Lerkanidypina

Dihydropirydynowy antagonista wapnia (bloker wolnych kanałów wapniowych) o działaniu naczyniorozszerzającym, długo działający, stosowany raz na dobę. Dostępna wyłącznie na receptę. Występuje w preparatach jednoskładnikowych (opisywanych w tym haśle) oraz jako składnik preparatów złożonych. Stosowana w łagodnym i umiarkowanym nadciśnieniu tętniczym samoistnym u dorosłych.

Działanie lerkanidypiny

Lerkanidypina należy do wybiórczych antagonistów wapnia z grupy pochodnych dihydropirydyny o dominującym działaniu naczyniowym. Blokując wolne kanały wapniowe, hamuje przezbłonowy transport jonów wapnia do komórek serca i mięśni gładkich naczyń, co rozkurcza mięśnie gładkie ścian naczyń i zmniejsza całkowity obwodowy opór naczyniowy. Obniżenie ciśnienia tętniczego wynika z bezpośredniego działania rozkurczającego na naczynia.

W odróżnieniu od antagonistów wapnia działających silniej na serce, lerkanidypina nie wykazuje ujemnego działania inotropowego dzięki dużemu powinowactwu do komórek mięśni gładkich naczyń. Rozszerzanie naczyń rozwija się stopniowo, dlatego u pacjentów z nadciśnieniem rzadko dochodzi do ostrego niedociśnienia z odruchową tachykardią. Mimo krótkiego okresu półtrwania w surowicy lek działa długotrwale, przez całą dobę, ze względu na duże powinowactwo i rozpuszczalność w lipidach błon komórkowych.

Farmakologia

Lerkanidypina jest antagonistą wapnia z grupy pochodnych dihydropirydyny, hamującym przezbłonowy transport jonów wapnia do komórek serca i mięśni gładkich, a jej działanie przeciwnadciśnieniowe jest wynikiem bezpośredniego rozkurczania mięśni gładkich naczyń i zmniejszenia całkowitego obwodowego oporu naczyniowego^1,2. Tak jak w przypadku innych asymetrycznych pochodnych 1,4-dihydropirydyny, działanie hipotensyjne wywołuje głównie enancjomer (S)^1,2.

Skuteczność i bezpieczeństwo oceniano w dawce 10–20 mg raz na dobę, głównie u pacjentów z łagodnym do umiarkowanego nadciśnieniem tętniczym pierwotnym, w tym u osób w podeszłym wieku z cukrzycą, otrzymujących lek w monoterapii lub w skojarzeniu z inhibitorami konwertazy angiotensyny, lekami moczopędnymi lub lekami beta-adrenolitycznymi^1,2.

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym w dawce 10–20 mg lerkanidypina wchłania się całkowicie, a maksymalne stężenie w surowicy (C_max) występuje po około 1,5–3 godzinach od przyjęcia^1,2. Wynosi ono 3,30 ng/ml po dawce 10 mg¹ oraz 7,66 ng/ml po dawce 20 mg².

Z powodu nasilonego efektu pierwszego przejścia przez wątrobę biodostępność lerkanidypiny podawanej doustnie po posiłku wynosi 10%, a na czczo jest trzykrotnie mniejsza. Przyjęcie leku do 2 godzin po posiłku bogatotłuszczowym zwiększa biodostępność czterokrotnie, dlatego lerkanidypinę należy przyjmować przed posiłkiem^1,2.

Dystrybucja leku z osocza do tkanek jest szybka i rozległa, a ponad 98% dawki wiąże się z białkami osocza. U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek lub wątroby, u których stężenie białek osocza jest zmniejszone, może wzrosnąć wolna frakcja lerkanidypiny^1,2.

Lek podlega metabolizmowi w znacznym stopniu przez izoenzym CYP3A4, głównie do nieaktywnych metabolitów, przy czym w moczu i kale nie stwierdza się substancji macierzystej, a ponad 50% dawki jest wydalane z moczem^1,2. Eliminacja zachodzi głównie na drodze biotransformacji w wątrobie, a okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji wynosi od 8 do 10 godzin, natomiast działanie lecznicze utrzymuje się przez 24 godziny dzięki silnemu wiązaniu z lipidami błony komórkowej, bez kumulacji po podaniu wielokrotnym^1,2. Stężenie lerkanidypiny w osoczu nie jest wprost proporcjonalne do dawki (kinetyka nieliniowa), a biodostępność zwiększa się wraz ze zwiększaniem dawki w wyniku postępującego wysycania metabolizmu pierwszego przejścia^1,2. U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek lub poddawanych dializie stężenie leku w osoczu jest większe o około 70%, a u pacjentów z umiarkowanymi do ciężkich zaburzeniami czynności wątroby ogólnoustrojowa biodostępność może być zwiększona^1,2.

Wskazania leków z lerkanidypiną

Wszystkie preparaty lerkanidypiny są wydawane na receptę i mają to samo wskazanie niezależnie od mocy tabletki: leczenie łagodnego lub umiarkowanego nadciśnienia tętniczego samoistnego u osób dorosłych^1,2.

W przypadku niewystarczającego obniżenia ciśnienia podczas monoterapii lerkanidypinę można stosować w skojarzeniu z lekami blokującymi receptory beta-adrenergiczne, lekami moczopędnymi lub inhibitorami konwertazy angiotensyny^1,2.

Nie zaleca się stosowania lerkanidypiny u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej^1,2.

Dawkowanie lerkanidypiny

Grupa	Dawka (raz na dobę)	Maksymalnie na dobę
Dorośli	10 mg (dawka początkowa), co najmniej 15 minut przed posiłkiem	20 mg
Pacjenci w podeszłym wieku	10 mg, leczenie rozpoczynać z ostrożnością	20 mg
Łagodne lub umiarkowane zaburzenia czynności nerek lub wątroby	10 mg, ostrożnie zwiększać	20 mg (ostrożnie)
Ciężkie zaburzenia czynności wątroby lub nerek (GFR < 30 ml/min), w tym dializa	przeciwwskazana	–
Dzieci i młodzież poniżej 18 lat	nie zaleca się	–

Zalecana dawka początkowa wynosi 10 mg raz na dobę i można ją zwiększyć do 20 mg na dobę w zależności od skuteczności u danego pacjenta, zwiększając dawkę stopniowo, ponieważ pełne działanie przeciwnadciśnieniowe może wystąpić w ciągu 2 tygodni^1,2. Nie należy stosować dawek większych niż zalecane, ponieważ dla dawek 20–30 mg krzywa zależności między dawką a skutecznością osiąga plateau, a większe dawki zwiększają jedynie ryzyko działań niepożądanych^1,2.

Lek należy przyjmować doustnie rano, co najmniej 15 minut przed śniadaniem, i nie popijać go sokiem grejpfrutowym ani spożywać grejpfrutów^1,2. Tabletkę 20 mg można podzielić na równe dawki, natomiast linia podziału na tabletce 10 mg ułatwia jedynie rozkruszenie w celu połknięcia, a nie podział na równe dawki^2,1.

Istotne przeciwwskazania do stosowania lerkanidypiny

Zwężenie drogi odpływu z lewej komory serca

Lerkanidypina jest przeciwwskazana u pacjentów ze zwężeniem drogi odpływu krwi z lewej komory serca^1,2.

Nieleczona zastoinowa niewydolność serca

Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z nieleczoną zastoinową niewydolnością serca^1,2.

Niestabilna dławica piersiowa i świeży zawał serca

Lerkanidypina jest przeciwwskazana w niestabilnej dławicy piersiowej oraz u pacjentów, którzy w ciągu ostatniego miesiąca przebyli zawał mięśnia serca^1,2.

Ciężkie zaburzenia czynności wątroby

Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby^1,2.

Ciężkie zaburzenia czynności nerek i dializa

Lerkanidypina jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (GFR poniżej 30 ml/min), w tym u pacjentów poddawanych dializoterapii^1,2.

Silne inhibitory CYP3A4

Jednoczesne stosowanie z silnymi inhibitorami CYP3A4 jest przeciwwskazane, ponieważ znacznie zwiększają one stężenie lerkanidypiny w osoczu^1,2.

Cyklosporyna

Jednoczesne stosowanie z cyklosporyną jest przeciwwskazane ze względu na wzajemne zwiększanie stężeń obu leków w osoczu^1,2.

Grejpfrut i sok grejpfrutowy

Jednoczesne spożywanie grejpfrutów lub soku grejpfrutowego jest przeciwwskazane, ponieważ zwiększają one ogólnoustrojową biodostępność lerkanidypiny i nasilają jej działanie hipotensyjne^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu lerkanidypiny

Zespół chorego węzła zatokowego

Lerkanidypinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z zespołem chorego węzła zatokowego, którzy nie mają wszczepionego rozrusznika^1,2.

Zaburzenia czynności lewej komory serca

Mimo że w kontrolowanych badaniach hemodynamicznych nie stwierdzono wpływu na czynność komór serca, u pacjentów z zaburzeniami czynności lewej komory należy zachować ostrożność^1,2.

Choroba niedokrwienna serca

Ponieważ niektóre krótko działające pochodne dihydropirydyny mogą zwiększać ryzyko zaburzeń sercowo-naczyniowych u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca, ostrożność jest wskazana także przy stosowaniu długo działającej lerkanidypiny w tej grupie chorych^1,2.

Łagodne i umiarkowane zaburzenia czynności nerek lub wątroby

Szczególną ostrożność należy zachować podczas rozpoczynania leczenia u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności nerek oraz przy zwiększaniu dawki do 20 mg na dobę, a u pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby, u których działanie przeciwnadciśnieniowe może być nasilone, należy rozważyć dostosowanie dawki^1,2.

Dializa otrzewnowa

U pacjentów dializowanych otrzewnowo lerkanidypina powoduje mętnienie płynu otrzewnowego wskutek zwiększonego stężenia trójglicerydów, co ustępuje po odstawieniu leku. Ważne jest prawidłowe rozpoznanie tego stanu, aby mętnego płynu nie pomylić z bakteryjnym zapaleniem otrzewnej i nie wdrożyć niepotrzebnej hospitalizacji ani antybiotykoterapii^1,2.

Induktory CYP3A4

Leki indukujące CYP3A4, takie jak leki przeciwdrgawkowe (fenytoina, karbamazepina) i ryfampicyna, mogą zmniejszać stężenie lerkanidypiny w surowicy, przez co jej skuteczność może być mniejsza niż oczekiwana^1,2.

Alkohol

Podczas leczenia należy unikać spożywania alkoholu, ponieważ może on nasilać rozszerzające naczynia działanie leków przeciwnadciśnieniowych^1,2.

Nietolerancja laktozy

Tabletki zawierają laktozę, dlatego nie powinni ich przyjmować pacjenci z rzadką dziedziczną nietolerancją galaktozy, całkowitym niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy^1,2.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Lerkanidypina ma niewielki wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, jednak należy zachować ostrożność, ponieważ mogą wystąpić zawroty głowy, osłabienie, zmęczenie i rzadko senność^1,2.

Interakcje lerkanidypiny

Silne inhibitory CYP3A4 + lerkanidypina

Lerkanidypina jest metabolizowana przez CYP3A4, dlatego leki silnie hamujące ten izoenzym (ketokonazol, itrakonazol, rytonawir, erytromycyna, troleandomycyna, klarytromycyna) znacznie zwiększają jej stężenie w osoczu i ich jednoczesnego stosowania należy unikać. W badaniu z ketokonazolem obserwowano 15-krotne zwiększenie AUC i 8-krotne zwiększenie C_max eutomeru S-lerkanidypiny^1,2.

Cyklosporyna + lerkanidypina

Jednoczesne podanie zwiększa stężenia obu leków w osoczu (3-krotny wzrost stężenia lerkanidypiny i 21% wzrost AUC cyklosporyny), dlatego leków tych nie należy stosować jednocześnie^1,2.

Grejpfrut + lerkanidypina

Grejpfruty i sok grejpfrutowy hamują metabolizm lerkanidypiny, zwiększając jej biodostępność i nasilając działanie hipotensyjne, dlatego podczas leczenia nie należy ich spożywać^1,2.

Induktory CYP3A4 + lerkanidypina

Jednoczesne stosowanie z induktorami CYP3A4, takimi jak leki przeciwdrgawkowe (fenytoina, fenobarbital, karbamazepina) i ryfampicyna, może osłabiać działanie przeciwnadciśnieniowe i wymaga częstszej niż zwykle kontroli ciśnienia tętniczego^1,2.

Substraty CYP3A4 + lerkanidypina

Szczególnej ostrożności wymaga jednoczesne stosowanie z innymi substratami CYP3A4, takimi jak terfenadyna, astemizol oraz leki przeciwarytmiczne klasy III (amiodaron, chinidyna, sotalol)^1,2.

Midazolam + lerkanidypina

U ochotników w podeszłym wieku jednoczesne doustne podanie z midazolamem zwiększało wchłanianie lerkanidypiny o około 40% i opóźniało jego tempo, natomiast stężenia midazolamu pozostawały bez zmian^1,2.

Beta-adrenolityki (metoprolol) + lerkanidypina

Podczas jednoczesnego stosowania z metoprololem biodostępność metoprololu nie zmieniała się, natomiast biodostępność lerkanidypiny zmniejszała się o 50%, prawdopodobnie wskutek zmniejszenia wątrobowego przepływu krwi, dlatego lek może być bezpiecznie stosowany z beta-adrenolitykami, ale może być konieczne dostosowanie jego dawki^1,2.

Digoksyna + lerkanidypina

Jednoczesne podawanie zwiększało C_max digoksyny średnio o 33% bez istotnej zmiany AUC i klirensu nerkowego, dlatego pacjentów przyjmujących digoksynę należy ściśle monitorować pod kątem objawów jej toksycznego działania^1,2.

Cymetydyna + lerkanidypina

Cymetydyna w dawce 800 mg na dobę nie zmieniała istotnie stężenia lerkanidypiny, jednak większe dawki cymetydyny należy podawać ostrożnie, ponieważ mogą zwiększyć biodostępność i nasilić działanie hipotensyjne lerkanidypiny^1,2.

Symwastatyna + lerkanidypina

Jednoczesne stosowanie zwiększało AUC symwastatyny o 56% bez istotnej zmiany AUC lerkanidypiny, przy czym zmiany te prawdopodobnie nie mają znaczenia klinicznego, a interakcji nie oczekuje się, gdy lerkanidypinę przyjmuje się rano, a symwastatynę wieczorem^1,2.

Inne leki obniżające ciśnienie tętnicze + lerkanidypina

Działanie hipotensyjne może się nasilać podczas jednoczesnego stosowania z alfa-adrenolitykami stosowanymi w zaburzeniach układu moczowego, trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi i neuroleptykami, natomiast kortykosteroidy mogą osłabiać działanie hipotensyjne^1,2.

Działania niepożądane lerkanidypiny

Obrzęki obwodowe

Obrzęki obwodowe są jednym z najczęściej obserwowanych działań niepożądanych i występują często ()^1,2. W badaniach kontrolowanych placebo częstość obrzęków wynosiła 0,9% w grupie lerkanidypiny i 0,83% w grupie placebo, a w całej badanej populacji, w tym w badaniach długoterminowych, zwiększyła się do 2%^1,2.

Ból głowy i zawroty głowy

Ból głowy występuje często (), zawroty głowy niezbyt często (), a senność i omdlenie rzadko ()^1,2.

⚠ Zaburzenia serca i dławica piersiowa

Tachykardia i kołatanie serca występują często (), a dławica piersiowa niezbyt często ()^1,2. Niektóre pochodne dihydropirydyny mogą rzadko powodować ból w okolicy przedsercowej lub napady dławicy piersiowej, a bardzo rzadko u pacjentów z wcześniej rozpoznaną dławicą może dojść do zwiększenia częstości, wydłużenia czasu trwania lub nasilenia napadów, w pojedynczych przypadkach z zawałem serca^1,2.

Nagłe zaczerwienienie skóry i niedociśnienie tętnicze

Nagłe zaczerwienienie skóry, zwłaszcza twarzy i szyi, występuje często (), natomiast niedociśnienie tętnicze rzadko ()^1,2.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Niestrawność, nudności i ból w nadbrzuszu występują niezbyt często (), wymioty i biegunka rzadko (), a przerost dziąseł ma nieznaną częstość ()^1,2.

Zwiększenie aktywności aminotransferaz

Zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych w osoczu zgłaszano po wprowadzeniu leku do obrotu z nieznaną częstością ()^1,2.

⚠ Reakcje skórne i obrzęk naczynioruchowy

Wysypka i świąd występują niezbyt często (), pokrzywka rzadko (), a obrzęk naczynioruchowy zgłaszano po wprowadzeniu leku do obrotu z nieznaną częstością ()^1,2.

Ból mięśni

Ból mięśni występuje niezbyt często ()^1,2.

Zaburzenia oddawania moczu

Wielomocz występuje niezbyt często (), a częstomocz rzadko ()^1,2.

Osłabienie, zmęczenie i ból w klatce piersiowej

Osłabienie i zmęczenie występują niezbyt często (), a ból w klatce piersiowej rzadko ()^1,2.

Mętny płyn otrzewnowy

U pacjentów dializowanych otrzewnowo zgłaszano po wprowadzeniu leku do obrotu mętny płyn otrzewnowy o nieznanej częstości ()^1,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a lerkanidypina

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest danych dotyczących stosowania lerkanidypiny u kobiet w ciąży, a w badaniach na zwierzętach nie wykazano działania teratogennego samej lerkanidypiny, obserwowano je natomiast w przypadku innych związków dihydropirydynowych^1,2. Nie zaleca się stosowania lerkanidypiny u kobiet w ciąży ani u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują antykoncepcji^1,2.

Karmienie piersią a lerkanidypina

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy lerkanidypina i jej metabolity przenikają do mleka kobiecego, a ryzyka dla noworodków i niemowląt nie można wykluczyć, dlatego leku nie należy stosować w okresie karmienia piersią^1,2.

Produkty handlowe z lerkanidypiną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Lercan	tabletki powlekane 10 mg	Rp
Lercan	tabletki powlekane 20 mg	Rp