Metyloprednizolon

Syntetyczny glikokortykosteroid do stosowania ogólnoustrojowego, o silnym działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w kilku postaciach różniących się solą i drogą podania: tabletki doustne (Medrol – metyloprednizolon), zawiesina do wstrzykiwań o przedłużonym działaniu do podania domięśniowego, dostawowego i na zmianę chorobową (Depo-Medrol – octan metyloprednizolonu) oraz proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań dożylnych i domięśniowych w stanach ostrych (Solu-Medrol – sól sodowa bursztynianu metyloprednizolonu). Stosowany w bardzo szerokim zakresie chorób o podłożu zapalnym, alergicznym, autoimmunologicznym i nowotworowym.

Działanie metyloprednizolonu

Metyloprednizolon to steroid o silnym działaniu przeciwzapalnym, silniejszym niż prednizolon, przy jednocześnie mniejszym zatrzymywaniu sodu i wody w organizmie. Tłumi odczyn zapalny i odpowiedź immunologiczną, nie wpływając na przyczynę choroby, dlatego znajduje zastosowanie w schorzeniach o bardzo różnym podłożu. Stosunek siły działania metyloprednizolonu do hydrokortyzonu wynosi co najmniej cztery do jednego¹.

Poszczególne postacie różnią się solą substancji czynnej i profilem działania w czasie. Octan metyloprednizolonu (Depo-Medrol) jest słabiej rozpuszczalny i wolniej metabolizowany, dzięki czemu działa dłużej i nadaje się do podania o przedłużonym działaniu². Sól sodowa bursztynianu metyloprednizolonu (Solu-Medrol) jest dobrze rozpuszczalna i podawana dożylnie pozwala szybko uzyskać maksymalne działanie hormonalne w stanach nagłych³.

Farmakologia

Metyloprednizolon należy do glikokortykosteroidów o działaniu ogólnoustrojowym. Przenika przez błony komórkowe i tworzy kompleksy ze swoistymi receptorami cytoplazmatycznymi, które wnikają następnie do jądra komórkowego, wiążą się z DNA i stymulują transkrypcję mRNA oraz syntezę białek enzymatycznych odpowiedzialnych za liczne efekty działania glikokortykosteroidów⁴.

Działanie przeciwzapalne, immunosupresyjne i przeciwalergiczne polega między innymi na miejscowym zmniejszeniu liczby komórek zapalnych, zmniejszeniu światła naczyń krwionośnych, stabilizacji błon lizosomalnych, zahamowaniu fagocytozy oraz zmniejszeniu produkcji prostaglandyn i ich pochodnych. Dawka 4 mg metyloprednizolonu wywiera takie samo działanie przeciwzapalne jak 20 mg hydrokortyzonu, przy jedynie minimalnym działaniu mineralokortykoidowym (200 mg metyloprednizolonu odpowiada 1 mg dezoksykortykosteronu)¹.

Poza wpływem na procesy zapalne i immunologiczne glikokortykosteroidy oddziałują na metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczów. Powodują katabolizm białek, a uwolnione aminokwasy są przekształcane w wątrobie w glukozę i glikogen, co przy zmniejszonym wchłanianiu glukozy w tkankach obwodowych może prowadzić do hiperglikemii i glukozurii, zwłaszcza u pacjentów ze skłonnością do cukrzycy. Wywołują też lipolizę oraz efekt lipogenny w obrębie klatki piersiowej, szyi i głowy, co prowadzi do redystrybucji tkanki tłuszczowej⁴.

Sól sodową bursztynianu metyloprednizolonu badano w leczeniu ostrego uszkodzenia rdzenia kręgowego w badaniach NASCIS 2 i 3, w których duża dawka podana dożylnie (bolus 30 mg/kg mc. przez 15 minut, a następnie wlew 5,4 mg/kg mc. na godzinę) miała istotny wpływ na regenerację neurologiczną, jeśli leczenie rozpoczęto w ciągu 8 godzin od urazu³.

Farmakokinetyka

Farmakokinetyka metyloprednizolonu jest liniowa i nie zależy od drogi podania. Po podaniu doustnym (Medrol) lek jest szybko wchłaniany, a jego stężenie maksymalne (C_max) w osoczu jest osiągane po około 1,5 do 2,3 godziny. Biodostępność po podaniu doustnym jest wysoka i wynosi od 82 do 89%¹.

Po podaniu domięśniowym octanu metyloprednizolonu (Depo-Medrol) w dawce 40 mg średnie stężenie maksymalne (C_max) wynosiło 14,8 ng/ml, a średni czas do stężenia maksymalnego (t_max) 7,25 godziny, co odpowiada powolnemu, przedłużonemu uwalnianiu z zawiesiny².

Po podaniu soli sodowej bursztynianu metyloprednizolonu (Solu-Medrol) sól jest szybko hydrolizowana do wolnego metyloprednizolonu. Odpowiedź kliniczną obserwuje się zwykle po 4 do 6 godzin od podania, a w leczeniu astmy pierwsze korzystne efekty mogą wystąpić po 1 do 2 godzin. Okres półtrwania (t_½) soli sodowej w osoczu wynosi od 2,3 do 4 godzin i nie zależy od drogi podania³.

Niezależnie od postaci metyloprednizolon ulega znacznej dystrybucji w tkankach, przenika przez barierę krew–mózg oraz do mleka kobiecego. Objętość dystrybucji wynosi około 1,4 l/kg, a z białkami osocza wiąże się w około 77%. Lek jest metabolizowany w wątrobie do nieczynnych metabolitów, głównie z udziałem izoenzymu CYP3A4. Średni okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji całkowitego metyloprednizolonu mieści się w zakresie od 1,8 do 5,2 godziny, a całkowity klirens wynosi około 5 do 6 ml/minutę/kg. Biologiczny okres półtrwania jest jednak dłuższy i wynosi od 12 do 36 godzin, ponieważ aktywność farmakologiczna utrzymuje się mimo spadku stężenia leku w osoczu³.

Wskazania leków z metyloprednizolonem

Glikokortykosteroidy stosuje się wyłącznie w leczeniu objawowym, z wyjątkiem zaburzeń endokrynologicznych, w których są stosowane w leczeniu substytucyjnym. Zakres wskazań metyloprednizolonu jest bardzo szeroki i w dużej części wspólny dla wszystkich postaci, a o wyborze postaci i drogi podania decyduje sytuacja kliniczna¹.

Tabletki doustne (Medrol) obejmują szerokie spektrum wskazań ogólnoustrojowych. W chorobach reumatycznych stosuje się je wspomagająco i krótkotrwale w zaostrzeniach łuszczycowego, reumatoidalnego i młodzieńczego reumatoidalnego zapalenia stawów, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, zapalenia kaletki maziowej, pochewki ścięgna, ostrego dnawego zapalenia stawów, choroby zwyrodnieniowej stawów oraz zapalenia nadkłykcia. W układowych chorobach tkanki łącznej wskazaniami są toczeń rumieniowaty układowy, zapalenie wielomięśniowe i skórno-mięśniowe, ostre reumatyczne zapalenie mięśnia sercowego, polimialgia reumatyczna i olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic¹.

Do dalszych wskazań doustnych należą ciężkie choroby dermatologiczne (pęcherzyca, pęcherzowe opryszczkowate i złuszczające zapalenie skóry, zespół Stevensa-Johnsona, ziarniniak grzybiasty, ciężka łuszczyca i łojotokowe zapalenie skóry), ciężkie choroby alergiczne oporne na inne leczenie (alergiczny nieżyt nosa, astma oskrzelowa, choroba posurowicza, reakcje nadwrażliwości na leki, wyprysk kontaktowy, atopowe zapalenie skóry), ciężkie procesy zapalne i alergiczne oka, choroby układu oddechowego (objawowa sarkoidoza, zespół Loefflera, beryloza, rozsiana gruźlica płuc z leczeniem przeciwgruźliczym, zachłystowe zapalenie płuc), choroby krwi (samoistna plamica małopłytkowa, wtórna małopłytkowość, niedokrwistość hemolityczna i hipoplastyczna), leczenie paliatywne białaczek i chłoniaków, zespół nerczycowy, zaostrzenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i choroby Leśniowskiego-Crohna, zaostrzenie stwardnienia rozsianego, obrzęk mózgu związany z guzem oraz przeszczepianie narządów. Wskazania endokrynologiczne obejmują pierwotną i wtórną niedoczynność kory nadnerczy, wrodzony przerost nadnerczy, nieropne zapalenie tarczycy i hiperkalcemię w przebiegu choroby nowotworowej⁴.

Zawiesina do wstrzykiwań (Depo-Medrol) jest podawana domięśniowo w większości powyższych wskazań ogólnoustrojowych, gdy nie można zastosować leczenia doustnego. Dodatkowo podaje się ją dostawowo, do kaletki maziowej i okołostawowo w krótkotrwałym leczeniu uzupełniającym chorób stawów (choroba zwyrodnieniowa, reumatoidalne zapalenie stawów, zapalenie kaletki, pochewki ścięgna, nadkłykcia i ostre dnawe zapalenie stawów), a także na zmianę chorobową w schorzeniach skóry (keloidy, liszaj płaski, łuszczyca plackowata, ziarniniak obrączkowaty, toczeń krążkowy, łysienie plackowate) oraz doodbytniczo we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego².

Proszek do sporządzania roztworu (Solu-Medrol), podawany dożylnie lub domięśniowo, przeznaczony jest zwłaszcza do stanów wymagających szybkiego działania. Poza wskazaniami wspólnymi z pozostałymi postaciami obejmuje ostrą niedoczynność kory nadnerczy, leczenie wstrząsu w przebiegu niewydolności kory nadnerczy, obrzęk mózgu związany z guzem, radioterapią lub leczeniem chirurgicznym, ostre urazy rdzenia kręgowego (leczenie rozpoczęte w ciągu 8 godzin od urazu), zapobieganie nudnościom i wymiotom związanym z chemioterapią nowotworu, a jako leczenie wspomagające umiarkowane lub ciężkie zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis jiroveci u pacjentów z AIDS³.

Dawkowanie metyloprednizolonu

Dawkę ustala się indywidualnie w zależności od rodzaju i ciężkości choroby oraz odpowiedzi pacjenta, dążąc do najmniejszej skutecznej dawki i możliwie najkrótszego czasu leczenia. Po dłuższym stosowaniu lek odstawia się stopniowo, nie nagle.

Postać / sytuacja	Dawka	Uwagi
Medrol doustnie, dawka początkowa	4–48 mg na dobę	zależnie od jednostki chorobowej
Medrol doustnie, duże dawki	obrzęk mózgu 200–1000 mg/dobę, przeszczep do 7 mg/kg mc./dobę	–
Medrol doustnie, stwardnienie rozsiane (rzut)	500 mg/dobę przez 5 dni lub 1000 mg/dobę przez 3 dni	–
Depo-Medrol domięśniowo, reumatoidalne zapalenie stawów	40–120 mg na tydzień	dawkę tygodniową można wyliczyć jako 7-krotność dawki doustnej
Depo-Medrol dostawowo	duże stawy 20–80 mg, średnie 10–40 mg, małe 4–10 mg	zależnie od wielkości stawu
Solu-Medrol dożylnie, stany zagrożenia życia	30 mg/kg mc. przez co najmniej 30 minut, powtarzane co 4–6 godzin nie dłużej niż 48 godzin	–
Solu-Medrol dożylnie, pulsy	250 mg/dobę lub więcej przez zwykle ≤5 dni, a w stwardnieniu rozsianym 500–1000 mg/dobę przez 3–5 dni	–
Dzieci (Solu-Medrol)	nie mniej niż 0,5 mg/kg mc. na dobę	dawka zależna od stanu, nie od wieku i masy ciała

W schemacie leczenia przerywanego podwójną dawkę dobową podaje się co drugi dzień rano, co pozwala ograniczyć niektóre działania niepożądane, takie jak zahamowanie osi przysadkowo-nadnerczowej, zespół Cushinga i zahamowanie wzrostu u dzieci¹.

Zarówno po uzyskaniu poprawy, jak i przed planowanym zakończeniem leczenia dawkę zmniejsza się stopniowo, aż do ustalenia najmniejszej dawki podtrzymującej. Po początkowym leczeniu w sytuacjach nagłych roztworem Solu-Medrol należy rozważyć przejście na postać o wydłużonym działaniu lub na leczenie doustne³.

Istotne przeciwwskazania do stosowania metyloprednizolonu

Układowe zakażenia grzybicze

Metyloprednizolon we wszystkich postaciach jest przeciwwskazany u pacjentów z układowymi (uogólnionymi) zakażeniami grzybiczymi^1,3.

Szczepionki żywe przy dawkach immunosupresyjnych

U pacjentów przyjmujących immunosupresyjne dawki kortykosteroidów przeciwwskazane jest podawanie szczepionek żywych lub żywych atenuowanych⁴.

Przeciwwskazane drogi podania octanu metyloprednizolonu

Zawiesiny Depo-Medrol nie wolno podawać dooponowo (dokanałowo), nadtwardówkowo ani dożylnie, a także do nosa, do gałki ocznej i w inne okolice, takie jak skóra pokrywająca czaszkę, jama ustno-gardłowa czy zwój klinowo-podniebienny, ze względu na ryzyko ciężkich powikłań, w tym utraty wzroku².

Przeciwwskazane drogi podania i grupy wieku dla soli sodowej bursztynianu

Roztworu Solu-Medrol nie wolno podawać dooponowo ani nadtwardówkowo, a stosowanie jest przeciwwskazane u wcześniaków i noworodków. Postacie o mocy 500 mg i 1000 mg zawierają alkohol benzylowy, którego nie należy podawać tej grupie pacjentów³.

Środki ostrożności przy wydawaniu metyloprednizolonu

Zwiększona wrażliwość na zakażenia

Kortykosteroidy mogą zwiększać wrażliwość na zakażenia, zaostrzać zakażenia istniejące i utajone oraz maskować ich objawy, a ryzyko powikłań zakaźnych rośnie wraz z dawką. Pacjenci leczeni immunosupresyjnie są bardziej narażeni na ciężki, niekiedy śmiertelny przebieg ospy wietrznej i odry, dlatego powinni unikać ekspozycji na te choroby¹.

Gruźlica

Stosowanie metyloprednizolonu u osób z czynną gruźlicą należy ograniczyć do przypadków o przebiegu piorunującym lub rozsianym i tylko w skojarzeniu z leczeniem przeciwgruźliczym. U pacjentów z gruźlicą utajoną lub dodatnią próbą tuberkulinową konieczna jest ścisła obserwacja, a przy długotrwałym leczeniu chemioprofilaktyka⁴.

Szczepienia

Pacjentom przyjmującym immunosupresyjne dawki kortykosteroidów nie należy podawać szczepionek żywych. Odpowiedź na szczepionki inaktywowane może być osłabiona lub nieskuteczna, natomiast pacjentów otrzymujących dawki nieimmunosupresyjne można poddawać zabiegom immunizacji³.

Stopniowe odstawianie i niewydolność kory nadnerczy

Długotrwałe podawanie może prowadzić do zahamowania osi podwzgórze–przysadka–nadnercza i wtórnej niewydolności kory nadnerczy, a nagłe odstawienie może wywołać ostrą niewydolność nadnerczy prowadzącą do zgonu, dlatego dawkę zmniejsza się stopniowo. Względna niewydolność może utrzymywać się jeszcze przez kilka miesięcy po zakończeniu leczenia, dlatego w sytuacjach stresowych w tym okresie należy rozważyć ponowne wdrożenie terapii hormonalnej. Może też wystąpić zespół odstawienia steroidów z brakiem łaknienia, nudnościami, bólami głowy, mięśni i stawów oraz gorączką¹.

Zespół Cushinga i zaburzenia tarczycy

Glikokortykosteroidy mogą powodować lub nasilać zespół Cushinga, dlatego nie należy ich podawać pacjentom z chorobą Cushinga. U pacjentów z niedoczynnością tarczycy działanie kortykosteroidów jest nasilone, a u pacjentów z nadczynnością tarczycy i wywołaną lekiem hipokaliemią może wystąpić tyreotoksyczne porażenie okresowe⁴.

Hiperglikemia i cukrzyca

Metyloprednizolon może zwiększać stężenie glukozy we krwi, nasilać istniejącą cukrzycę i predysponować pacjentów długotrwale leczonych do jej wystąpienia³.

Zaburzenia psychiczne

W trakcie leczenia mogą wystąpić potencjalnie ciężkie zaburzenia psychiczne, od euforii, bezsenności, wahań nastroju i zmian osobowości po ciężką depresję i jawne objawy psychotyczne, zwykle w ciągu kilku dni lub tygodni od rozpoczęcia leczenia. Pacjenta i opiekunów należy pouczyć o konieczności kontaktu z lekarzem, zwłaszcza przy podejrzeniu obniżonego nastroju lub myśli samobójczych, także w trakcie zmniejszania dawki lub po odstawieniu leku¹.

Choroby przewodu pokarmowego

Glikokortykosteroidy mogą maskować objawy choroby wrzodowej, przez co perforacja lub krwotok mogą przebiegać bez wyraźnego bólu, a w połączeniu z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi ryzyko choroby wrzodowej rośnie. Ostrożność jest wymagana w nieswoistym wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego z zagrożeniem perforacją, w ropniach, zapaleniu uchyłków, świeżych zespoleniach jelitowych oraz czynnej lub utajonej chorobie wrzodowej. Duże dawki mogą wywołać ostre zapalenie trzustki⁴.

Osteoporoza i miopatia

Długotrwałe stosowanie dużych dawek często prowadzi do osteoporozy, która bywa rzadko rozpoznawana. Przy dużych dawkach, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami przekaźnictwa nerwowo-mięśniowego lub leczonych lekami blokującymi to przekaźnictwo, może wystąpić ostra miopatia obejmująca również mięśnie oddechowe².

Zaburzenia widzenia

Zaburzenia widzenia mogą wystąpić po ogólnoustrojowym i miejscowym stosowaniu kortykosteroidów. Przy nieostrym widzeniu należy rozważyć skierowanie pacjenta do okulisty, ponieważ przyczyną może być zaćma, jaskra lub centralna chorioretinopatia surowicza, mogąca prowadzić do odwarstwienia siatkówki. Długotrwałe leczenie może powodować zaćmę oraz jaskrę z ryzykiem uszkodzenia nerwów wzrokowych¹.

Układ sercowo-naczyniowy

Ze względu na niekorzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy, obejmujący dyslipidemię i nadciśnienie tętnicze, u pacjentów z czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego duże dawki i długotrwałe leczenie wymagają ostrożności i monitorowania. W zastoinowej niewydolności serca i nadciśnieniu tętniczym kortykosteroidy ogólnoustrojowe stosuje się ostrożnie. Po szybkim dożylnym podaniu dużych dawek soli sodowej bursztynianu metyloprednizolonu (ponad 0,5 g w czasie krótszym niż 10 minut) obserwowano zaburzenia rytmu serca, zapaść krążeniową i zatrzymanie akcji serca³.

Zakrzepica

Podczas stosowania kortykosteroidów zgłaszano występowanie zakrzepicy, w tym żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, dlatego lek należy stosować ostrożnie u pacjentów z zaburzeniami zakrzepowo-zatorowymi lub skłonnością do nich⁴.

Twardzinowy przełom nerkowy

U pacjentów z twardziną układową wymagana jest ostrożność ze względu na zwiększoną częstość twardzinowego przełomu nerkowego obserwowanego podczas leczenia kortykosteroidami, w tym metyloprednizolonem².

Podanie dostawowe i miejscowe

Przy podawaniu dostawowym i miejscowym octanu metyloprednizolonu konieczne jest przestrzeganie zasad aseptyki, aby uniknąć zakażeń jatrogennych. Nie należy wstrzykiwać leku do stawów niestabilnych ani do stawu z czynnym zakażeniem, a nasilenie bólu z obrzękiem, gorączką i pogorszeniem samopoczucia może świadczyć o ropnym zapaleniu stawu wymagającym leczenia przeciwdrobnoustrojowego².

Stosowanie u dzieci

U dzieci leczonych długotrwale należy obserwować wzrost i rozwój, ponieważ dobowe dawki podzielone mogą hamować wzrost, a niemowlęta i dzieci są szczególnie narażone na wzrost ciśnienia śródczaszkowego. U wcześniaków po podaniu metyloprednizolonu może rozwinąć się kardiomiopatia przerostowa³.

Substancje pomocnicze

Tabletki Medrol zawierają laktozę i sacharozę, dlatego nie powinni ich przyjmować pacjenci z rzadką dziedziczną nietolerancją galaktozy lub fruktozy, brakiem laktazy, niedoborem sacharazy-izomaltazy ani z zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy¹. Postacie Solu-Medrol o mocy 500 mg i 1000 mg zawierają alkohol benzylowy, który może powodować reakcje nadwrażliwości, a u noworodków i wcześniaków ciężkie działania niepożądane³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Wpływu kortykosteroidów na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie oceniano systematycznie. W trakcie leczenia mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak zawroty głowy, zaburzenia widzenia i uczucie zmęczenia, i w razie ich wystąpienia pacjent nie powinien prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn⁴.

Interakcje metyloprednizolonu

Induktory CYP3A4 + metyloprednizolon

Leki indukujące CYP3A4, takie jak ryfampicyna, karbamazepina, fenobarbital i fenytoina, zwiększają klirens wątrobowy i zmniejszają stężenie metyloprednizolonu w osoczu, co może wymagać zwiększenia jego dawki, aby uzyskać oczekiwany efekt kliniczny¹.

Inhibitory CYP3A4 + metyloprednizolon

Leki hamujące CYP3A4, w tym itrakonazol, ketokonazol, makrolidy (klarytromycyna, erytromycyna, troleandomycyna), inhibitory proteazy HIV, kobicystat, diltiazem, aprepitant i fosaprepitant, izoniazyd, doustne leki antykoncepcyjne zawierające etynyloestradiol oraz sok grejpfrutowy, zmniejszają klirens wątrobowy i zwiększają stężenie metyloprednizolonu w osoczu, co może wymagać dostosowania dawki, aby uniknąć toksyczności steroidu⁴.

Kobicystat i inne inhibitory CYP3A + metyloprednizolon

Jednoczesne podawanie inhibitorów CYP3A, w tym produktów zawierających kobicystat, zwiększa ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych glikokortykosteroidu, dlatego należy unikać takiego połączenia, chyba że korzyść przewyższa ryzyko, i obserwować pacjenta³.

Cyklosporyna + metyloprednizolon

Jednoczesne stosowanie cyklosporyny i metyloprednizolonu powoduje wzajemne hamowanie metabolizmu i może zwiększać stężenie jednego lub obu leków w osoczu oraz ryzyko ich działań niepożądanych, a donoszono również o występowaniu drgawek².

Niesteroidowe leki przeciwzapalne i kwas acetylosalicylowy + metyloprednizolon

Jednoczesne stosowanie z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi zwiększa częstość krwawień i owrzodzeń przewodu pokarmowego. Metyloprednizolon może też zwiększać klirens kwasu acetylosalicylowego podawanego w dużych dawkach, a jego odstawienie może prowadzić do wzrostu stężenia salicylanów w surowicy i ryzyka toksyczności¹.

Leki zmniejszające stężenie potasu + metyloprednizolon

Podczas jednoczesnego stosowania z lekami zmniejszającymi stężenie potasu, takimi jak diuretyki, amfoterycyna B, ksantyny lub agoniści receptora beta-2, pacjentów należy obserwować pod kątem rozwoju hipokaliemii⁴.

Doustne leki przeciwzakrzepowe + metyloprednizolon

Wpływ metyloprednizolonu na doustne leki przeciwzakrzepowe może być zmienny, ponieważ donoszono zarówno o zwiększeniu, jak i o zmniejszeniu ich działania, dlatego u pacjentów leczonych antagonistami witaminy K zaleca się częstsze monitorowanie czasu protrombinowego (INR)³.

Leki przeciwcukrzycowe + metyloprednizolon

Ponieważ kortykosteroidy mogą zwiększać stężenie glukozy we krwi, przy jednoczesnym stosowaniu doustnych leków przeciwcukrzycowych lub insuliny może być konieczne dostosowanie ich dawki¹.

Leki blokujące przewodnictwo nerwowo-mięśniowe + metyloprednizolon

Podczas jednoczesnego stosowania dużych dawek kortykosteroidów i leków blokujących przewodnictwo nerwowo-mięśniowe donoszono o ostrej miopatii, a jednocześnie obserwowano antagonistyczne działanie kortykosteroidów wobec bloku nerwowo-mięśniowego wywołanego przez pankuronium i wekuronium⁴.

Aminoglutetymid + metyloprednizolon

Supresja czynności nadnerczy wywołana aminoglutetymidem może zaostrzyć zaburzenia wewnątrzwydzielnicze wywoływane długotrwałym leczeniem glikokortykosteroidami³.

Działania niepożądane metyloprednizolonu

Podczas krótkotrwałego leczenia działania niepożądane występują rzadko, a ryzyko rośnie wraz z dawką i czasem stosowania. Charakterystyki produktów leczniczych określają częstość wszystkich wymienionych poniżej działań jako nieznaną, z jednym wyjątkiem dotyczącym nieostrego widzenia.

⚠ Niewydolność kory nadnerczy i zespół Cushinga

Supresja osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, zespół Cushinga oraz zespół odstawienia steroidów są działaniem o nieznanej częstości ()^1,3.

Zaburzenia metaboliczne

Kwasica metaboliczna, retencja sodu i płynów, zasadowica hipokaliemiczna, dyslipidemia, zaburzenia tolerancji glukozy, zwiększone zapotrzebowanie na insulinę lub doustne leki przeciwcukrzycowe, lipomatoza oraz zwiększone łaknienie mogące prowadzić do wzrostu masy ciała są działaniem o nieznanej częstości ()^4,2.

⚠ Zaburzenia psychiczne

Zaburzenia afektywne (w tym nastrój depresyjny, euforyczny, chwiejność emocjonalna, myśli samobójcze) oraz zaburzenia psychotyczne (mania, urojenia, omamy i schizofrenia), a także zmiany osobowości, stan splątania, lęk, bezsenność i drażliwość są działaniem o nieznanej częstości ()^1,3.

⚠ Zaburzenia układu nerwowego

Zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego z obrzękiem tarcz nerwów wzrokowych (łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe), napady drgawkowe, niepamięć, zaburzenia funkcji poznawczych, zawroty i bóle głowy są działaniem o nieznanej częstości ()^4,2.

Zaburzenia oka

Chorioretinopatia, zaćma, jaskra i wytrzeszcz są działaniem o nieznanej częstości (), natomiast nieostre widzenie występuje rzadko (). W przypadku podania octanu metyloprednizolonu w okolice twarzy i głowy opisywano rzadkie przypadki ślepoty^3,2.

⚠ Zaburzenia serca i naczyń

Zastoinowa niewydolność serca u podatnych pacjentów, zdarzenia zakrzepowe, zator tętnicy płucnej, nadciśnienie i niedociśnienie tętnicze oraz uderzenia gorąca są działaniem o nieznanej częstości (). Po podaniu soli sodowej bursztynianu metyloprednizolonu (Solu-Medrol) w tabeli działań wymieniono dodatkowo arytmię^3,1.

⚠ Wrzody trawienne i powikłania żołądkowo-jelitowe

Wrzody trawienne z możliwą perforacją i krwawieniem, perforacja jelit, krwawienie z żołądka, zapalenie trzustki, wrzodziejące zapalenie przełyku, wzdęcia, ból brzucha, biegunka i nudności są działaniem o nieznanej częstości ()^4,2.

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Zwiększona aktywność enzymów wątrobowych jest działaniem o nieznanej częstości (). Zapalenie wątroby wymieniono w charakterystykach postaci do wstrzykiwań (Depo-Medrol, Solu-Medrol), przy czym cykliczne dożylne podawanie dużych dawek (zwykle od 1 g na dobę) może wywołać polekowe uszkodzenie wątroby^2,3.

Zaburzenia skóry

Obrzęk naczynioruchowy, nadmierne owłosienie, wybroczyny, wylewy krwawe, zanik skóry, rumień, nadmierne pocenie, rozstępy skórne, wysypka, świąd, pokrzywka i trądzik są działaniem o nieznanej częstości (). W przypadku octanu metyloprednizolonu (Depo-Medrol) opisywano dodatkowo hiperpigmentację i hipopigmentację skóry^1,2.

⚠ Osteoporoza i zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Osłabienie mięśni, miopatia, zanik mięśni, osteoporoza, martwica kości, złamania patologiczne i kompresyjne złamania kręgosłupa, neuropatyczne zwyrodnienie stawów, bóle stawowe, zahamowanie wzrostu oraz zerwanie ścięgna są działaniem o nieznanej częstości (). Po podaniu octanu metyloprednizolonu (Depo-Medrol) dostawowym, okołostawowym lub do pochewki ścięgna opisywano zaostrzenie bólu po wstrzyknięciu^2,4.

⚠ Reakcje nadwrażliwości i anafilaktyczne

Reakcje nadwrażliwości, reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne oraz obrzęk naczynioruchowy są działaniem o nieznanej częstości ()^1,3.

Zakażenia i leukocytoza

Zakażenia oportunistyczne, inne zakażenia oraz leukocytoza są działaniem o nieznanej częstości (). Po podaniu octanu metyloprednizolonu (Depo-Medrol) opisywano dodatkowo zakażenia i reakcje w miejscu wstrzyknięcia oraz jałowy ropień^2,3.

Zaburzenia ogólne i badania diagnostyczne

Zaburzone gojenie się ran, obrzęk obwodowy, uczucie zmęczenia, złe samopoczucie i nieregularne miesiączki, a w badaniach diagnostycznych zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, zmniejszenie tolerancji węglowodanów, zmniejszenie stężenia potasu, zwiększenie stężenia wapnia w moczu i zahamowanie reakcji w testach skórnych są działaniem o nieznanej częstości ()^4,2.

⚠ Działania po podaniu przeciwwskazanymi drogami

Po podaniu postaci do wstrzykiwań przeciwwskazanymi drogami dooponową lub nadtwardówkową zgłaszano zapalenie pajęczynówki, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, niedowład lub porażenie poprzeczne, napady drgawkowe, zaburzenia czucia oraz zaburzenia czynności żołądka, jelit i pęcherza moczowego^3,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a metyloprednizolon

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych niektóre badania na zwierzętach wykazały, że duże dawki kortykosteroidów podawane matce mogą powodować wady rozwojowe płodu, jednak nie wydaje się, aby kortykosteroidy podawane kobietom w ciąży powodowały wady wrodzone. Dopóki nie przeprowadzono odpowiednich badań u ludzi, metyloprednizolonu nie należy podawać kobietom ciężarnym, chyba że po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka dla matki i płodu. Kortykosteroidy przenikają przez łożysko, a w jednym badaniu retrospektywnym stwierdzono zależną od dawki zwiększoną częstość niskiej masy urodzeniowej. Noworodki matek otrzymujących duże dawki należy obserwować pod kątem niewydolności kory nadnerczy, a u dzieci matek leczonych długotrwale opisywano rozwój zaćmy¹.

Karmienie piersią a metyloprednizolon

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych kortykosteroidy przenikają do mleka kobiecego i mogą hamować wzrost oraz wpływać na endogenne wytwarzanie glikokortykosteroidów u niemowląt karmionych piersią. Metyloprednizolon może być stosowany w okresie laktacji tylko po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka u matki i niemowlęcia⁴.

Produkty handlowe z metyloprednizolonem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Depo-Medrol	zawiesina do wstrzykiwań 40 mg/ml	Rp
Medrol	tabletki 4 mg	Rp
Medrol	tabletki 16 mg	Rp
Solu-Medrol	proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do wstrzykiwań 40 mg	Rp