną.

Dodatek etanolu niezgodnością nie jest. Monografia podaje, że surowiec rozpuszcza się zarówno w wodzie, jak i w etanolu 96%⁵, więc w preparatach wodno-etanolowych pozostaje w roztworze.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z chlorowodorkiem etylomorfiny

Jak sporządzić proszki dozowane z chlorowodorkiem etylomorfiny?

Monografia „Leki sporządzane w aptece” wyznacza kolejność czynności dla proszków dozowanych⁶.

1. Rozdrobnić składniki stałe do uzyskania bardzo miałko rozdrobnionego proszku.
2. Wymieszać składniki do uzyskania homogennej mieszaniny o jednakowej wielkości cząstek, stosując odpowiednią kolejność ich łączenia.
3. Dozować proszek objętościowo albo wagowo do kapsułek żelatynowych, skrobiowych lub saszetek.

Po sporządzeniu wykonuje się wizualne badanie jednolitego wymieszania wszystkich składników oraz badanie jednolitości masy proszków⁶. Przy proszkach o masie poniżej 300 mg masa jednostki mieści się między 90% a 110% wartości deklarowanej, a przy masie 300 mg i powyżej między 92,5% a 107,5%⁶.

Jakie wymagania spełniają krople do oczu z chlorowodorkiem etylomorfiny?

Krople do oczu są jałowymi wodnymi lub olejowymi roztworami, emulsjami albo zawiesinami, a w postaci roztworu mają być przezroczyste i praktycznie wolne od nierozpuszczalnych cząstek⁹. Pozostałe wymagania monografii dotyczą rozpuszczalnika, odczynu, ciśnienia osmotycznego i opakowania⁹.

• Rozpuszczalnikiem jest woda spełniająca wymagania monografii Aqua pro usu officinale.
• Wartość pH mieści się w przedziale od 3,5 do 8,5.
• Zalecana jest izotonia z płynem łzowym, czyli ciśnienie osmotyczne od 280 do 320 mosmol/L, przy czym w zależności od wymaganego stężenia substancji czynnej krople mogą być hipertoniczne.
• Preparat wydaje się w jałowym pojemniku jedno- lub wielodawkowym, a na etykiecie umieszcza się okres przydatności do użycia i warunki przechowywania.

Roztwory wodne wyjaławia się przez sączenie albo nasyconą parą wodną, przy czym sączenie wyjaławiające musi się odbywać w warunkach aseptycznych, w klasie czystości powietrza A⁹. Na ile dni pacjentowi wystarczy przepisana objętość kropli, przeliczysz kalkulatorem zużycia kropli do oczu.

Przechowywanie i trwałość chlorowodorku etylomorfiny

Surowiec chroni się od światła⁵. Dla gotowych kropli do oczu warunki przechowywania i okres przydatności do użycia ustala apteka i podaje je na etykiecie pojemnika⁹.

Bezpieczeństwo stosowania chlorowodorku etylomorfiny

Etylomorfiny chlorowodorek figuruje w Wykazie B substancji silnie działających², a w Wykazie A i Wykazie N nie występuje. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Podanie do worka spojówkowego wiąże się z miejscowym drażnieniem, bo takie właśnie działanie przypisuje surowcowi wykaz dawek przy stosowaniu zewnętrznym¹.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru⁴.