Leczenie nadciśnienia w ciąży jest konieczne, aby uniknąć powikłań takich jak przedwczesny poród, odklejenie łożyska czy zahamowanie wzrostu płodu.1 Istnieje jedynie kilka leków, które mogą być bezpiecznie ordynowane w celu leczenia nadciśnienia w ciąży. Dlaczego większość leków na nadciśnienie nie może być stosowana w ciąży?
Większość leków na nadciśnienie może wykazywać działanie fetotoksyczne i embriotoksyczne na płód. Lekami pierwszego wyboru, których bezpieczeństwo dla kobiet w ciąży i płodu zostało potwierdzone są metyldopa, nifedypina i labetalol. W obrocie w Polsce dostępna jest jedynie metyldopa, nifedypina zastąpiona jest werapamilem, a labetalol metoprololem. Reszta leków z grup beta blokerów oraz blokerów kanałów wapniowych nie została wystarczająco przebadana, stąd nie są one zalecane do stosowania. Diuretyki nie są wskazane do stosowania w ciąży, dopuszczalne są jedynie w sytuacjach wyjątkowych jak na przykład obrzęk płuc. Grupa inhibitorów konwertazy angiotensyny oraz antagoniści receptora angiotensyny są wykluczone ze stosowania w czasie ciąży ze względu na toksyczne działanie na płód.
Labetalol i nifedypina w postaci preparatu o przedłużonym uwalnianiu są w Polsce dostępne jedynie poprzez import docelowy.
Poniżej szczegółowo omówiono poszczególne grupy leków na nadciśnienie określając ich zastosowanie podczas terapii nadciśnienia w ciąży.
Inhibitory konwertazy angiotensyny oraz antagoniści receptora angiotensyny
Obie grupy leków są przeciwwskazane przez cały okres ciąży. Stosowanie tych leków znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia wad wrodzonych u dziecka. ACEI wpływa hamująco na układ renina-angiotensyna-aldosteron u płodu, co prowadzi do zmniejszenia czynności nerek powodując małowodzie i zaburzenia rozwoju płuc. Antagoniści receptora angiotensyny ze względu na zbliżony mechanizm działania również wpływają na układ RAAS mogąc mieć jeszcze gorszy wpływ na rozwój płodu od ACEI.
Fui i inni biorąc pod uwagę 6234 ciąż narażonych na ACEI lub ARB i potwierdzili wysokie ryzyko poważnych wrodzonych wad rozwojowych, wad układu sercowo-naczyniowego i urodzeniem martwego dziecka w porównaniu
z grupą kontrolną nienarażoną na te leki.2
Diuretyki
Diuretyki to grupa leków na nadciśnienie, która nie jest rekomendowana do stosowania podczas ciąży. Wynika to
z wpływu diuretyków na ilość płynu owodniowego oraz zaburzenia elektrolitowe u płodu. Wyjątkiem są sytuacje zagrożenia życia kobiety ciężarnej (na przykład obrzęk płuc)3
Przykładem leku zupełnie przeciwwskazanego w terapii nadciśnienia w ciąży jest triamteren, który przechodzi przez łożysko i jest antagonistą kwasu foliowego. Może doprowadzić u płodu do wad cewy nerwowej, układu moczowego
i krążeniowego oraz rozszczepienia podniebienia. Spironolakton jako antyandrogen również jest przeciwwskazany ze względu na możliwość feminizacji męskich płodów.4
Blokery kanałów wapniowych
Najlepiej przebadanym lekiem z tej grupy jest nifedypina, natomiast nie występuje ona w obrocie w Polsce.
W badaniach Browna i innych stwierdzono brak wpływu nifedypiny na rozwój płodu oraz znaczne zmniejszenie ciśnienia krwi u matki.
Dane Szwedzkiego Rejestru mówią również o niewielkiej przenikalności leków do mleka matki i bezpieczeństwie stosowania podczas karmienia piersią. 5
Werapamil jest to lek wymieniany jako względnie bezpieczny podczas ciąży, choć skierowany przede wszystkim dla osób cierpiących na zaburzenia rytmu serca.3
Beta blokery
Jest to grupa leków stosowana we wszystkich rodzajach nadciśnienia tętniczego w ciąży. Przeprowadzono osiem badań porównujących działanie beta blokerów z placebo. Wyniki pomiarów ciśnienia u matek uległy znaczącej poprawie, nie mając dużego wpływu na wyniki okołoporodowe. Najczęściej stosowanym beta-blokerem jest labetalol (niedostępny w Polsce). W Polsce stosowany jest metoprolol. Stwierdzono najmniejszy wpływ stosowania labetalolu i metoprololu na niedociśnienie matek, liczbę cięć cesarskich
i śmiertelność okołoporodową w grupie beta blokerów.6,3
Źródła
- Awaludin, A., Rahayu, C., Daud, N. A. A., & Zakiyah, N. (2022). Antihypertensive Medications for Severe Hypertension in Pregnancy: A Systematic Review and Meta-Analysis. Healthcare (Basel, Switzerland), 10(2), 325. https://doi.org/10.3390/healthcare10020325 ↩
- van der Zande, J. A., Ramlakhan, K. P., Prokselj, K., Muñoz-Ortiz, E., Baroutidou, A., Lipczynska, M., Nagy, E., Rutz, T., Franx, A., Hall, R., Johnson, M. R., Roos-Hesselink, J. W., & ROPAC investigators (2024). ACE Inhibitor and Angiotensin Receptor Blocker Use During Pregnancy: Data From the ESC Registry Of Pregnancy and Cardiac Disease (ROPAC). The American journal of cardiology, 230, 27–36. https://doi.org/10.1016/j.amjcard.2024.08.004 ↩
- Prejbisz, A., Dobrowolski, P., Kosiński, P., Bomba-Opoń, D., Adamczak, M., Bekiesińska-Figatowska, M., Kądziela, J., Konopka, A., Kostka-Jeziorny, K., Kurnatowska, I., Leszczyńska-Gorzelak, B., Litwin, M., Olszanecka, A., Orczykowski, M., Poniedziałek-Czajkowska, E., Sobieszczańska-Małek, M., Stolarz-Skrzypek, K., Szczepaniak-Chicheł, L., Szyndler, A., Wolf, J., Januszewicz, A. (2019). Management of hypertension in pregnancy: prevention, diagnosis, treatment and long‑term prognosis. Kardiologia polska, 77(7-8), 757–806. https://doi.org/10.33963/KP.14904 ↩↩↩
- Rapacz, A.,Filipek, B. (2009). Nadciśnienie tętnicze w ciąży. Farmacja Polska, 68(8), ptfarm.pl/download/?file=File%2FFarmacja+Polska%2F2009%2F08-2009%2F11+Nadcisnienie.pdf ↩
- Grześk, G., Wołowiec, Ł., Walukiewicz, M., Rogowicz, D., Gilewski, W., & Banach, J. (2019). The importance and safety of calcium antagonists in the treatment of hypertension in pregnant women. Pregnancy hypertension, 16, 85–88. https://doi.org/10.1016/j.preghy.2019.03.001 ↩
- Magee, L. A., Elran, E., Bull, S. B., Logan, A., & Koren, G. (2000). Risks and benefits of beta-receptor blockers for pregnancy hypertension: overview of the randomized trials. European journal of obstetrics, gynecology, and reproductive biology, 88(1), 15–26. https://doi.org/10.1016/s0301-2115(99)00113-x ↩
