Helenalina to lakton seskwiterpenowy występujący w arnice górskiej (Arnica montana) i w Arnica chamissonis. Uchodzi za główny związek odpowiedzialny za przeciwzapalne działanie preparatów z wyciągu arniki. Działa jednak inaczej niż klasyczne niesteroidowe leki przeciwzapalne, które hamują cyklooksygenazę. Helenalina wybiórczo blokuje czynnik transkrypcyjny NF-κB, ograniczając wytwarzanie białek prozapalnych1.
Kliniczne dowody na siłę tego działania są ograniczone i dotyczą postaci miejscowej. W przeglądzie Cochrane, na podstawie pojedynczego badania u 174 osób z chorobą zwyrodnieniową stawów rąk, żel z wyciągu arniki dawał zbliżoną ulgę w bólu i poprawę sprawności co żel z ibuprofenem, przy podobnej, choć nieco częstszej, liczbie działań niepożądanych, a jakość dowodów oceniono jako umiarkowaną2. Nie jest to więc dowód na równoważność z NLPZ w ogóle, lecz obserwacja z jednego badania w wąskim wskazaniu.
Helenalina jest zarazem związkiem toksycznym, dlatego preparaty z arniki przeznaczone są wyłącznie do stosowania zewnętrznego. W badaniach na zwierzętach i na hodowanych hepatocytach szybko zmniejszała zapasy glutationu w wątrobie i uszkadzała jej komórki3. Doustne przyjęcie grozi ciężkim zapaleniem żołądka i jelit oraz krwawieniem z przewodu pokarmowego, a kontakt ze skórą u części osób wywołuje podrażnienie i reakcje alergiczne. Z tego powodu, mimo wyraźnego działania przeciwzapalnego, helenalina nie znalazła zastosowania jako samodzielny lek.
Źródła
- Lyss G, Schmidt TJ, Merfort I, Pahl HL. Helenalin, an anti-inflammatory sesquiterpene lactone from Arnica, selectively inhibits transcription factor NF-kappaB. Biol Chem. 1997;378(9):951-961 ↩
- Cameron M, Chrubasik S. Topical herbal therapies for treating osteoarthritis. Cochrane Database Syst Rev. 2013;(5):CD010538 ↩
- Merrill JC, Kim HL, Safe S i wsp. Role of glutathione in the toxicity of the sesquiterpene lactones hymenoxon and helenalin. J Toxicol Environ Health. 1988;23(2):159-169 ↩
