Glimepiryd

Doustny lek przeciwcukrzycowy z grupy pochodnych sulfonylomocznika, stosowany w cukrzycy typu 2. Zmniejsza stężenie glukozy we krwi przede wszystkim przez pobudzanie wydzielania insuliny z komórek beta trzustki. Wydawany wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych (tabletki Symglic w mocach 1, 2, 3, 4 i 6 mg). Przyjmowany raz na dobę.

Działanie glimepirydu

Glimepiryd jest pochodną sulfonylomocznika, czyli lekiem, który obniża stężenie glukozy głównie przez zwiększenie wydzielania własnej insuliny przez trzustkę. Działa tylko wtedy, gdy komórki beta trzustki są jeszcze czynne, dlatego stosuje się go w cukrzycy typu 2, a nie w cukrzycy typu 1. Poza pobudzaniem wydzielania insuliny zwiększa też wrażliwość tkanek obwodowych na insulinę (działanie pozatrzustkowe).

Zwykle wystarcza jedna dawka na dobę, ponieważ zadowalająca kontrola metaboliczna utrzymuje się przez całą dobę po podaniu pojedynczej dawki dobowej¹.

Farmakologia

Glimepiryd pobudza wydzielanie insuliny przez zamykanie kanału potasowego zależnego od ATP w błonie komórek beta trzustki. Zamknięcie tego kanału powoduje depolaryzację błony komórkowej i napływ jonów wapnia do wnętrza komórki, co prowadzi do uwalniania insuliny na drodze egzocytozy. Glimepiryd wiąże się odwracalnie z białkiem błonowym komórek beta związanym z tym kanałem, w miejscu innym niż pozostałe pochodne sulfonylomocznika¹.

Do działania pozatrzustkowego należy zwiększenie wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę oraz zmniejszenie wychwytu insuliny przez wątrobę. Glimepiryd zwiększa liczbę aktywnych cząsteczek transportujących glukozę w błonie komórek mięśni i tkanki tłuszczowej, co nasila wychwyt glukozy, a jednocześnie hamuje wytwarzanie glukozy w wątrobie. U osób zdrowych minimalna skuteczna dawka doustna wynosi około 0,6 mg, a działanie leku zależy od dawki¹.

Farmakokinetyka

Biodostępność glimepirydu po podaniu doustnym jest całkowita, a pokarm tylko nieznacznie zmniejsza szybkość wchłaniania. Maksymalne stężenie w surowicy (C_max) występuje po około 2,5 godziny (średnie stężenie 0,3 µg/ml podczas wielokrotnego podawania 4 mg na dobę), przy liniowej zależności między dawką a C_max i polem pod krzywą¹.

Glimepiryd ma bardzo małą objętość dystrybucji (około 8,8 litra), silnie wiąże się z białkami osocza (ponad 99%) i ma niski klirens (około 48 ml/min). Przenika przez łożysko, natomiast przez barierę krew-mózg w niewielkim stopniu¹.

Metabolizm zachodzi w wątrobie, głównie przez CYP2C9, do pochodnej hydroksylowej i karboksylowej, które nadal wykazują aktywność. Średni okres półtrwania (t_½) w surowicy wynosi około 5 do 8 godzin, a po dużych dawkach jest nieznacznie dłuższy. Po podaniu znakowanej dawki wydalanie następowało w 58% z moczem i 35% z kałem, przy czym w moczu nie wykryto niezmienionej substancji¹.

Wskazania leków z glimepirydem

Glimepiryd stosuje się w leczeniu cukrzycy typu 2, gdy samo ograniczenie diety, ćwiczenia fizyczne i zmniejszenie masy ciała nie są wystarczająco skuteczne. Wszystkie moce tabletek (1, 2, 3, 4 i 6 mg) mają to samo wskazanie i są wydawane na receptę¹.

Lek można stosować w monoterapii albo w leczeniu skojarzonym. U pacjentów, u których maksymalna dawka metforminy nie zapewnia zadowalającej kontroli glikemii, można dołączyć glimepiryd, a gdy nie wystarcza maksymalna dawka glimepirydu, można rozpocząć jednoczesne leczenie insuliną. Leczenie skojarzone rozpoczyna się pod ścisłą kontrolą lekarza¹.

Dawkowanie glimepirydu

Grupa	Dawka (raz na dobę)	Maksymalnie na dobę
Dorośli, dawka początkowa	1 mg	–
Dorośli, dawka podtrzymująca	1–4 mg, zwiększana stopniowo	6 mg
Dzieci i młodzież	nie zaleca się	–

Leczenie rozpoczyna się od 1 mg na dobę, a jeśli dawka ta zapewnia odpowiednią kontrolę glikemii, stosuje się ją w leczeniu podtrzymującym¹.

W razie niezadowalającej kontroli dawkę zwiększa się stopniowo, na podstawie kontroli glikemii, w odstępach 1–2 tygodni, do 2, 3 lub 4 mg na dobę^2,3,4. Dawka większa niż 4 mg na dobę daje lepsze wyniki tylko w wyjątkowych przypadkach, a maksymalna zalecana dawka dobowa wynosi 6 mg⁵.

Zwykle wystarcza pojedyncza dawka dobowa, przyjmowana na krótko przed lub w trakcie obfitego śniadania, a gdy śniadanie pominięto – przed pierwszym głównym posiłkiem. Tabletki połyka się w całości, popijając niewielką ilością wody. W razie pominięcia dawki nie należy zwiększać dawki następnej¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania glimepirydu

Cukrzyca typu 1 i ostre powikłania metaboliczne

Glimepiryd jest przeciwwskazany w cukrzycy typu 1 (insulinozależnej), w śpiączce cukrzycowej oraz w kwasicy ketonowej¹.

Ciężkie zaburzenia czynności nerek lub wątroby

Glimepiryd jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, u których konieczna jest zmiana leczenia na insulinę¹.

Ciąża i karmienie piersią

Glimepiryd jest przeciwwskazany w ciąży i w okresie karmienia piersią¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu glimepirydu

Ryzyko hipoglikemii

Najważniejszym zagrożeniem podczas stosowania glimepirydu jest hipoglikemia, która może być ciężka i długotrwała oraz wymagać leczenia farmakologicznego, a czasem hospitalizacji. Ryzyko rośnie zwłaszcza gdy posiłki są pomijane lub przyjmowane nieregularnie, przy niedożywieniu, spożyciu alkoholu, zaburzeniach czynności nerek, ciężkich zaburzeniach czynności wątroby oraz u pacjentów w podeszłym wieku niewspółpracujących z lekarzem. Objawy można zwykle szybko opanować, podając węglowodany (cukier), natomiast sztuczne środki słodzące są nieskuteczne¹.

Monitorowanie w trakcie leczenia

Leczenie wymaga regularnej kontroli stężenia glukozy we krwi i w moczu oraz oznaczania hemoglobiny glikowanej, a także regularnego kontrolowania czynności wątroby i obrazu krwi, zwłaszcza liczby leukocytów i trombocytów. W sytuacjach stresowych, takich jak wypadki, operacje w trybie nagłym czy zakażenia z gorączką, wskazana może być czasowa zmiana leczenia na insulinę¹.

Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

U pacjentów z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (G6PD) leczenie pochodnymi sulfonylomocznika może prowadzić do niedokrwistości hemolitycznej, dlatego glimepiryd należy stosować ostrożnie i rozważyć leczenie alternatywne bez sulfonylomocznika¹.

Zawartość laktozy i barwnika

Tabletki zawierają laktozę jednowodną, dlatego nie powinny ich stosować pacjenci z rzadką dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy. Dodatkowo tabletki 6 mg zawierają barwnik żółcień pomarańczową (E110), który może powodować reakcje alergiczne⁵.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Nie ma danych o bezpośrednim wpływie glimepirydu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, jednak zdolność koncentracji i szybkość reakcji mogą pogorszyć się w następstwie hipoglikemii, hiperglikemii lub zaburzeń widzenia. Pacjenta należy poinformować, aby w trakcie prowadzenia pojazdu unikał sytuacji sprzyjających hipoglikemii, co jest szczególnie ważne u osób słabo odczuwających jej objawy zwiastunowe lub często jej doświadczających¹.

Interakcje glimepirydu

Flukonazol i inne inhibitory CYP2C9 + glimepiryd

Glimepiryd jest metabolizowany przez CYP2C9, dlatego leki hamujące ten izoenzym nasilają jego działanie hipoglikemizujące. Flukonazol, główny potencjalny inhibitor CYP2C9, zwiększa pole pod krzywą glimepirydu około dwukrotnie, co grozi hipoglikemią¹.

Ryfampicyna i inne induktory CYP2C9 + glimepiryd

Leki indukujące CYP2C9, takie jak ryfampicyna, przyspieszają metabolizm glimepirydu i mogą osłabiać jego działanie obniżające stężenie glukozy, co grozi pogorszeniem kontroli glikemii¹.

Leki nasilające działanie hipoglikemizujące + glimepiryd

Nasilenie działania obniżającego stężenie glukozy i hipoglikemia mogą wystąpić przy jednoczesnym stosowaniu między innymi fenylbutazonu, azapropazonu i oksyfenbutazonu, insuliny i innych doustnych leków przeciwcukrzycowych (np. metforminy), salicylanów, sulfonamidów o długim działaniu, tetracyklin, antybiotyków chinolonowych i klarytromycyny, leków przeciwzakrzepowych z grupy kumaryny, fibratów, inhibitorów konwertazy angiotensyny, fluoksetyny oraz inhibitorów monoaminooksydazy¹.

Leki osłabiające działanie hipoglikemizujące + glimepiryd

Osłabienie działania obniżającego stężenie glukozy i wzrost glikemii mogą wystąpić przy jednoczesnym stosowaniu między innymi estrogenów i progestagenów, leków moczopędnych tiazydowych, glikokortykosteroidów, leków stymulujących tarczycę, adrenaliny i sympatykomimetyków, kwasu nikotynowego w dużych dawkach, długotrwale stosowanych leków przeczyszczających, fenytoiny oraz barbituranów¹.

Leki blokujące receptory beta-adrenergiczne, klonidyna i rezerpina + glimepiryd

Leki blokujące receptory beta-adrenergiczne, klonidyna, guanetydyna i rezerpina mogą zarówno nasilać, jak i osłabiać działanie hipoglikemizujące, a przede wszystkim maskować objawy hipoglikemii wynikające z kompensacyjnego pobudzenia układu adrenergicznego, przez co pacjent może nie rozpoznać spadku stężenia glukozy¹.

Alkohol + glimepiryd

Spożywanie alkoholu może w nieprzewidywalny sposób nasilać lub osłabiać hipoglikemizujące działanie glimepirydu¹.

Pochodne kumaryny + glimepiryd

Glimepiryd może zarówno nasilać, jak i osłabiać działanie doustnych leków przeciwzakrzepowych z grupy kumaryny¹.

Działania niepożądane glimepirydu

⚠ Hipoglikemia

Hipoglikemia jest działaniem rzadkim () i najważniejszym klinicznie. Reakcje hipoglikemiczne występują zwykle nagle, mogą mieć ciężki przebieg i nie zawsze łatwo je wyrównać, a ich wystąpienie zależy od czynników indywidualnych, takich jak nawyki żywieniowe i dawkowanie¹.

⚠ Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Trombocytopenia, leukopenia, granulocytopenia, agranulocytoza, erytropenia, niedokrwistość hemolityczna i pancytopenia występują rzadko () i zwykle ustępują po odstawieniu leku. Ciężka małopłytkowość z liczbą płytek poniżej 10 000/µl oraz plamica małopłytkowa mają nieznaną częstość ()¹.

⚠ Reakcje nadwrażliwości

Alergiczne zapalenie naczyń oraz łagodne reakcje nadwrażliwości występują bardzo rzadko (), przy czym reakcje te mogą przybrać ciężką postać z trudnościami w oddychaniu, obniżeniem ciśnienia krwi i niekiedy wstrząsem. Nadwrażliwość krzyżowa na pochodne sulfonylomocznika, sulfonamidy lub substancje pokrewne ma nieznaną częstość ()¹.

⚠ Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych ma nieznaną częstość (), natomiast zaburzenie czynności wątroby z cholestazą i żółtaczką, zapalenie wątroby oraz niewydolność wątroby występują bardzo rzadko ()¹.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Nudności, wymioty, biegunka, wzdęcia, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej i ból brzucha występują bardzo rzadko () i w bardzo rzadkich przypadkach prowadzą do przerwania leczenia¹.

Zaburzenia widzenia

Przemijające zaburzenia widzenia, szczególnie w początkowym okresie leczenia, wynikające ze zmian stężenia glukozy we krwi, mają nieznaną częstość ()¹.

Reakcje skórne

Reakcje nadwrażliwości skórnej, takie jak świąd, wysypka, pokrzywka i nadwrażliwość na światło, mają nieznaną częstość ()¹.

Zmniejszenie stężenia sodu

Zmniejszenie stężenia sodu w surowicy krwi występuje bardzo rzadko ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a glimepiryd

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych glimepiryd jest przeciwwskazany w ciąży, a jego stosowania nie zaleca się przez cały okres ciąży. Nieprawidłowe stężenia glukozy w ciąży zwiększają ryzyko wad wrodzonych i umieralności okołoporodowej, dlatego zaleca się leczenie insuliną. Pacjentka, która zajdzie w ciążę lub ją planuje, powinna jak najszybciej zmienić leczenie na insulinę¹.

Karmienie piersią a glimepiryd

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych glimepiryd jest przeciwwskazany w okresie karmienia piersią. Brakuje wystarczających danych o przenikaniu glimepirydu do mleka ludzkiego, jest on natomiast wydzielany do mleka samic szczurów, a inne pochodne sulfonylomocznika przenikają do mleka ludzkiego, co stwarza ryzyko hipoglikemii u dziecka karmionego piersią¹.

Produkty handlowe z glimepirydem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Symglic	tabletki 1 mg	Rp
Symglic	tabletki 2 mg	Rp
Symglic	tabletki 3 mg	Rp
Symglic	tabletki 4 mg	Rp
Symglic	tabletki 6 mg	Rp