Preparaty zawierające kannabidiol (CBD) cieszą się coraz większym zainteresowaniem wśród pacjentów. W artykule przedstawione zostały możliwe korzyści związane z ich stosowaniem oraz najważniejsze informacje dotyczące sposobu i bezpieczeństwa ich stosowania.

Olej CBD – Komu polecać?

Według badań klinicznych i ostatnich przeglądów systematycznych, korzyści z przyjmowania CBD mogą odnieść osoby, które:

chorują na padaczkę (zarówno dorośli, jak i dzieci), również kiedy występuje u nich lekooporność,^1,2,3
skarżą się na osłabioną pamięć i zdolność uczenia, związane z towarzyszącymi chorobami neurologicznymi np. schizofrenią lub nadużywaniem narkotyków,^4,5
mają problemy ze snem, często wybudzają się w nocy, występuje u nich nadmierna senność w ciągu dnia,^6,7
poddani są działaniu przewlekłego stresu, również związanego z przebytymi traumatycznymi wydarzeniami, cierpią na PTSD^8,9 ,
skarżą się na towarzyszące im poczucie lęku i niepokoju, szczególnie z współwystępującymi zaburzeniami snu,^10,11
zmagają się z przewlekłym bólem, który towarzyszy np. schorzeniom neurologicznym^12,13 ,
cierpią na schorzenia związane z przewlekłym stanem zapalnym, np. chorobę Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego,¹⁴ choroby dermatologiczne, m.in. atopowe zapalenie skóry, łuszczycę,^15,16
są nałogowymi palaczami, walczą z uzależnieniem od opioidów i alkoholu, ze względu na działanie neuroprotekcyjne i łagodzenie objawów odstawiennych przez CBD oraz osoby stosujące susz z konopi z wysoką zawartością THC, u których występują działania niepożądane ze strony OUN, np. objawy psychotyczne, upośledzenie funkcji poznawczych.^5,17,18,19

Olej CBD – Jak stosować?

Preparaty zawierające kannabidiol (CBD) są dostępne w postaci kapsułek oraz olejów do stosowania doustnego, a także kosmetyków (olejów, maści, kremów) do stosowania miejscowego w bólu stawów i pielęgnacji skóry. Produkty o statusie suplementu diety, przeznaczone do stosowania doustnego, dostępne są jako kapsułki miękkie (ang. softgel) lub dojelitowe, które przyjmowane powinny być razem z posiłkiem oraz oleje, które przed połknięciem należy przetrzymać pod językiem przez ok. 1-2 minuty.

Olej CBD – Jak działa?

Ludzki system endokannabinoidowy (ang. endocannabinoid system, ECS) odgrywa znaczącą rolę w rozwoju ośrodkowego układu nerwowego i odpowiedzi organizmu na czynniki środowiskowe oraz wytwarzane przez organizm. Bierze udział w modulacji wielu funkcji fizjologicznych i w związku z tym może wpływać na rytm snu i czuwania, nastrój, pamięć, odczucie lęku czy też występowanie drgawek u pacjentów z padaczką.²⁰ W skład systemu wchodzą:

receptory (wśród których najważniejsze to rec. CB₁ i CB₂),
endogenne kannabinoidy (np. anandamid),
enzymy odpowiadające za ich powstawanie i rozkład.²¹

Wśród kannabinoidów, czyli związków oddziałujących na system endokannabinoidowy, wyróżniamy kannabonoidy naturalne, pochodzenia syntetycznego, związki kannabinomimetyczne i endokannabinoidy. Do kannabinoidów pochodzenia naturalnego zaliczamy związki ekstrahowane z konopi siewnych (Cannabis sativa L.), w tym przede wszystkim Δ9- tetrahydrokannabinol (Δ9-THC) i kannabidiol (CBD).²² CBD jest negatywnym allosterycznym modulatorem receptorów kannabinoidowych CB1²³ i słabym antagonistą receptorów CB2.²⁴ Mnogość potencjalnych wskazań do zastosowania CBD wynika jednak nie tylko z jego wpływu na układ endokannabinoidowy, lecz również z jego oddziaływania na inne receptory. CBD oprócz wpływu na receptory kannabinoidowe wpływa też na receptory:

serotoninowe 5-HT_1A (działanie przeciwdepresyjne),²⁵
dopaminowe D₂ (działanie przeciwpsychotyczne),²⁶
GABA_A(działanie przeciwdrgawkowe),²⁷
sprzężone z białkami G: GPR3/6/12/18/55,^28,29,30
przejściowego potencjału TRP i receptory aktywowane przez proliferatory peroksysomów PPARγ.³¹

Ponadto CBD wywiera także pośredni wpływ na ECS hamując degradację anandamidu (AEA), który jest endogennym kannabinoidem.³² Kannabidiol (CBD) w odróżnieniu od THC nie wykazuje działania psychotropowego, narkotyzującego i uzależniającego.³³ CBD wykazuje działanie przeciwdrgawkowe, przeciwbólowe, przeciwlękowe, a także antyoksydacyjne, neuroprotekcyjne oraz przeciwzapalne.³⁴ Działa również korzystnie u pacjentów z zaburzeniami lękowymi oraz problemami ze snem.³⁵

Olej CBD – Na co uważać?

CBD jest uważany za substancję bezpieczną do stosowania przez ludzi. Dawki do 1500 mg CBD/dobę były w badaniach dobrze tolerowane.³⁶ Dawki CBD, przy których niektórzy pacjenci decydowali się na wycofanie z badania, były wysokie i wynosiły nawet 50 mg/kg m.c./dobę. Działania niepożądane, które wystąpiły u niektórych pacjentów, obejmowały zaburzenia ze strony OUN, takie jak senność, zmęczenie, zmniejszenie apetytu oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe, w tym wymioty i biegunka.^37,38 Brytyjska Food Standards Agency określa 70 mg/dobę jako maksymalną dawkę CBD u zdrowych osób.³⁹ Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) nie zaleca stosowania preparatów z CBD w czasie ciąży.⁴⁰ Badania na zwierzętach wykazały, że wysokie dawki CBD u ciężarnych mogą zaburzać reprodukcję u męskich potomków.⁴¹ Ponadto pewna ilość CBD może przenikać do mleka matki, więc nie zaleca się jego stosowania w okresie karmienia piersią.

Olej CBD – Na jakie interakcje zwracać uwagę?

CBD może wchodzić w interakcje z lekami metabolizowanymi przy udziale izoenzymów cytochromu P450, szczególnie z rodziny 3A, 2B, 2C oraz 2D. W badaniach z udziałem szczurów i myszy ostre podanie CBD zmniejszało aktywność izoenzymów CYP450.^42,43,44 Co ciekawe, badania na myszach wykazały również, że CBD podany jednorazowo może hamować aktywność izoenzymów CYP, natomiast podawany przewlekle zwiększać ich aktywność.⁴⁵ CBD może wpływać na działanie układów transportujących leki, co może mieć znaczenie dla pacjentów zażywających leki przeciwnowotworowe. CBD może być stosowany jako środek zmniejszający nudności i wymioty towarzyszące chemioterapii, dlatego należy zwrócić uwagę na możliwe interakcje wynikające z wpływu CBD na transportery leków, które mogą prowadzić do przedawkowania cytostatyku i wystąpienia toksyczności.^46,47,48 Ważną informacją dla pacjentów chorujących na padaczkę jest fakt, że CBD może zmieniać stężenia w osoczu leków przeciwdrgawkowych, m.in. klobazamu i fenytoiny.⁴⁹ Ponadto, CBD może również wpływać na stężenie we krwi omeprazolu i citalopramu.

Olej CBD – Dodatkowe informacje

W przypadku suplementów diety bardzo ważny jest proces wytwarzania, dlatego należy zwrócić uwagę, czy dany preparat jest produkowany zgodnie ze standardami GMP (Good Manufacturing Practice), co świadczy o wysokiej jakości produktu. Preparaty z CBD, mające status suplementu diety, aby wykazywały wysokie bezpieczeństwo stosowania, nie powinny zawierać psychotropowego THC lub jego ilość powinna być minimalna (dopuszczalna jest zawartość 0,2% THC⁵⁰). Przekroczenie tej ilości może stanowić zagrożenie dla pacjentów.

ARTYKUŁ PRZYGOTOWANY WE WSPÓŁPRACY Z FIRMĄ IMP&C

Satipharm CBD

Firma IMP&C jest dystrybutorem suplementów diety Satipharm CBD zawierających kannabidiol (CBD), pozbawionych psychotropowego THC. Satipharm CBD są dostępne w postaci kapsułek dojelitowych lub olejów zawierających CBD, wśród których można wyróżnić:

Satipharm CBD Advanced Essential (kapsułki),
Satipharm CBD Advanced High Strength (kapsułki),
Satipharm CBD smak cynamonowy (5% olej),
Satipharm CBD smak cytrynowo-limonkowy (5% olej),

oraz kapsułek dojelitowych zawierających CBD i dodatkowe składniki:

Satipharm CBD Advanced Active, które obok CBD zawierają witaminy A, D, E i K.
- Witamina D korzystnie wpływa na funkcjonowanie mięśni,⁵¹ zarówno witamina D jak i witamina A korzystnie wpływają na funkcjonowanie układu odpornościowego.⁵²
- Witamina E jest antyoksydantem, również wspierającym organizm w obronie przed infekcjami.⁵³ Preparat ten będzie więc szczególnie polecany osobom prowadzącym aktywny tryb życia, u których na skutek spadku odporności dochodzi do częstych infekcji.
Satipharm CBD Advanced Focus, które obok CBD zawierają witaminy z grupy B: B₁, B₃, B₅, B₆i B₁₂.
- Dodatek witaminy B5 korzystnie wpływa na sprawność umysłową.⁵⁴
- Witaminy B1, B3, B6 i B12 usprawniają pracę mózgu i przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia.^55,56 Preparat ten można więc polecić osobom pracującym umysłowo, zwłaszcza przez wiele godzin, które skarżą się na nadmierne zmęczenie i osłabienie funkcji kognitywnych.

Kapsułki czy krople?

Zarówno kapsułki, jak i oleje, mają swoje wady i zalety:

Kapsułki wytwarzane są według opatentowanej technologii Gelpell^®, która znacząco zwiększa biodostępność CBD, a ponadto:
- dzięki zamknięciu składników aktywnych w identycznych, mikrożelowych kapsułkach, w każdej porcji znajduje się taka sama ich ilość, co umożliwia precyzyjne dawkowanie,
- kapsułki posiadają żelatynową otoczkę, która jest odporna na działanie soku żołądkowego i pozwala na uwolnienie wielu mini-kapsułek na całym odcinku jelita cienkiego, zwiększając tym samym wchłanianie,⁵⁷
- kapsułki umożliwiają ochronę zawartego w nich CBD przed działaniem światła, temperatury i zmniejszają ryzyko oksydacji. Nie muszą być także przechowywane w chłodnym miejscu. Wadą może być jednak rozmiar kapsułek, co może utrudniać ich przyjmowanie pacjentom z trudnościami z połykaniem oraz dzieciom.
Oleje mają natomiast przyjemny smak, dzięki dodatkowi naturalnych aromatów, co ułatwia pacjentom stosowanie się do zaleceń dawkowania (compliance), a dodatkowo:
- brak żelatynowej otoczki może mieć znaczenie dla pacjentów będących na diecie wegetariańskiej i wegańskiej ,
- mimo braku formy stałej możliwe jest precyzyjne dawkowanie dzięki obecności skalibrowanego kroplomierza, jednak preparaty te są mniej stabilne i należy przechowywać je po otwarciu w suchym i chłodnym miejscu.

Stosowanie

Tabela poniżej przedstawia sposób stosowania preparatów Satipharm CBD.

Nazwa preparatu	Skład	Stosowanie
Satipharm CBD Advanced Essential (kapsułki)	w 1 kapsułce: 10 mg CBD	Od 1 do 2 kapsułek dziennie, razem z jedzeniem
Satipharm CBD Advanced High Strength (kapsułki)	w 1 kapsułce: 50 mg CBD	1 kapsułka dziennie, razem z jedzeniem
Satipharm CBD Advanced Active (kapsułki)	w 1 kapsułce: 10 mg CBD, 400 μg wit. A, 10 μg wit. D, 12 mg wit. E, 40 μg wit. K	Od 1 do 2 kapsułek dziennie, razem z jedzeniem
Satipharm CBD Advanced Focus (kapsułki)	w 1 kapsułce: 10 mg CBD, 1,1 mg wit. B₁, 16 mg wit. B₃, 6 mg wit. B₅, 1,4 mg wit. B₆, 2,5 μg wit. B₁₂	Od 1 do 2 kapsułek dziennie, razem z jedzeniem
Satipharm CBD smak cynamonowy (5% olej) Satipharm CBD smak cytrynowo-limonkowy (5% olej)	w 10 ml oleju: 500 mg CBD	Od 0,25 ml (12,5 mg CBD) do 0,5 ml (25 mg CBD) dziennie. Przed połknięciem przetrzymać pod językiem przez 1-2 minuty.

Badania

Satipharm CBD cechuje wysoka jakość oraz bezpieczeństwo i skuteczność potwierdzona w badaniach:

Suplementy produkowane są według szwajcarskich (kapsułki) i amerykańskich (oleje) standardów GMP, co zapewnia wysoką jakość preparatów. Dodatkowo są zgodne ze standardami GACP (Good Agricultural Collection Practices) dotyczącymi zbiorów i hodowli konopi oraz spełniają normy ISO 22000 i ISO 13485.
W badaniu klinicznym z randomizacją I fazy z udziałem zdrowych ochotników wykazano, że biodostępność CBD w postaci mikrożelowych kapsułek była 1,34-krotnie większa niż w przypadku takiej samej dawki CBD podawanej w formie sprayu na błonę śluzową jamy ustnej. Wysoka biodostępność umożliwia stosowanie przez pacjentów mniejszych dawek CBD, a co za tym idzie zmniejsza się prawdopodobieństwo wystąpienia efektów ubocznych i zwiększa szansa na stosowanie się pacjenta do zaleceń (compliance).⁵⁷
W badaniach klinicznych II fazy podawano pacjentom pediatrycznym, cierpiącym na lekooporną padaczkę i zażywającym stałe dawki leków przeciwdrgawkowych, CBD w postaci mikrożelowych kapsułek o zawartości 50 mg kannabidiolu. Maksymalne dawki wynosiły 25 mg/kg m.c./dobę lub 450 mg/dobę. Po 12-tygodniowym okresie badania zaobserwowano spadek średniej miesięcznej liczby napadów o 73.4 ± 24.6% w stosunku do wartości wyjściowej. CBD było dobrze tolerowane, a działania niepożądane jakie zaobserwowano to zaburzenia snu i nerwowość, jednak były one łagodne lub umiarkowane. Zaburzenia żołądkowo-jelitowe i zmiany apetytu zaobserwowano jedynie u 1 pacjenta, nie odnotowano zmian w poziomach enzymów wątrobowych ani żadnych zaburzeń psychotycznych, ze względu na brak THC w preparacie. W badaniu wzięło udział 16 pacjentów w wieku średnio 9.1 ± 3.4 lat.⁵⁸

Więcej informacji o suplementach Satipharm CBD można znaleźć na stronie www.satipharm.pl.

Źródła

Szaflarski, J. P., Bebin, E. M., Cutter, G., DeWolfe, J., Dure, L. S., Gaston, T. E., Kankirawatana, P., Liu, Y., Singh, R., Standaert, D. G., Thomas, A. E., Ver Hoef, L. W., & UAB CBD Program (2018). Cannabidiol improves frequency and severity of seizures and reduces adverse events in an open-label add-on prospective study. Epilepsy & behavior : E&B, 87, 131–136. abstrakt ↩
Mitelpunkt, A., Kramer, U., Hausman Kedem, M., Zilbershot Fink, E., Orbach, R., Chernuha, V., Fattal-Valevski, A., Deutsch, L., Heffetz, D., & Sacks, H. (2019). The safety, tolerability, and effectiveness of PTL-101, an oral cannabidiol formulation, in pediatric intractable epilepsy: A phase II, open-label, single-center study. Epilepsy & behavior : E&B, 98(Pt A), 233–237. abstrakt ↩
O’Connell, B. K., Gloss, D., & Devinsky, O. (2017). Cannabinoids in treatment-resistant epilepsy: A review. Epilepsy & behavior : E&B, 70(Pt B), 341–348. abstrakt ↩
McGuire, P., Robson, P., Cubala, W. J., Vasile, D., Morrison, P. D., Barron, R., Taylor, A., & Wright, S. (2018). Cannabidiol (CBD) as an Adjunctive Therapy in Schizophrenia: A Multicenter Randomized Controlled Trial. The American journal of psychiatry, 175(3), 225–231. abstrakt ↩
Bonaccorso, S., Ricciardi, A., Zangani, C., Chiappini, S., & Schifano, F. (2019). Cannabidiol (CBD) use in psychiatric disorders: A systematic review. Neurotoxicology, 74, 282–298. abstrakt ↩↩
Babson, K. A., Sottile, J., & Morabito, D. (2017). Cannabis, Cannabinoids, and Sleep: a Review of the Literature. Current psychiatry reports, 19(4), 23. abstrakt ↩
Carlini, E. A., & Cunha, J. M. (1981). Hypnotic and antiepileptic effects of cannabidiol. Journal of clinical pharmacology, 21(S1), 417S–427S. abstrakt ↩
Orsolini, L., Chiappini, S., Volpe, U., Berardis, D., Latini, R., Papanti, G. D., & Corkery, A. (2019). Use of Medicinal Cannabis and Synthetic Cannabinoids in Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD): A Systematic Review. Medicina (Kaunas, Lithuania), 55(9), 525. abstrakt ↩
Greer, G. R., Grob, C. S., & Halberstadt, A. L. (2014). PTSD symptom reports of patients evaluated for the New Mexico Medical Cannabis Program. Journal of psychoactive drugs, 46(1), 73–77. abstrakt ↩
Shannon, S., Lewis, N., Lee, H., & Hughes, S. (2019). Cannabidiol in Anxiety and Sleep: A Large Case Series. The Permanente journal, 23, 18–041. pełny tekst ↩
Skelley, J. W., Deas, C. M., Curren, Z., & Ennis, J. (2020). Use of cannabidiol in anxiety and anxiety-related disorders. Journal of the American Pharmacists Association : JAPhA, 60(1), 253–261. abstrakt ↩
Xu, D. H., Cullen, B. D., Tang, M., & Fang, Y. (2020). The Effectiveness of Topical Cannabidiol Oil in Symptomatic Relief of Peripheral Neuropathy of the Lower Extremities. Current pharmaceutical biotechnology, 21(5), 390–402. abstrakt ↩
VanDolah, H. J., Bauer, B. A., & Mauck, K. F. (2019). Clinicians’ Guide to Cannabidiol and Hemp Oils. Mayo Clinic proceedings, 94(9), 1840–1851. abstrakt ↩
Carvalho, A., Souza, G. A., Marqui, S. V., Guiguer, É. L., Araújo, A. C., Rubira, C. J., Goulart, R. A., Flato, U., Bueno, P., Buchaim, R. L., & Barbalho, S. M. (2020). Cannabis and Canabidinoids on the Inflammatory Bowel Diseases: Going Beyond Misuse. International journal of molecular sciences, 21(8), 2940. pełny tekst ↩
Palmieri, B., Laurino, C., & Vadalà, M. (2019). A therapeutic effect of cbd-enriched ointment in inflammatory skin diseases and cutaneous scars. La Clinica terapeutica, 170(2), e93–e99. abstrakt ↩
Sheriff, T., Lin, M. J., Dubin, D., & Khorasani, H. (2019). The potential role of cannabinoids in dermatology. The Journal of dermatological treatment, 1–7. Advance online publication. abstrakt ↩
Morgan, C. J., Das, R. K., Joye, A., Curran, H. V., & Kamboj, S. K. (2013). Cannabidiol reduces cigarette consumption in tobacco smokers: preliminary findings. Addictive behaviors, 38(9), 2433–2436. abstrakt ↩
Hurd, Y. L., Spriggs, S., Alishayev, J., Winkel, G., Gurgov, K., Kudrich, C., Oprescu, A. M., & Salsitz, E. (2019). Cannabidiol for the Reduction of Cue-Induced Craving and Anxiety in Drug-Abstinent Individuals With Heroin Use Disorder: A Double-Blind Randomized Placebo-Controlled Trial. The American journal of psychiatry, 176(11), 911–922. abstrakt ↩
Hahn B. (2018). The Potential of Cannabidiol Treatment for Cannabis Users With Recent-Onset Psychosis. Schizophrenia bulletin, 44(1), 46–53. abstrakt ↩
Fraguas-Sánchez, A. I., & Torres-Suárez, A. I. (2018). Medical Use of Cannabinoids. Drugs, 78(16), 1665–1703. abstrakt ↩
Lu, H. C., & Mackie, K. (2016). An Introduction to the Endogenous Cannabinoid System. Biological psychiatry, 79(7), 516–525. abstrakt ↩
Fraguas-Sánchez, A. I., & Torres-Suárez, A. I. (2018). Medical Use of Cannabinoids. Drugs, 78(16), 1665–1703. abstrakt ↩
Laprairie, R. B., Bagher, A. M., Kelly, M. E., & Denovan-Wright, E. M. (2015). Cannabidiol is a negative allosteric modulator of the cannabinoid CB1 receptor. British journal of pharmacology, 172(20), 4790–4805. pełny tekst ↩
Pertwee R. G. (2008). The diverse CB1 and CB2 receptor pharmacology of three plant cannabinoids: delta9-tetrahydrocannabinol, cannabidiol and delta9-tetrahydrocannabivarin. British journal of pharmacology, 153(2), 199–215. https://doi.org/10.1038/sj.bjp.0707442 pełny tekst ↩
Campos, A. C., Moreira, F. A., Gomes, F. V., Del Bel, E. A., & Guimarães, F. S. (2012). Multiple mechanisms involved in the large-spectrum therapeutic potential of cannabidiol in psychiatric disorders. Philosophical transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological sciences, 367(1607), 3364–3378. abstrakt ↩
Schubart, C. D., Sommer, I. E., Fusar-Poli, P., de Witte, L., Kahn, R. S., & Boks, M. P. (2014). Cannabidiol as a potential treatment for psychosis. European neuropsychopharmacology : the journal of the European College of Neuropsychopharmacology, 24(1), 51–64. abstrakt ↩
Anderson, L. L., Absalom, N. L., Abelev, S. V., Low, I. K., Doohan, P. T., Martin, L. J., Chebib, M., McGregor, I. S., & Arnold, J. C. (2019). Coadministered cannabidiol and clobazam: Preclinical evidence for both pharmacodynamic and pharmacokinetic interactions. Epilepsia, 60(11), 2224–2234. abstrakt ↩
Laun, A. S., Shrader, S. H., Brown, K. J., & Song, Z. H. (2019). GPR3, GPR6, and GPR12 as novel molecular targets: their biological functions and interaction with cannabidiol. Acta pharmacologica Sinica, 40(3), 300–308. abstrakt ↩
Brown A. J. (2007). Novel cannabinoid receptors. British journal of pharmacology, 152(5), 567–575. abstrakt ↩
Rohleder, C., Müller, J. K., Lange, B., & Leweke, F. M. (2016). Cannabidiol as a Potential New Type of an Antipsychotic. A Critical Review of the Evidence. Frontiers in pharmacology, 7, 422. pełny tekst ↩
Devinsky, O., Cilio, M. R., Cross, H., Fernandez-Ruiz, J., French, J., Hill, C., Katz, R., Di Marzo, V., Jutras-Aswad, D., Notcutt, W. G., Martinez-Orgado, J., Robson, P. J., Rohrback, B. G., Thiele, E., Whalley, B., & Friedman, D. (2014). Cannabidiol: pharmacology and potential therapeutic role in epilepsy and other neuropsychiatric disorders. Epilepsia, 55(6), 791–802. abstrakt ↩
Leweke, F. M., Piomelli, D., Pahlisch, F., Muhl, D., Gerth, C. W., Hoyer, C., Klosterkötter, J., Hellmich, M., & Koethe, D. (2012). Cannabidiol enhances anandamide signaling and alleviates psychotic symptoms of schizophrenia. Translational psychiatry, 2(3), e94. pełny tekst ↩
Borgelt, L. M., Franson, K. L., Nussbaum, A. M., & Wang, G. S. (2013). The pharmacologic and clinical effects of medical cannabis. Pharmacotherapy, 33(2), 195–209. abstrakt ↩
Pisanti, S., Malfitano, A. M., Ciaglia, E., Lamberti, A., Ranieri, R., Cuomo, G., Abate, M., Faggiana, G., Proto, M. C., Fiore, D., Laezza, C., & Bifulco, M. (2017). Cannabidiol: State of art and new challenges for therapeutic applications. Pharmacology & therapeutics, 175, 133–150. abstrakt ↩
Shannon, S., Lewis, N., Lee, H., & Hughes, S. (2019). Cannabidiol in Anxiety and Sleep: A Large Case Series. The Permanente journal, 23, 18–041. pełny tekst ↩
Bergamaschi, M. M., Queiroz, R. H., Zuardi, A. W., & Crippa, J. A. (2011). Safety and side effects of cannabidiol, a Cannabis sativa constituent. Current drug safety, 6(4), 237–249. abstrakt ↩
Devinsky, O., Marsh, E., Friedman, D., Thiele, E., Laux, L., Sullivan, J., Miller, I., Flamini, R., Wilfong, A., Filloux, F., Wong, M., Tilton, N., Bruno, P., Bluvstein, J., Hedlund, J., Kamens, R., Maclean, J., Nangia, S., Singhal, N. S., Wilson, C. A., … Cilio, M. R. (2016). Cannabidiol in patients with treatment-resistant epilepsy: an open-label interventional trial. The Lancet. Neurology, 15(3), 270–278. abstrakt ↩
Tzadok, M., Uliel-Siboni, S., Linder, I., Kramer, U., Epstein, O., Menascu, S., Nissenkorn, A., Yosef, O. B., Hyman, E., Granot, D., Dor, M., Lerman-Sagie, T., & Ben-Zeev, B. (2016). CBD-enriched medical cannabis for intractable pediatric epilepsy: The current Israeli experience. Seizure, 35, 41–44. abstrakt ↩
FDA. (2020). Food Standards Agency sets deadline for the CBD industry and provides safety advice to consumers pełny tekst.pdf ↩
FDA Consumer Updates: What You Should Know About Using Cannabis, Including CBD, When Pregnant or Breastfeeding. U. S. Food and Drug Administration (FDA). October 2019. FDA Consumer Updates: What You Should Know About Using Cannabis, Including CBD, When Pregnant or Breastfeeding. U. S. Food and Drug Administration (FDA). October 2019. pełny tekst ↩
Dalterio, S. L., & deRooij, D. G. (1986). Maternal cannabinoid exposure. Effects on spermatogenesis in male offspring. International journal of andrology, 9(4), 250–258. abstrakt ↩
Narimatsu, S., Watanabe, K., Matsunaga, T., Yamamoto, I., Imaoka, S., Funae, Y., & Yoshimura, H. (1990). Inhibition of hepatic microsomal cytochrome P450 by cannabidiol in adult male rats. Chemical & pharmaceutical bulletin, 38(5), 1365–1368. abstrakt ↩
Bornheim LM, Correia MA. Selective inactivation of mouse liver cytochrome P-4501IIA by cannabidiol. Mol Pharmacol 1990; 38:319-26. pełny tekst.pdf ↩
Bornheim, L. M., & Correia, M. A. (1991). Purification and characterization of the major hepatic cannabinoid hydroxylase in the mouse: a possible member of the cytochrome P-450IIC subfamily. Molecular pharmacology, 40(2), 228–234. abstrakt ↩
Bornheim, L. M., & Correia, M. A. (1989). Purification and characterization of a mouse liver cytochrome P-450 induced by cannabidiol. Molecular pharmacology, 36(3), 377–383. abstrakt ↩
Holland, M. L., Panetta, J. A., Hoskins, J. M., Bebawy, M., Roufogalis, B. D., Allen, J. D., & Arnold, J. C. (2006). The effects of cannabinoids on P-glycoprotein transport and expression in multidrug resistant cells. Biochemical pharmacology, 71(8), 1146–1154. abstrakt ↩
Holland, M. L., Allen, J. D., & Arnold, J. C. (2008). Interaction of plant cannabinoids with the multidrug transporter ABCC1 (MRP1). European journal of pharmacology, 591(1-3), 128–131. abstrakt ↩
Holland, M. L., Lau, D. T., Allen, J. D., & Arnold, J. C. (2007). The multidrug transporter ABCG2 (BCRP) is inhibited by plant-derived cannabinoids. British journal of pharmacology, 152(5), 815–824. pełny tekst ↩
Iffland, K., & Grotenhermen, F. (2017). An Update on Safety and Side Effects of Cannabidiol: A Review of Clinical Data and Relevant Animal Studies. Cannabis and cannabinoid research, 2(1), 139–154. pełny tekst ↩
European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (2018), Cannabis legislation in Europe: an overview, Publications Office of the European Union, Luxembourg. pełny tekst.pdf ↩
Dawson-Hughes B. (2017). Vitamin D and muscle function. The Journal of steroid biochemistry and molecular biology, 173, 313–316. / abstrakt ↩
Mora, J. R., Iwata, M., & von Andrian, U. H. (2008). Vitamin effects on the immune system: vitamins A and D take centre stage. Nature reviews. Immunology, 8(9), 685–698. abstrakt ↩
Lee, G. Y., & Han, S. N. (2018). The Role of Vitamin E in Immunity. Nutrients, 10(11), 1614. pełny tekst ↩
Xu, J., Patassini, S., Begley, P., Church, S., Waldvogel, H. J., Faull, R., Unwin, R. D., & Cooper, G. (2020). Cerebral deficiency of vitamin B5 (d-pantothenic acid; pantothenate) as a potentially-reversible cause of neurodegeneration and dementia in sporadic Alzheimer’s disease. Biochemical and biophysical research communications, 527(3), 676–681. abstrakt ↩
Bjørklund, G., Dadar, M., Pen, J. J., Chirumbolo, S., & Aaseth, J. (2019). Chronic fatigue syndrome (CFS): Suggestions for a nutritional treatment in the therapeutic approach. Biomedicine & pharmacotherapy = Biomedecine & pharmacotherapie, 109, 1000–1007. abstrakt ↩
Gibson, G. E., Hirsch, J. A., Fonzetti, P., Jordan, B. D., Cirio, R. T., & Elder, J. (2016). Vitamin B1 (thiamine) and dementia. Annals of the New York Academy of Sciences, 1367(1), 21–30. abstrakt ↩
Atsmon, J., Heffetz, D., Deutsch, L., Deutsch, F., & Sacks, H. (2018). Single-Dose Pharmacokinetics of Oral Cannabidiol Following Administration of PTL101: A New Formulation Based on Gelatin Matrix Pellets Technology. Clinical pharmacology in drug development, 7(7), 751–758. abstrakt ↩↩
Mitelpunkt, A., Kramer, U., Hausman Kedem, M., Zilbershot Fink, E., Orbach, R., Chernuha, V., Fattal-Valevski, A., Deutsch, L., Heffetz, D., & Sacks, H. (2019). The safety, tolerability, and effectiveness of PTL-101, an oral cannabidiol formulation, in pediatric intractable epilepsy: A phase II, open-label, single-center study. Epilepsy & behavior : E&B, 98(Pt A), 233–237. abstrakt ↩

Olej CBD – Ścieżka rekomendacji