Pitawastatyna

Lek hipolipemizujący z grupy statyn (inhibitorów reduktazy HMG-CoA), obniżający stężenie cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL. Dostępna wyłącznie na receptę, tylko w preparatach jednoskładnikowych (tabletki powlekane 1 mg, 2 mg i 4 mg). Stosowana w pierwotnej hipercholesterolemii i mieszanej dyslipidemii u dorosłych oraz u dzieci od 6. roku życia.

Działanie pitawastatyny

Pitawastatyna to statyna, czyli lek hamujący reduktazę HMG-CoA, kluczowy enzym w wątrobowej syntezie cholesterolu. Zablokowanie tego enzymu zmniejsza produkcję cholesterolu w wątrobie, co pobudza komórki wątroby do wychwytywania większej ilości cholesterolu LDL z krwi i w efekcie obniża jego stężenie w organizmie.

Na tle innych statyn pitawastatyna wyróżnia się tym, że jest metabolizowana przez cytochrom P450 tylko w minimalnym stopniu, a o jej losie w organizmie decydują głównie transportery wątrobowe. Przekłada się to na inny profil interakcji niż w przypadku statyn silnie zależnych od CYP3A4.

Lek przyjmuje się raz na dobę, przy czym leczenie statynami jest skuteczniejsze wieczorem ze względu na dobowy rytm metabolizmu lipidów.

Farmakologia

Pitawastatyna kompetycyjnie hamuje reduktazę HMG-CoA, enzym ograniczający szybkość biosyntezy cholesterolu, i hamuje syntezę cholesterolu w wątrobie. Skutkiem jest zwiększona ekspresja receptorów LDL w wątrobie, nasilony wychwyt krążących LDL z krwi oraz obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL. Długotrwałe hamowanie syntezy cholesterolu zmniejsza też wydzielanie VLDL do krwi, obniżając stężenie trójglicerydów. Lek obniża ponadto stężenie apolipoproteiny B i podwyższa stężenie cholesterolu HDL oraz apolipoproteiny A1¹.

Farmakokinetyka

Pitawastatyna jest szybko wchłaniana z górnego odcinka przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w osoczu w ciągu godziny od podania doustnego, a jej całkowita biodostępność wynosi 51%. Przyjmowanie pokarmu nie wpływa na ilość wchłoniętego leku, choć posiłek o wysokiej zawartości tłuszczu obniża maksymalne stężenie w osoczu o 43% bez zmiany wartości AUC².

Ponad 99% leku wiąże się z białkami osocza, głównie z albuminą i kwaśną glikoproteiną alfa-1, a średnia objętość dystrybucji wynosi około 133 l. Pitawastatyna jest aktywnie transportowana do hepatocytów przez transportery wątrobowe, w tym OATP1B1 i OATP1B3, i nie jest substratem glikoproteiny P².

W osoczu pitawastatyna występuje w przeważającej części w postaci niezmienionej. Głównym metabolitem jest nieaktywny lakton powstający przy udziale UDP-glukuronozylotransferazy (UGT1A3 i 2B7), natomiast metabolizm z udziałem cytochromu P450 jest minimalny (za powstawanie mniej istotnych metabolitów odpowiadają CYP2C9 i w mniejszym stopniu CYP2C8)³.

Pitawastatyna w postaci niezmienionej jest szybko usuwana z wątroby z żółcią i podlega krążeniu wątrobowo-jelitowemu, co wydłuża czas jej działania. Mniej niż 5% leku jest wydalane z moczem, a okres półtrwania w osoczu wynosi od 5,7 godziny po dawce pojedynczej do 8,9 godziny w stanie równowagi².

Wskazania leków z pitawastatyną

Preparaty z pitawastatyną są dostępne wyłącznie na receptę i mają wspólne wskazanie niezależnie od dawki. Stosuje się je w celu obniżenia podwyższonego stężenia cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL u dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku od 6 lat z pierwotną hipercholesterolemią, w tym z rodzinną heterozygotyczną hipercholesterolemią, oraz z mieszaną dyslipidemią, gdy dieta i inne metody niefarmakologiczne są niewystarczające¹.

Przed rozpoczęciem leczenia pacjent powinien stosować dietę obniżającą stężenie cholesterolu i kontynuować ją w trakcie terapii².

Dawkowanie pitawastatyny

Grupa	Dawka (raz na dobę)	Maksymalnie na dobę
Dorośli	początkowo 1 mg, dostosowanie co ≥4 tygodnie wg stężenia LDL-C	4 mg
Dzieci 6–9 lat (rodzinna heterozygotyczna hipercholesterolemia)	początkowo 1 mg	2 mg
Dzieci i młodzież ≥10 lat	początkowo 1 mg	4 mg
Dzieci poniżej 6 lat	nie stosować (brak danych)	–
Łagodne zaburzenie czynności nerek	jak u dorosłych, ostrożnie, dawka 4 mg tylko pod ścisłym nadzorem	4 mg (ostrożnie)
Ciężkie zaburzenie czynności nerek	dawki 4 mg nie zaleca się	2 mg
Łagodne lub umiarkowane zaburzenie czynności wątroby	dawki 4 mg nie zaleca się, 2 mg pod ścisłym nadzorem	2 mg

Zwykła dawka początkowa u dorosłych to 1 mg raz na dobę, a kolejne etapy jej zwiększania przeprowadza się w odstępach co najmniej 4 tygodni, indywidualnie w oparciu o stężenie LDL-C, cel leczenia i odpowiedź kliniczną. Maksymalna dawka dobowa wynosi 4 mg².

Tabletkę połyka się w całości, o dowolnej porze dnia, w czasie posiłku lub niezależnie od posiłków, najlepiej zawsze o tej samej porze, przy czym leczenie statynami jest skuteczniejsze wieczorem. Jeśli dziecko lub nastolatek nie może połknąć tabletki, można ją rozpuścić w szklance wody i wypić natychmiast, nie wolno natomiast rozpuszczać jej w kwaśnych sokach owocowych ani w mleku¹.

U osób w wieku powyżej 70 lat nie ma potrzeby dostosowania dawki³.

Istotne przeciwwskazania do stosowania pitawastatyny

Ciężka lub czynna choroba wątroby

Pitawastatyna jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkim zaburzeniem czynności wątroby, czynną chorobą wątroby lub trwale podwyższonym stężeniem aminotransferaz w surowicy o nieznanej etiologii, przekraczającym 3-krotnie górną granicę normy².

Miopatia

Pitawastatyna jest przeciwwskazana u pacjentów z miopatią².

Jednoczesne stosowanie cyklosporyny

Pitawastatyna jest przeciwwskazana u pacjentów równocześnie przyjmujących cyklosporynę, ponieważ prowadzi ona do wielokrotnego wzrostu stężenia pitawastatyny we krwi i zwiększa ryzyko uszkodzenia mięśni¹.

Ciąża, karmienie piersią i wiek rozrodczy bez antykoncepcji

Pitawastatyna jest przeciwwskazana w ciąży, w okresie karmienia piersią oraz u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznych metod zapobiegania ciąży³.

Środki ostrożności przy wydawaniu pitawastatyny

Ból mięśni, miopatia i rabdomioliza

Podobnie jak inne statyny, pitawastatyna może wywołać bóle mięśni, miopatię, a w rzadkich przypadkach rabdomiolizę. Pacjenta należy pouczyć, aby niezwłocznie zgłaszał ból, tkliwość, osłabienie lub skurcze mięśni, zwłaszcza gdy towarzyszy im złe samopoczucie lub gorączka, i w takiej sytuacji oznaczyć aktywność kinazy kreatynowej. Przy jej znacznym podwyższeniu (ponad 5-krotnie powyżej górnej granicy normy) leczenie należy przerwać².

Ocena czynników ryzyka przed leczeniem

Lek należy stosować ostrożnie u pacjentów z czynnikami predysponującymi do rabdomiolizy. Przed rozpoczęciem terapii aktywność kinazy kreatynowej trzeba oznaczyć u osób z zaburzoną czynnością nerek, niedoczynnością tarczycy, dziedzicznymi chorobami mięśni w wywiadzie własnym lub rodzinnym, wcześniejszą toksycznością mięśniową po fibratach lub statynach, chorobą wątroby lub nadużywaniem alkoholu, a także u pacjentów powyżej 70. roku życia z innymi czynnikami ryzyka. Leczenia nie należy rozpoczynać, gdy aktywność kinazy kreatynowej przekracza 5-krotnie górną granicę normy¹.

Immunozależna miopatia martwicza

Bardzo rzadko w trakcie leczenia statynami lub po jego zakończeniu opisywano immunozależną miopatię martwiczą, objawiającą się utrzymującym się osłabieniem mięśni proksymalnych i podwyższoną aktywnością kinazy kreatynowej, która nie ustępuje mimo odstawienia statyny³.

Kwas fusydowy i antybiotyki makrolidowe

Pitawastatyny nie należy stosować jednocześnie z ogólnoustrojowym kwasem fusydowym ani w ciągu 7 dni od zakończenia jego stosowania, ponieważ takie skojarzenie zwiększa ryzyko miopatii i rabdomiolizy, w tym przypadków śmiertelnych. Zaleca się też czasowe przerwanie leczenia na czas stosowania erytromycyny lub innych antybiotyków makrolidowych².

Czynność wątroby

Pitawastatynę należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobą wątroby w wywiadzie lub regularnie nadużywających alkoholu. Zaleca się badanie czynności wątroby przed leczeniem i okresowo w jego trakcie, a leczenie należy przerwać przy utrzymującym się podwyższeniu aktywności aminotransferaz przekraczającym 3-krotnie górną granicę normy¹.

Czynność nerek

U pacjentów z umiarkowanym lub ciężkim zaburzeniem czynności nerek lek należy stosować ostrożnie, a dawkę zwiększać wyłącznie pod ścisłą obserwacją. U osób z ciężkim zaburzeniem czynności nerek nie zaleca się dawki 4 mg³.

Ryzyko cukrzycy

Statyny mogą zwiększać stężenie glukozy we krwi i u pacjentów z wysokim ryzykiem cukrzycy wywołać hiperglikemię wymagającą opieki diabetologicznej. Pacjentów z grupy ryzyka (stężenie glukozy na czczo 5,6–6,9 mmol/l, BMI powyżej 30, podwyższone trójglicerydy, nadciśnienie tętnicze) należy kontrolować, jednak korzyść z leczenia przeważa nad tym ryzykiem, a dla samej pitawastatyny nie potwierdzono zwiększonego ryzyka cukrzycy².

Śródmiąższowa choroba płuc

Wyjątkowo, zwłaszcza przy długotrwałym leczeniu statynami, zgłaszano śródmiąższową chorobę płuc, objawiającą się dusznością, nieproduktywnym kaszlem i pogorszeniem stanu ogólnego. Przy podejrzeniu tego powikłania leczenie należy przerwać¹.

Miastenia

W kilku przypadkach statyny wywoływały miastenię de novo lub nasilały istniejącą miastenię, w tym miastenię oczną. Przy nasileniu objawów lek należy odstawić, a po ponownym podaniu tej samej lub innej statyny opisywano nawroty³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Pitawastatyna nie ma istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, należy jednak wziąć pod uwagę zgłaszane w trakcie leczenia zawroty głowy oraz senność².

Interakcje pitawastatyny

Cyklosporyna + pitawastatyna

Jednoczesne podanie cyklosporyny wiązało się z 4,6-krotnym wzrostem AUC pitawastatyny, dlatego skojarzenia tego nie zaleca się i jest ono przeciwwskazane¹.

Erytromycyna i antybiotyki makrolidowe + pitawastatyna

Równoczesne podanie erytromycyny wiązało się z 2,8-krotnym wzrostem AUC pitawastatyny, dlatego na czas leczenia erytromycyną lub innymi makrolidami zaleca się czasowe przerwanie stosowania pitawastatyny².

Gemfibrozyl i inne fibraty + pitawastatyna

Fibraty w monoterapii bywają przyczyną miopatii, a ich skojarzenie ze statynami nasila ryzyko miopatii i rabdomiolizy, dlatego łączenie wymaga ostrożności. Gemfibrozyl zwiększał AUC pitawastatyny 1,4-krotnie, a fenofibrat 1,2-krotnie³.

Niacyna + pitawastatyna

Niacyna stosowana w monoterapii była związana z występowaniem miopatii i rabdomiolizy, dlatego pitawastatynę należy podawać ostrożnie u pacjentów przyjmujących jednocześnie niacynę².

Kwas fusydowy + pitawastatyna

Jednoczesne podawanie ogólnoustrojowego kwasu fusydowego ze statynami może zwiększać ryzyko miopatii, w tym rabdomiolizy o przebiegu śmiertelnym. U pacjentów wymagających ogólnoustrojowego kwasu fusydowego leczenie pitawastatyną należy przerwać na czas jego stosowania¹.

Glekaprewir i pibrentaswir + pitawastatyna

Skojarzenie inhibitorów reduktazy HMG-CoA z glekaprewirem i pibrentaswirem może zwiększać stężenie statyny w osoczu. Zaleca się rozpoczynanie leczenia od najmniejszej dawki pitawastatyny oraz kliniczne monitorowanie pacjenta³.

Ryfampicyna + pitawastatyna

Równoczesne podanie ryfampicyny wiązało się z 1,3-krotnym wzrostem AUC pitawastatyny w następstwie obniżonego wychwytu wątrobowego leku².

Warfaryna + pitawastatyna

Pitawastatyna w dawce 4 mg na dobę nie zmieniała farmakokinetyki ani działania warfaryny u zdrowych ochotników, jednak podobnie jak przy innych statynach u pacjentów przyjmujących warfarynę po włączeniu pitawastatyny należy kontrolować czas protrombinowy lub INR¹.

Inhibitory CYP3A4 + pitawastatyna

Ze względu na minimalny udział cytochromu P450 w metabolizmie pitawastatyny badania z itrakonazolem i sokiem grejpfrutowym, znanymi inhibitorami CYP3A4, nie wykazały klinicznie istotnego wpływu na jej stężenie w osoczu³.

Działania niepożądane pitawastatyny

Ponieważ pitawastatyna występuje w Polsce w preparatach jednego wytwórcy różniących się wyłącznie dawką (tabletki 1 mg, 2 mg i 4 mg), profil działań niepożądanych jest wspólny dla wszystkich mocy.

Ból mięśni i stawów

Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym pitawastatyny są bóle mięśni, występujące wraz z bólami stawów często (), natomiast skurcze mięśni są działaniem niezbyt częstym ()².

⚠ Miopatia, rabdomioliza i immunozależna miopatia martwicza

Na podstawie danych zebranych po wprowadzeniu leku do obrotu miopatia i rabdomioliza są działaniem rzadkim (), przy czym rabdomioliza może przebiegać z ostrą niewydolnością nerek i kończyć się zgonem. Immunozależna miopatia martwicza występuje z nieznaną częstością ()³.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaparcia, biegunki, niestrawność i nudności są działaniem częstym (), bóle brzucha, suchość w ustach i wymioty – niezbyt częstym (), a ból języka i ostre zapalenie trzustki – rzadkim ()¹.

Bóle głowy i zaburzenia układu nerwowego

Bóle głowy są działaniem częstym (), a zawroty głowy, zaburzenia smaku i senność – niezbyt częstym ()².

Zaburzenia wątroby

Podwyższenie aktywności aminotransferaz jest działaniem niezbyt częstym (), a żółtaczka cholestatyczna oraz nieprawidłowa czynność wątroby zgłaszana po wprowadzeniu leku do obrotu – rzadkim ()³.

Zaburzenia skóry

Świąd i wysypka są działaniem niezbyt częstym (), pokrzywka i rumień – rzadkim (), a obrzęk naczynioruchowy występuje z nieznaną częstością ()¹.

Zaburzenia krwi, metabolizmu i psychiczne

Niedokrwistość, jadłowstręt i bezsenność są działaniami niezbyt częstymi ()².

Zaburzenia narządów zmysłów

Szum w uszach jest działaniem niezbyt częstym (), a zaburzenia ostrości widzenia – rzadkim ()¹.

Zaburzenia ogólne i nerkowe

Osłabienie, złe samopoczucie, zmęczenie i obrzęk obwodowy oraz częstomocz są działaniami niezbyt częstymi (), natomiast hipoestezja zgłaszana po wprowadzeniu leku do obrotu również jest niezbyt częsta ()³.

Miastenia, zespół toczniopodobny i ginekomastia

Miastenia i miastenia oczna, zespół toczniopodobny oraz ginekomastia zgłaszane po wprowadzeniu leku do obrotu są działaniami o nieznanej częstości ()².

Działania charakterystyczne dla grupy statyn

Przy stosowaniu niektórych statyn zgłaszano zaburzenia snu, w tym koszmary senne, utratę pamięci, zaburzenia seksualne, depresję, pojedyncze przypadki śródmiąższowej choroby płuc oraz cukrzycę, której częstość zależy od obecności czynników ryzyka¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a pitawastatyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych pitawastatyna jest przeciwwskazana w okresie ciąży, ponieważ cholesterol i produkty jego biosyntezy pełnią kluczową rolę w rozwoju płodu, a potencjalne ryzyko zahamowania reduktazy HMG-CoA przewyższa korzyści z leczenia. Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję, a planując ciążę powinny przerwać leczenie co najmniej miesiąc przed poczęciem. W razie zajścia w ciążę w trakcie stosowania leku należy go natychmiast odstawić².

Karmienie piersią a pitawastatyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych pitawastatyna jest przeciwwskazana podczas karmienia piersią. Lek przenika do mleka szczurów, natomiast nie wiadomo, czy pitawastatyna i jej metabolity przenikają do mleka ludzkiego¹.

Produkty handlowe z pitawastatyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Livazo	tabletki powlekane 1 mg	Rp
Livazo	tabletki powlekane 2 mg	Rp
Livazo	tabletki powlekane 4 mg	Rp