REKLAMA
REKLAMA

Afty (ang. canker sores) są to zmiany pojawiające się w jamie ustnej, mające charakter nadżerek lub owrzodzeń. Są pokryte włóknikowatym nalotem i otoczone rąbkiem zapalnym i mogą sprawiać ból o różnym nasileniu, uniemożliwiając jedzenie i picie. Afty mogą pojawiać się sporadycznie lub co kilka dni bądź kilka miesięcy – mówimy wtedy o aftach nawracających (RAS, Recurrent Aphthous Stomatitis). Częściej występują u kobiet oraz u osób niepalących.

Przyczyny aft

Nie można określić jednoznacznej przyczyny pojawiania się aft, jednak według danych literaturowych, ich wystąpienie może wiązać się z:[1][2]

REKLAMA
  • urazami w obrębie jamy ustnej (przygryzienia, niewłaściwe szczotkowanie, zabiegi dentystyczne – w tym iniekcje),
  • niedoborami żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12,
  • ekspozycją śluzówki na laurylosiarczan sodu (detergent obecny m.in. w pastach do zębów),
  • czynnikami emocjonalnymi i stresem,
  • zmianami hormonalnymi podczas cyklu miesięcznego (afty częściej dotykają kobiet niż mężczyzn),
  • zażywaniem niektórych leków np. kaptoprylu (Captopril Jelfa), soli złota, nikorandylu (niedostępny w Polsce) i innych,
  • nadwrażliwością na niektóre pokarmy, takie jak: cytrusy, pomidory, owoce morza, ser, czekolada,
  • predyspozycjami genetycznymi,
  • mikroflorą przewodu pokarmowego: gronkowcami jamy ustnej, H. pylori.

W codziennej praktyce, jeśli nie możemy zajrzeć do ust, warto pacjentowi pokazać zdjęcie afty. Pacjenci często mylą aftę z pleśniawką. Niniejsze opracowanie koncentruje się na przeglądzie opcji terapeutycznych.

Aby usystematyzować swoją wiedzę polecamy kurs internetowy:

https://pierwszystol.pl/kursy/afty-i-stany-zapalne-jamy-ustnej/

Preparaty miejscowe dostępne w Polsce

Preparaty na afty, dostępne w Polsce przedstawia poniższa tabela:

Preparat Składniki aktywne Dzieci Stosowanie Skuteczność
Aftargent Nano, żel D-panthenol, nanokoloid srebra, brak danych kilka razy dziennie, po aplikacji nie jeść 30 min Srebro koloidalne posiada właściwości antybakteryjne, nie przeprowadzono jednak badań nad jego skutecznością w leczeniu aft.
Anaftin, żel na afty (dostępny także spray i płyn do płukania jamy ustnej) Producent deklaruje: woda, poliwinylopirolidon (PVP), [showhide type=”anaftin” more_text=”pokaż więcej ↓” less_text=”pokaż mniej ↑” hidden=”yes”]maltodekstryna, glikol propylenowy, PEG-40 olej rycynowy uwodorniony, guma ksantanowa, sorbinian potasu, benzoesan sodu, hialuronian sodu, aromat, chlorek benzalkonium, wersenian disodu (EDTA), sacharynian sodu, dwupotasowa sól kwasu glicyryzynowego, aloes zwyczajny (Aloe barbadensis),[/showhide] brak danych 1-2 krople, 3-4 x dziennie, nie pić ani nie jeść przez 1 h po aplikacji Wyrób medyczny. Wg producenta poliwinylopirolidon (PVP) i kwas hialuronowy mają powlekać i ochraniać śluzówkę, a aloes – przyspieszać gojenie. Brak jest jednak wystarczających danych na temat skuteczności omawianego preparatu.

Wg literatury hialuronian sodu w postaci 0,2% żelu, stosowany przez okres dwóch tygodni przyspiesza gojenie aft i redukuje liczbę zmian chorobowych.[3]

Aphtigel 0,3%, żel woda, HEC, gliceryna, ekstrakt szałwii lekarskiej 0,3%, diglukonian chlorheksydyny 0,3% brak danych 3 x dziennie, przez 30 minut nie spożywać posiłku Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[4] Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[5]

Szałwia działa ściągająco, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, jest stosowana tradycyjnie w schorzeniach jamy ustnej, jednak brak danych na temat skuteczności jej stosowania w aftach.

Aphtigel 0,1%, żel woda, HEC, gliceryna, ekstrakt szałwii lekarskiej 0,3%, diglukonian chlorheksydyny 0,1% brak danych 3 x dziennie, przez 30 minut nie spożywać posiłku Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[4] Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[6]

Szałwia działa ściągająco, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, jest stosowana tradycyjnie w schorzeniach jamy ustnej, jednak brak danych na temat skuteczności jej stosowania w aftach.

Aphtihelp, żel hydroksyetyloceluloza (HEC), diglukonian chlorheksydyny, hialuronian sodu od 1 r.ż kilka razy dziennie na zmianę chorobową Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[4] Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie[6]

Hialuronian sodu w postaci 0,2% żelu, stosowany przez okres dwóch tygodni przyspiesza gojenie aft i redukuje liczbę zmian chorobowych.[7]

Corsodyl, płyn do płukania jamy ustnej diglukonian chlorheksydyny etanol od 12 r.ż. 2 x dziennie, najlepiej rano i wieczorem, po umyciu zębów Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[4] Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[6]

Corsodyl uśmierza ból związany z aftami lepiej niż placebo.[4]

Dentosept A , płyn do stosowania w jamie ustnej 100 g produktu zawiera: wyciąg płynny złożony (0,65:1) z: koszyczka rumianku, [showhide type=”Dentosept” more_text=”pokaż więcej ↓” less_text=”pokaż mniej ↑” hidden=”yes”] kory dębu, liści szałwii, ziela arniki, kłącza tataraku, ziela mięty pieprzowej, ziela tymianku (2/2/2/1/1/1/1). Rozpuszczalnik ekstrakcyjny: etanol 70% (V/V) – 50,0 g, benzokaina – 2,0 g. Zawartość etanolu: 35 – 45% (v/v). [/showhide] od 12 r.ż. Smarować aftę za pomocą patyczka 3 x dziennie Lek stosowany jest tradycyjnie jako środek o działaniu znieczulającym, przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym i odkażającym.

Anestezyna (benzokaina) ma działanie znieczulające.

Dentosept A mini, spray Aqua, Propylene Glycol, Xylitol, Glycerin, Panthenol, [showhide type=”dentosept-A” more_text=”pokaż więcej ↓” less_text=”pokaż mniej ↑” hidden=”yes”]Ethylhexyglycerin, Laureth-9, Poloxamer-188, PEG-35 CastorOil, Sodium Ascorbate, Sodium Lauroyl Sarcosinate, Sodium Saccharin, Octenidine HCI, Menthol, Mentha Piperita Oil, Eucalyptol, Zinc Citrate, Riboflavin, Niacinamide, Aroma.[/showhide] już poniżej 1 r.ż., także dla kobiet w ciąży 3 x dziennie, przez 15 minut nie spożywać posiłku Środek higieniczno-kosmetyczny (nie lek), producent deklaruje zawartość m.in oktenidyny oraz witamin, mentolu, cynku. Poza zawartością olejku miętowego, nie ma nic wspólnego z płynem Dentosept A, nie zawiera też anestezyny (!).
Dentosept Fast, spray Aqua, Xylitol, Glycerin, [showhide type=”dentosept-fast” more_text=”pokaż więcej ↓” less_text=”pokaż mniej ↑” hidden=”yes”]Laureth-9, Poloxaer-188, PEG-35 Castor Oil, Diglukonian chlorheksydyny, Sodium Lauroyl Sarcosinate, Sodium Saccharin, Sodium Ascorbate, Salvia officinalis Extract, Mentha piperita Oil, Menthol, Eucalyptol, Zinc Citrate, Riboflavin, Niacinamide, Aroma.[/showhide] od 6 r.ż. kilka razy dziennie Środek higieniczno-kosmetyczny (nie lek). Producent deklaruje zawartość m.in. mentolu, cynk, ryboflawiny i wyciągu z szałwii.
Dezaftan med, żel Producent deklaruje zawartość: woda, poliwynylopirolidon, glikol propylenowy, [showhide type=”dexaftan-med” more_text=”pokaż więcej ↓” less_text=”pokaż mniej ↑” hidden=”yes”]guma ksantanowa, PEG-40, olej rycynowy uwodorniony, sorbinian potasu, pantenol, wersenian sodu sacharynian sodu, chlorek benzalkonium, kwas glicyryzynowy,[/showhide] także dla dzieci 1-2 krople, 3-4 x dziennie Wyrób medyczny. Skład zbliżony do: Anaftin, żel na afty. Ma działać jako film chroniący aftę przed podrażnieniem.
Envil gardło, tabletki do ssania chlorek cetylopirydyniowy, chlorowodorek lidokainy, glukonian cynku od 6 r.ż ssać 1 tabletkę co 2-3 godziny Substancje znieczulające miejscowo znacząco łagodzą dolegliwości bólowe w obrębie zmiany.[8]
Kin gingival, płyn do płukania jamy ustnej Diglukonian chlorheksydyny, Salicylan metylu brak danych płukać 2x dziennie przez pół minuty Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[4] Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie[6]

Salicylan metylu działa przeciwzapalnie.

Lips, płyn do płukania jamy ustnej diglukonian chlorheksydyny, 0,1% ekstrakt szałwii lekarskiej od 3 r.ż. stosować minimum 3 x dziennie Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[4] Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie[6]

Szałwia działa ściągająco, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, jest stosowana tradycyjnie w schorzeniach jamy ustnej, jednak brak danych na temat skuteczności jej stosowania w aftach.

Lips, żel na afty ekstrakt szałwii lekarskiej, witamina B2 i B12, diglukonian chlorheksydyny od 3 r.ż. minimum 3 x dziennie, po aplikacji nie jeść przez 30 min Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[4] Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[6]
Octenidol, płyn do płukania jamy ustnej chlorowodorek oktenidyny brak danych płukać 2-3 razy dziennie po 15 ml przez pół minuty Oktenidyna posiada właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Brak danych na temat skuteczności oktenidyny w leczeniu i zapobieganiu aftom.
Octenisept, Maxiseptic płyn do stosowania na skórę i błony śluzowe dichlorowodorek octenidyny, alkohol fenoksyetylowy brak danych aplikować miejscowo na zmianę chorobową (np. na waciku) Oktenidyna posiada właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Brak danych na temat skuteczności oktenidyny w leczeniu i zapobieganiu aftom.
Preparaty z benzydaminą (Tantum Verde spray, płyn, Uniben spray, Hascosept spray i inne) benzydamina w stężeniu 0,15% także u dzieci poniżej 6 lat płyny do płukania ust – kilka razy dziennie,

spray – kilka razy dziennie na zmianę chorobową

Benzydamina może uśmierzać ból związany z aftami.[9].
Protefix dental, żel Glyceroloxidtriester (92,7%) brak danych kilka razy dziennie na zmianę chorobową Wg producenta żel ma działać kojąco oraz regenerująco na uszkodzoną śluzówkę jamy ustnej. Wg danych literaturowych Protefix może być skuteczniejszy w leczeniu odleżyn i stomatopatii protetycznych niż pasta Solcoseryl (jednak w badaniu nie uwzględniono placebo).[10]
Sebidin Plus, tabletki do ssania chloroheksydyny dihlorowodorek, kwas askorbowy od 12 r.ż. 1 tabletka do ssania co 6 godzin (najlepiej po umyciu zębów) Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[4] Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[11]
Solcoseryl pasta do stosowania w jamie ustnej bezbiałkowy dializat z krwi cieląt (2,125mg na 1g pasty), polidokanol (10mg na 1g pasty) dla dorosłych ok. 0,5 cm pasek pasty nakładać 3-5 x dziennie Dializat poprawia utlenienie tkanek i przyśpiesza regenerację uszkodzonych komórek, wzrost fibroblastów i syntezę kolagenu.[12]
Urgo, żel na afty i drobne zmiany w jamie ustnej pochodna celulozy od 6 r.ż. kilka razy dziennie, najlepiej przed posiłkami Wg producenta preparat ma tworzyć cienki film chroniący aftę przed urazami. Brak dostępnych danych na temat skuteczności w leczeniu aft.

Suplementy diety

Preparat Skład dzieci Sposób stosowania Skuteczność
Dezaftan control, tabletki 1 tabletka zawiera: witamina B1 1 mg, witamina B2 1 mg, witamina B6 1,4 mg, witamina B12 0,6 mcg, [showhide type=”dexaftan-control” more_text=”pokaż więcej ↓” less_text=”pokaż mniej ↑” hidden=”yes”]biotyna 80 mcg, niacyna 9,3 mg, kwas pantotenowy 6 mg, kwas foliowy 200 mcg, Witamina C 31 mg, cynk 10 mg, żelazo 14 mg, wyciąg z owoców dzikiej róży 100 mg, wyciąg z koszyczków rumianku 100 mg, wyciąg z liści pokrzywy 100 mg, diosmina 50 mg, rutozyd 25 mg [/showhide] od 12 r.ż. profilaktyka: 1 tabletka dziennie Suplementacja witaminy B12 – w randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą przyjmowanie witaminy B12 w porównaniu z placebo znacząco skraca czas gojenia aft i wydłuża okresy pomiędzy nawrotami choroby.

Preparaty multiwitaminowe – nie udowodniono skuteczności w leczeniu aft i zapobieganiu nawrotom choroby.

Witamina C w dawce 2 g dziennie przez 3 m-ce – jest efektywna w zapobieganiu aftom.[13]

Suplementacja siarczanem cynku w dawce 220 mg dziennie, przez okres jednego miesiąca redukuje częstotliwość występowania aft.[14]

Lips, tabletki na zajady i afty suchy ekstrakt z szałwii, witamina B2 od 4 r.ż. Dorośli i dzieci od 12. roku życia: 2 tabletki od 3 do 5 razy dziennie;
Dzieci od 4. roku życia: 1 tabletka 2 razy dziennie;
Dzieci od 9. roku życia: 1 tabletka 3 razy dziennie;
W profilaktyce niedoborów witaminy B2 w diecie: 1 tabletka dziennie.
Suplement diety

Uwaga: w badaniach klinicznych stosuje się leki zawierające witaminy, cynk itd, nie suplementy diety.

Preparaty wydawane z przepisu lekarza (nie wszystkie dostępne w Polsce)

Preparat Stosowanie Sposób stosowania
Kortykosteroidy stosowane miejscowo:
triamcynolon 0,05-0,5%, fluocynolon, klobetazol 0,025%, deksametazon 1mg/g
miejscowo na zmiany chorobowe Zmniejszają stan zapalny, łagodzą ból i skracają czas gojenia zmian.[9]
doksycyklina
(Unidox solutab)
100 mg antybiotyku rozpuścić w 10 ml wody, płukać przez 2-3 minuty kilka razy dziennie Tetracykliny skracają czas gojenia aft, ponieważ zmniejszają stan zapalny (hamują enzymy uczestniczące w rozwoju stanu zapalnego.[9]
montelukast
(Singulair, Promonta, Astmodil, itd)
10 mg dziennie Przy nawracających aftach wykazano spadek częstości nawrotów i szybsze wygojenie w porównaniu do placebo i porównywalna skuteczność do doustnego prednizonu.[15]

Oprócz powyższych, badano również skuteczność pentoksyfiliny, sukralfatu, kolchicyny i dapsonu.

Zachęcamy do zapoznania się z komentarzami pod artykułem.

opracowanie: mgr farm. Aleksandra Wanat


Komentarz

Preparatami z wyboru nie powinny być kosmetyki i suplementy, lecz produkty lecznicze takie jak tabletki do ssania z lidokainą, płyny z benzokainą, Solcoseryl pasta (tu ograniczeniem może być cena) i płyny do płukania ust z chlorheksydyną. Dla dzieci bezpiecznym wyborem będzie spray z benzydaminą i żele z chlorheksydyną.

Przy częstych nawrotach należy rozważyć leczenie przyczynowe. Jeśli pacjent jest wegetarianinem, może mieć niedobory żelaza lub kobalaminy. Podrażnienie mogą wywołać także pasty z SLS i twarde szczoteczki. Ponadto ważnym czynnikiem ryzyka jest stres i przemęczenie.

W Niemczech i UK dostępny jest preparat do koagulacji afty po jednorazowej aplikacji zawierający kwas hydroksybenzosulfonowy, hydroksymetoksybenzosulfonowy i siarkowy. Aplikacja jest bardzo bolesna, ale po kilku minutach ból zanika. Zabieg trzeba zwykle powtórzyć po tygodniu. Podobną metodę zalecali stomatolodzy gdy na rynku był jeszcze Vagothyl (stężony roztwór polikrezulenu). Umoczony wacik przykładało się do chorobowo zmienionego miejsca i efekt był podobny jak w przypadku preparatu powyżej, lecz utrzymywał się tylko do kilku dni.

U osób z aftami z podrażnienia (protezy) dobrym wyborem jest również Sachol  zawierający salicylan choliny. Choć nie był przebadany w tym wskazaniu, dane literaturowe mówią o skuteczności diklofenaku w leczeniu aft, więc można założyć podobną skuteczność.

Aphtin, pomimo swojej nazwy, jest lekiem na pleśniawkę, nie aftę. Jednak w przypadku aft może być wyborem jako tani lek odkażający i łagodzący, a słodki smak gliceryny może poprawić samopoczucie dzieciom. Uwaga tylko, aby nie przedawkować z borem…[ukryte]

Piśmiennictwo:

  1. Preeti L. et al.: Recurrent aphthous stomatitis, Journal of Oral and Maxillofacial Pathology, 15(3), 2011, 252–256
  2. Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328
  3. Casale M., et al.: Hyaluronic Acid: Perspectives in Upper AeroDigestive Tract. A Systematic Review, PLOS One, June 29, 2015
  4. Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146
  5. Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328
  6. Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328
  7. Casale M., et al.: Hyaluronic Acid: Perspectives in Upper AeroDigestive Tract. A Systematic Review, PLOS One, June 29, 2015
  8. Descroix V. et al.: Efficacy of topical 1% lidocaine in the symptomatic treatment of pain associated with oral mucosal trauma or minor oral aphthous ulcer: a randomized, double-blind, placebo-controlled, parallel-group, single-dose study, Journal of Orofacial Pain, 69(2), 1990, 454-457
  9. Belenguer-Guallar I. et al.: Treatment of recurrent aphthous stomatitis. A literature review, Journal of Clinical and Experimental Dentistry, 6(2) 2014, 168–174
  10. Gołębiewska M., et al.: Kliniczne porównanie skuteczności działania preparatów Protefix Protect żel i Solcoseryl Pasta Dentystyczna w przypadku leczenia odleżyn i stomatopatii protetycznych, Magazyn Stomatologiczny, 2(180), 2007
  11. Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328
  12. badania niemieckie z 1982 roku
  13. Hudson J.: Recurrent Aphthous Stomatitis: Diagnosis and Management in Primary Care, Journal of Patient-Centered Research and Reviews, 4(1), 2014
  14. Orbak R. et al.: Effects of zinc treatment in patients with recurrent aphthous stomatitis, Dental Material Journals, 22(1), 2003
  15. Femiano, F. et al. Pilot study on recurrent aphthous stomatitis (RAS): a randomized placebo-controlled trial for the comparative therapeutic effects of systemic prednisone and systemic montelukast in subjects unresponsive to topical therapy. Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, Oral Radiology and Endodontics , Volume 109 , Issue 3 , 402 – 407 abstrakt
Cytuj ten artykuł jako:
Aleksandra Wanat, Przegląd preparatów na afty, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/preparaty/przeglad-preparatow-na-afty/) [dostęp: 9 maja 2021]
Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
Komentarze
Subskrybuj
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
REKLAMA
0
Wyraź swoje zdanie i dodaj komentarz :)x
()
x