Miejscowe leczenie zmian skórnych jest drogą pierwszego wyboru w terapii większości przypadków łuszczycy. Wśród substancji o działaniu przeciwłuszczycowym wymienimy cygnolinę, której mechanizm działania polega na hamowaniu podziałów komórkowych keratynocytów. W jakich przypadkach ta obecna w lecznictwie od dziesiątek lat substancja może znaleźć szczególne zastosowanie?
Przegląd systematyczny Cochrane nie wskazuje na wyróżniającą się skuteczność cygnoliny w leczeniu łuszczycy. Silnie działające glikokortykosteroidy w kombinacji z analogiem witaminy D są znacznie efektywniejsze w zmniejszaniu objawów choroby.1 Jednak możemy wyróżnić kilka przypadków, gdy miejscowa terapia cygnoliną może być uzasadnionym wyborem spośród innych dostępnych opcji. Są nimi sytuacje, gdy:
- glikokortykosteroidy są nieskuteczne lub przeciwwskazane,
- pacjentami są dzieci,
- cena odgrywa szczególna rolę dla pacjenta i poszukiwana jest ekonomicznie korzystniejsza alternatywa dla analogów witaminy D (na chwilę obecną na polskim rynku tylko w preparacie złożonym Daivobet) czy inhibitorów kalcyneuryny (Elidel, Protopic).
Czym jest cygnolina i jak jest stosowana?
U około 80% pacjentów łuszczyca ma przebieg od łagodnego do umiarkowanego, i wtedy może być skutecznie leczona za pomocą terapii miejscowych, dlatego zaleca się je jako leczenie pierwszego rzutu.2 Cygnolina (inaczej ditranol lub antralina) to środek antymitotyczny i przeciwzapalny, którego historia stosowania miejscowego w leczeniu łuszczycy sięga pierwszej połowy XX w. Obecnie dostępne do stosowania w Polsce są jedynie leki recepturowe – maść cygnolinowa zawierająca cygnolinę w stężeniach 0,1-5,0%.
Zarówno nam, jak i pacjentom, cygnolina daje się poznać jako substancja zabarwiająca skórę i ubrania, o charakterystycznym zapachu. Ma także potencjał drażniący skórę, choć stosowanie jej według zaleceń znacznie obniża ryzyko podrażnienia skóry lub jej przebarwienia. Brakuje opracowanej opartej na dowodach drabiny postępowania terapeutycznego w łuszczycy, na podstawie której można by uszeregować kolejność stosowania preparatów i terapii. Jednakże wszystkie najczęściej stosowane preparaty tj.: glikokortykosteroidy, analogi witaminy D, retinoidy (tazaroten) czy inhibitory kalcyneuryny znajdują swoją niszę w leczeniu łuszczycy.
Jakie zalety ma leczenie cygnoliną?
Cygnolina dla przykładu charakteryzuje się historycznie dobrze poznanym profilem bezpieczeństwa, długim okresem remisji po jej zastosowaniu,3 brakiem działania ogólnoustrojowego przy stosowaniu miejscowym oraz możliwością aplikowania na dużą powierzchnię skóry.
Kiedy cygnolina bywa lepsza od leków gotowych?
W przypadku wystąpienia takich działań niepożądanych przy stosowaniu miejscowych glikokortykosteroidów jak atrofia skóry, nasilenie objawów z odbicia czy tachyfilaksji (zmniejszenie wrażliwości na lek), cygnolina może stanowić istotną alternatywę do leków gotowych. Zgodnie z zaleceniami PTD cygnolina jest złotym standardem w terapii miejscowej łuszczycy u dzieci.4Należy zwrócić uwagę, że niektóre leki takie jak tazaroten (Zorac) czy połączenie kalcypotriolu z dipropionianem betametazonu (Daivobet) nie są zarejestrowane do stosowania u osób poniżej 18. roku życia.
Czy terapia cygnoliną jest opłacalna?
Warto także pochylić się nad analizami zdrowotno-ekonomicznymi, wskazującymi na cygnolinę jako na terapię o dobrym stosunku skuteczności do kosztów dla pacjenta – przynajmniej wg autorów z innych krajów.5 Jednak mówimy tu jedynie o opłacie, którą uiszcza pacjent, bo w Polsce jest to drogi surowiec, i maść z cygnoliną będzie zawsze znacznie bardziej kosztownym wyborem dla płatnika.
Źródła
- Mason, A., Mason, J., Cork, M., Hancock, H., & Dooley, G. (2013). Topical treatments for chronic plaque psoriasis: an abridged Cochrane systematic review. Journal of the American Academy of Dermatology, 69(5), 799–807. ↩
- Segaert, S., Calzavara-Pinton, P., de la Cueva, P., Jalili, A., Lons Danic, D., Pink, A. E., Thaçi, D., & Gooderham, M. (2022). Long-term topical management of psoriasis: the road ahead. The Journal of dermatological treatment, 33(1), 111–120. ↩
- Van de Kerkhof, P. C., van der Valk, P. G., Swinkels, O. Q., Kucharekova, M., de Rie, M. A., de Vries, H. J., Damstra, R., Oranje, A. P., de Waard-van der Spek, F. B., van Neer, P., Lijnen, R. L., Kunkeler, A. C., van Hees, C., Haertlein, N. G., & Hol, C. W. (2006). A comparison of twice-daily calcipotriol ointment with once-daily short-contact dithranol cream therapy: a randomized controlled trial of supervised treatment of psoriasis vulgaris in a day-care setting. The British journal of dermatology, 155(4), 800–807. ↩
- Reich, A., Adamski, Z., Chodorowska, G., Kaszuba, A., Krasowska, D., & Lesiak, A. et al. (2018). Psoriasis. Diagnostic and therapeutic recommendations of the Polish Dermatological Society. Part I: Mild psoriasis. Dermatology Review/Przegląd Dermatologiczny, 105(2), 225-243. ↩
- Gutknecht, M., Krensel, M., & Augustin, M. (2016). Health economic analyses of psoriasis management: a systematic literature search. Archives of dermatological research, 308(9), 601–616. ↩
