Mgr farm. Magdalena Burat wyjaśnia czym jest i jak się objawia zespół cholinergiczny, a także wskazuje na niebezpieczeństwa związane z pojawieniem się tego stanu.
Cześć, tu Magdalena Burat. Witam w programie Pogadanki Farmaceutyczne. W tym odcinku wyjaśnię Wam co to takiego zespół cholinergiczny. Spotkacie się z tym pojęciem w ChPL wielu leków, a także możecie zostać zapytani o to przez pacjenta, który znalazł to pojęcie w ulotce leku. Przypomnicie sobie jak działają leki wpływające na układ cholinergiczny i wskażecie pacjentowi na jakie objawy powinien szczególnie zwrócić uwagę stosując te leki. Zapraszam.
Zespół cholinergiczny zwany również przełomem cholinergicznym lub toksydromem cholinergicznym to zespół objawów spowodowanych nadmiernym pobudzeniem układu przywspółczulnego. Jest to związane ze zwiększonym wydzielaniem acetylocholiny lub zablokowaniem acetylocholinoesterazy rozkładającej acetylocholinę, które pobudzają receptory muskarynowe i nikotynowe.
Acetylocholina jest głównym neuroprzekaźnikiem przywspółczulnego układu nerwowego. Pobudza receptory muskarynowe i nikotynowe, powodując skurcze mięśni i wydzielanie gruczołów. Zespół cholinergiczny występuje, gdy w synapsie receptora znajduje się zbyt dużo acetylocholiny, co prowadzi do nadmiernych efektów przywspółczulnych.
Przyczyną wystąpienia zespołu cholinergicznego może być zatrucie związkami fosforoorganicznymi np. pestycydami lub zatrucie lekami cholinergicznymi. Wśród tych leków wyróżnić możemy pilokarpinę stosowaną w leczeniu jaskry oraz inhibitory cholinoesteraz czyli donepezil i rywastygminę, stosowane w leczeniu choroby Alzheimera.
Objawy zespołu cholinergicznego zależne są od rodzaju aktywowanego receptora lub kombinacji receptorów. Istnieją trzy rodzaje receptorów cholinergicznych: ośrodkowe, muskarynowe i nikotynowe.
Objawy związane z pobudzeniem receptorów muskarynowych to zaczerwienienie skóry, zwężenie źrenic, zaburzenia widzenia, ślinienie i groźne nadmierne wydzielanie oskrzelowe mogące pozorować obrzęk płuc, skurcz oskrzeli, kaszel, duszność, łzawienie, potliwość, kolka jelitowa, biegunka, bradykardia, bezwiedne oddawanie moczu i stolca.
Z kolei wśród objawów pobudzenia receptorów nikotynowych możemy wyróżnić drżenie i osłabienie mięśni aż do całkowitego porażenia, co dotyczy również przepony, tachykardia i nadciśnienie tętnicze. Nadmiar acetylocholiny w ośrodkowym układzie nerwowym może powodować dezorientację, ból głowy lub senność.
Zespół cholinergiczny to stan, który wymaga podjęcia szybkiej interwencji medycznej z uwagi na to, że może być śmiertelny i spowodować zatrzymanie krążenia czy niewydolność oddechową. Leczenie polega na podaniu dożylnym atropiny, która jest antagonistą pozazwojowych receptorów cholinergicznych muskarynowych, przez co znosi działanie acetylocholiny. Ponieważ atropina nie wiąże się z receptorami nikotynowymi, nie leczy dysfunkcji nerwowo-mięśniowych. Dlatego w przypadku zatrucia związkami fosforoorganicznymi, po wstępnej dawce atropiny stosuje się oksymy.
To już wszystko, dziękuję za uwagę i do zobaczenia w kolejnym odcinku.
Skorupa S. Zespół cholinergiczny. opieka.farm [Internet]. 2025 [aktualizacja 31.07.2026; dostęp 07.09.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/opracowanie/zespol-cholinergiczny-wyjasniamy/
Zanim klikniesz którykolwiek przycisk, prosimy o przeczytanie tej informacji do końca — dotyczy ona Twoich danych osobowych.
Klikając „Przejdź do serwisu", udzielasz zgody na przetwarzanie Twoich danych osobowych w celach statystycznych oraz pomiaru skuteczności materiałów przygotowywanych we współpracy z partnerami. Zakres zgody możesz określić samodzielnie w ustawieniach zaawansowanych.
Administratorem danych osobowych przetwarzanych w związku z korzystaniem z serwisu opieka.farm jest Wydawnictwo Farmaceutyczne sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie, ul. Lipowa 3/217, 30-702 Kraków, wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000699424, NIP 6751619789, REGON 368514231, zwana dalej „Administratorem".
Administrator oraz zaufani partnerzy przetwarzają dane osobowe zbierane w ramach korzystania z serwisu, w tym dane zapisywane w plikach cookies i podobnych technologiach, w następujących celach:
zapewnienia prawidłowego działania serwisu, w tym utrzymania sesji użytkownika zalogowanego oraz zabezpieczenia formularzy — na podstawie prawnie uzasadnionego interesu Administratora (art. 6 ust. 1 lit. f RODO);
prowadzenia statystyk oglądalności i analizy sposobu korzystania z serwisu, w celu doskonalenia publikowanych treści oraz funkcjonalności — na podstawie zgody (art. 6 ust. 1 lit. a RODO);
pomiaru skuteczności materiałów przygotowywanych we współpracy z partnerami oraz ograniczania częstotliwości ich wyświetlania — na podstawie zgody (art. 6 ust. 1 lit. a RODO).
Zgoda jest dobrowolna i może zostać w każdej chwili wycofana bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem, przy użyciu opcji dostępnej w serwisie. Wycofanie zgody nie ogranicza dostępu do treści.
Dane przetwarzane na podstawie zgody przechowywane są przez okres 12 miesięcy od jej udzielenia albo do czasu jej wcześniejszego wycofania. Szczegółowy wykaz plików cookies, wskazanie ich dostawców, celów oraz okresów przechowywania zawiera Polityka prywatności.
W związku z korzystaniem z narzędzi dostawców mających siedzibę poza Europejskim Obszarem Gospodarczym dane mogą być przekazywane do państw trzecich, w szczególności do Stanów Zjednoczonych, na podstawie decyzji Komisji Europejskiej stwierdzającej odpowiedni stopień ochrony (Data Privacy Framework) albo standardowych klauzul umownych.
Osobie, której dane dotyczą, przysługuje prawo dostępu do danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych, prawo sprzeciwu wobec przetwarzania opartego na prawnie uzasadnionym interesie, a także prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
Zakres udzielanych zgód można określić samodzielnie, korzystając z ustawień zaawansowanych. Wybranie opcji „Przejdź do serwisu" oznacza wyrażenie zgody na cele wskazane powyżej.
Zdecyduj, na co się zgadzasz. Wybór zapamiętamy na 12 miesięcy.
Zawsze aktywne
Te pliki cookie są konieczne do działania serwisu i nie da się ich wyłączyć. Ustawiamy je w odpowiedzi na czynności użytkownika: zalogowanie się, wypełnienie formularza, zapamiętanie wybranych ustawień prywatności. Przeglądarkę można skonfigurować tak, aby je blokowała, ale wtedy część serwisu przestanie działać poprawnie — nie zadziała między innymi logowanie ani zapisywanie treści do przeczytania później.
Te pliki cookie pozwalają nam zliczać wizyty i rozpoznawać źródła ruchu, dzięki czemu wiemy, które materiały są czytane, a które nie, i na tej podstawie planujemy kolejne. Pokazują też, w którym miejscu czytelnicy przerywają lekturę. Dla osób niezalogowanych dane pozostają zbiorcze. Dla zalogowanych część statystyk jest powiązana z kontem, ponieważ narzędzie pomiarowe rozpoznaje zalogowanego użytkownika. Niezależnie od tego wyboru działają wyłącznie te pomiary, których dane nie opuszczają naszego serwera — są wymienione w wykazie plików cookie.
Te pliki cookie mogą ustawiać w naszym serwisie partnerzy, z którymi przygotowujemy materiały edukacyjne i promocyjne. Pozwalają ocenić, ile osób zobaczyło dany materiał, i ograniczyć wielokrotne pokazywanie tej samej treści tej samej osobie. Nie przechowują danych, które wprost identyfikują użytkownika — opierają się na rozpoznaniu przeglądarki i urządzenia. Bez Twojej zgody te narzędzia w ogóle się nie uruchamiają, więc nie zapisują żadnych plików — materiały partnerów pozostają wtedy niewyświetlone.
