Glipizyd

Doustny lek przeciwcukrzycowy z grupy pochodnych sulfonylomocznika, dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych. Zmniejsza stężenie glukozy we krwi, pobudzając wydzielanie insuliny przez komórki beta trzustki. Stosowany w cukrzycy typu 2.

Działanie glipizydu

Glipizyd należy do pochodnych sulfonylomocznika, czyli klasycznych doustnych leków obniżających stężenie glukozy we krwi. Jego głównym mechanizmem jest pobudzanie trzustki do wydzielania insuliny, dlatego działa tylko u pacjentów zachowujących własną czynność komórek beta, czyli w cukrzycy typu 2, a nie w cukrzycy typu 1.

Efekt zależy od posiłku – lek najsilniej nasila wydzielanie insuliny w odpowiedzi na jedzenie, dlatego przyjmuje się go na krótko przed posiłkiem. Typowym ryzykiem całej klasy jest hipoglikemia oraz przyrost masy ciała.

Farmakologia

Glipizyd jest lekiem doustnym z grupy pochodnych sulfonylomocznika zmniejszającym stężenie glukozy we krwi. Głównym działaniem jest pobudzanie wydzielania insuliny przez komórki beta wysepek trzustki, przede wszystkim w odpowiedzi na posiłek – stężenie insuliny na czczo nie zwiększa się nawet podczas długotrwałego podawania. U pacjentów z cukrzycą działanie w odpowiedzi na posiłek występuje w ciągu 30 minut po podaniu doustnym, a prawidłowe stężenie glukozy utrzymuje się do 24 godzin po pojedynczej dawce. Glipizyd wywiera także udowodniony wpływ pozatrzustkowy, wzmagając działanie insuliny¹.

Farmakokinetyka

Glipizyd wchłania się z przewodu pokarmowego jednostajnie, szybko i całkowicie, a stężenie maksymalne (C_max) w osoczu występuje po 1–3 godzinach po podaniu doustnym. Jednoczesne spożycie pokarmu zwalnia wchłanianie o około 40 minut, dlatego lek jest skuteczniejszy podany 30 minut przed posiłkiem niż razem z nim.

Glipizyd silnie wiąże się z białkami surowicy (98–99% po godzinie od podania), a jego objętość dystrybucji po podaniu dożylnym wynosi 11 litrów, co wskazuje na lokalizację w płynie przestrzeni pozakomórkowej.

Podlega metabolizmowi przede wszystkim w wątrobie, do nieaktywnych produktów hydroksylacji i sprzęgania, a okres półtrwania (t_½) wynosi od 2 do 4 godzin. Po wielokrotnym podaniu glipizyd nie kumuluje się w osoczu. Eliminacja metabolitów zachodzi głównie z moczem, a mniej niż 10% dawki wydala się w postaci niezmienionej¹.

Wskazania leków z glipizydem

Glipizyd, wydawany wyłącznie na receptę, stosuje się w cukrzycy typu 2 (insulinoniezależnej) w przypadkach, gdy właściwego stężenia glukozy we krwi nie można uzyskać za pomocą odpowiedniej diety i wysiłku fizycznego¹.

Dawkowanie glipizydu

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli, dawka początkowa	5 mg raz na dobę, 30 minut przed śniadaniem lub posiłkiem	20 mg
Łagodna cukrzyca, podeszły wiek, ryzyko hipoglikemii (dawka początkowa)	2,5 mg raz na dobę	20 mg
Leczenie podtrzymujące	2,5–20 mg na dobę, dawka jednorazowa maks. 15 mg	20 mg
Dzieci i młodzież	nie stosować	–

Dawkę dobiera się indywidualnie, zwiększając ją zwykle o 2,5–5 mg, z zachowaniem co najmniej kilku dni między kolejnymi zmianami. Jeżeli dawka dobowa przekracza 15 mg, podaje się ją w dawkach podzielonych przed posiłkami, zwykle dwa razy na dobę¹.

Lek przyjmuje się doustnie, 30 minut przed posiłkiem, aby zmaksymalizować redukcję hiperglikemii poposiłkowej. U pacjentów w podeszłym wieku, osłabionych lub niedożywionych, nieregularnie przyjmujących posiłki oraz z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek dawki początkową i podtrzymującą należy zmniejszyć¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania glipizydu

Nadwrażliwość na inne pochodne sulfonylomocznika i sulfonamidy

Glipizyd jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na inne pochodne sulfonylomocznika oraz na sulfonamidy, ze względu na możliwość reakcji krzyżowych¹.

Cukrzyca typu 1

Glipizyd jest przeciwwskazany w cukrzycy insulinozależnej typu 1, w której trzustka nie wydziela własnej insuliny¹.

Cukrzycowa kwasica ketonowa i śpiączka cukrzycowa

Glipizyd jest przeciwwskazany w cukrzycowej kwasicy ketonowej oraz w śpiączce cukrzycowej¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu glipizydu

Ryzyko hipoglikemii

Wszystkie pochodne sulfonylomocznika, w tym glipizyd, mogą wywołać ostrą hipoglikemię, która może spowodować śpiączkę i wymagać hospitalizacji. Sprzyja jej opóźnianie posiłków, niedostateczna podaż pożywienia, niskokaloryczna dieta, ciężki i długotrwały wysiłek, spożycie alkoholu oraz stosowanie więcej niż jednego leku hipoglikemizującego. Najbardziej narażeni są pacjenci w podeszłym wieku, niedożywieni oraz z niewydolnością nadnerczy i przysadki mózgowej¹.

Niewydolność nerek lub wątroby

Niewydolność nerek lub wątroby może zwiększać stężenie glipizydu we krwi i ograniczać glukoneogenezę, co grozi ciężką hipoglikemią ze śpiączką, drgawkami lub objawami neurologicznymi. U pacjentów z zaburzeniami czynności tych narządów zmienia się farmakokinetyka i farmakodynamika leku, a wywołana hipoglikemia może się przedłużać¹.

Utrudnione rozpoznanie hipoglikemii

Objawy hipoglikemii mogą być trudne do rozpoznania u pacjentów w podeszłym wieku oraz u przyjmujących leki beta-adrenolityczne lub inne leki sympatykolityczne, które maskują takie objawy jak kołatanie serca czy tachykardia¹.

Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (G6PD)

U pacjentów z niedoborem G6PD leczenie pochodnymi sulfonylomocznika może prowadzić do niedokrwistości hemolitycznej, dlatego należy zachować ostrożność i rozważyć zastosowanie leku spoza tej grupy¹.

Utrata kontroli nad glikemią

U pacjenta z wyrównaną cukrzycą kontrola glikemii może zostać utracona pod wpływem gorączki, urazu, zakażenia lub zabiegu chirurgicznego – może być wtedy konieczne odstawienie glipizydu i okresowe podanie insuliny. Z czasem skuteczność leku może się też zmniejszać wskutek wtórnej oporności¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Nie badano wpływu glipizydu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn i brak danych wskazujących na taki wpływ. Pacjent powinien być jednak świadomy ryzyka hipoglikemii i zachować ostrożność, zwłaszcza gdy wyrównanie glikemii nie zostało osiągnięte, na przykład podczas zmiany leków przeciwcukrzycowych lub nieregularnego przyjmowania leku¹.

Interakcje glipizydu

Mikonazol, flukonazol i worykonazol + glipizyd

Leki przeciwgrzybicze z grupy azoli nasilają działanie hipoglikemizujące glipizydu. Mikonazol może prowadzić do objawów hipoglikemii aż po śpiączkę, flukonazol wydłuża okres półtrwania glipizydu w fazie rozpadu, a worykonazol może zwiększać stężenie pochodnych sulfonylomocznika w osoczu, dlatego przy jego jednoczesnym stosowaniu zaleca się staranne monitorowanie stężenia glukozy we krwi¹.

NLPZ i salicylany + glipizyd

Niesteroidowe leki przeciwzapalne, na przykład fenylbutazon, zwiększają działanie hipoglikemizujące, wypierając pochodne sulfonylomocznika z połączeń z białkami osocza lub zmniejszając ich wydalanie. Duże dawki kwasu acetylosalicylowego również nasilają działanie hipoglikemizujące glipizydu¹.

Alkohol + glipizyd

Alkohol nasila działanie hipoglikemizujące glipizydu, które może doprowadzić do śpiączki¹.

Leki beta-adrenolityczne + glipizyd

Wszystkie leki beta-adrenolityczne maskują objawy hipoglikemii, takie jak kołatanie serca czy tachykardia, a większość leków niekardioselektywnych zwiększa częstość i nasilenie hipoglikemii¹.

Inhibitory konwertazy angiotensyny + glipizyd

Stosowanie inhibitorów ACE u pacjentów z cukrzycą leczonych pochodnymi sulfonylomocznika, w tym glipizydem, może nasilać działanie hipoglikemizujące i wymagać zmniejszenia dawki glipizydu¹.

Antagoniści receptora H2 + glipizyd

Antagoniści receptora H2, na przykład cymetydyna, mogą nasilać działanie pochodnych sulfonylomocznika, w tym glipizydu¹.

Inhibitory MAO i leki silnie wiążące się z białkami + glipizyd

Działanie hipoglikemizujące pochodnych sulfonylomocznika mogą nasilać inhibitory monoaminooksydazy oraz leki silnie wiążące się z białkami, na przykład sulfonamidy, chloramfenikol, probenecyd i kumaryny. Pacjenta przyjmującego te leki łącznie z glipizydem należy uważnie obserwować pod kątem hipoglikemii¹.

Pochodne fenotiazyny, kortykosteroidy i sympatykomimetyki + glipizyd

Działanie hipoglikemizujące glipizydu mogą osłabiać leki podnoszące stężenie glukozy we krwi – pochodne fenotiazyny w dużych dawkach (powyżej 100 mg chlorpromazyny na dobę), kortykosteroidy oraz leki sympatykomimetyczne, na przykład rytodryna, salbutamol i terbutalina¹.

Leki wywołujące hiperglikemię + glipizyd

Kontrolę glikemii mogą pogarszać leki o działaniu hiperglikemizującym, takie jak niektóre leki moczopędne (w tym tiazydowe), leki stosowane w chorobach tarczycy, estrogeny, progestageny, doustne środki antykoncepcyjne, fenytoina, kwas nikotynowy, antagoniści kanału wapniowego i izoniazyd. Przy ich włączaniu lub odstawianiu pacjenta należy obserwować pod kątem utraty kontroli nad glikemią¹.

Działania niepożądane glipizydu

⚠ Hipoglikemia

Hipoglikemia jest najistotniejszym działaniem niepożądanym, występuje często () i w większości zależy od wielkości dawki. Objawia się osłabieniem, sennością, zaburzeniami orientacji, poceniem się, dreszczami, głodem, pobudzeniem, nerwowością, zawrotami głowy i zaburzeniami widzenia, a w ciężkich przypadkach może dojść do utraty przytomności i śpiączki hipoglikemicznej¹.

⚠ Ciężkie reakcje nadwrażliwości i zaburzenia krwi

Podobnie jak przy innych pochodnych sulfonylomocznika mogą wystąpić ciężkie reakcje nadwrażliwości, w niektórych przypadkach kończące się zgonem. Zaburzenia krwi i układu chłonnego – agranulocytoza, leukopenia, małopłytkowość, niedokrwistość hemolityczna i pancytopenia – mają nieznaną częstość ()¹.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Nudności, biegunka, ból w nadbrzuszu i ból brzucha występują często (), wymioty – niezbyt często (), a zaparcia mają nieznaną częstość (). Objawy te są związane z wielkością dawki i zwykle ustępują po jej zmniejszeniu lub podaniu dawki dobowej w dawkach podzielonych¹.

Zaburzenia układu nerwowego, psychiczne i narządu wzroku

Zawroty głowy, senność i drżenia oraz niewyraźne widzenie występują niezbyt często (), natomiast bóle głowy, splątanie, podwójne widzenie, zaburzenia i osłabienie widzenia mają nieznaną częstość (). Objawy te są najczęściej przemijające i nie wymagają przerwania leczenia, mogą być jednak oznaką hipoglikemii¹.

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Żółtaczka cholestatyczna, wymagająca odstawienia leku, występuje niezbyt często (), a zaburzenia czynności wątroby i zapalenie wątroby mają nieznaną częstość ()¹.

Reakcje skórne

Wypryski są działaniem niezbyt częstym (), a skórne reakcje alergiczne, rumień, wysypka plamisto-grudkowa, pokrzywka, świąd i nadwrażliwość na światło mają nieznaną częstość (). Zmiany skórne zwykle ustępują podczas długotrwałego leczenia, a jeśli się utrzymują, lek należy odstawić¹.

Zaburzenia metaboliczne i pozostałe

Hiponatremia, przewlekła porfiria oraz złe samopoczucie mają nieznaną częstość (). W badaniach laboratoryjnych o nieznanej częstości () opisywano zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej, dehydrogenazy mleczanowej i fosfatazy zasadowej oraz zwiększenie stężenia mocznika i kreatyniny we krwi, przy czym związek tych odchyleń z podawaniem glipizydu jest niezbadany¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a glipizyd

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego w czasie ciąży glipizyd może być stosowany jedynie wtedy, gdy potencjalne korzyści przewyższają możliwe ryzyko dla płodu, ponieważ lekiem z wyboru w okresie planowania ciąży i w ciąży u pacjentek z cukrzycą jest insulina. Zgłaszano przypadki długotrwałej ciężkiej hipoglikemii (od 4 do 10 dni) u noworodków matek stosujących pochodne sulfonylomocznika, dlatego jeśli glipizyd jest podawany w ciąży, należy go odstawić na co najmniej miesiąc przed przewidywanym terminem porodu¹.

Karmienie piersią a glipizyd

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego nie wiadomo, czy glipizyd przenika do mleka kobiet karmiących, jednak niektóre pochodne sulfonylomocznika do niego przenikają. Ze względu na ryzyko hipoglikemii u dziecka należy przerwać karmienie piersią lub zaprzestać stosowania leku, a gdy kontrola glikemii samą dietą jest niewystarczająca, rozważyć leczenie insuliną¹.

Produkty handlowe z glipizydem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Glipizide BP	tabletki 5 mg	Rp