Jak statyny stały się jednymi z najczęściej przepisywanych leków?

Krótka historia o tym, jak statyny stały się jednymi z najczęściej przepisywanych leków na świecie.

Wdrożenie nowych wytycznych, dotyczących oceny ryzyka chorób sercowo-naczyniowych spowodowało, że statyny są obecnie jednymi z najczęściej przepisywanych leków.[1] Oszacowano, że łącznie około 1 miliard osób na całym świecie mogłoby się kwalifikować do przepisania statyn.[2] Przy tak ogromnej liczbie, warto byłoby poznać historię wiążącą się z tą grupą leków. 

Cholesterol LDL a HDL 

Odkrycie cholesterolu w ścianach tętnic zmarłych z powodu chorób sercowo-naczyniowo osób było zdecydowanie momentem, od którego należałoby zacząć opowieść o historii sukcesu statyn.[3] Nikolai Anitschkow, rosyjski patolog, wykazał w 1913 r. rolę cholesterolu w rozwoju miażdżycy.[4] Jednak w tamtym okresie uznano, że zmiany miażdżycowe są tylko przypadkową częścią zmian zwyrodnieniowych tętnic.[5] Dopiero późniejsze badania wykazały, że związek z chorobą wieńcową ma przede wszystkim cholesterol LDL, podczas gdy cholesterol HDL mieć nawet korzystny wpływ. W ten sposób narodziła się “hipoteza lipidowa“, sugerująca, że zwiększenie poziomu cholesterolu LDL jest związane z chorobą wieńcową, wobec czego zmniejszenie go mogłoby przyczynić się do zmniejszenie ryzyka zawału mięśnia sercowego i innych chorób wieńcowych.[6]

Związek hamujący reduktazę HMG-CoA

Przenieśmy się teraz do Tokio, lat 70. To tutaj, urodzony w północnej Japonii, żył dr Akira Endo. Kilku firmom farmaceutycznym nie udało się wynaleźć substancji chemicznej, która hamowałaby reduktazę HMG-CoA – kluczowy enzym regulujący ilość syntetyzowanego cholesterolu. Grzyby używają, zamiast cholesterolu, ergosterolu do syntezy ściany komórkowej. Dr Endo przypuszczał, że może istnieć taki grzyb, który wytwarzałby związek hamujący reduktazę HMG-CoA.[7] W ten sposób istniałaby szansa na zablokowanie wytwarzania cholesterolu bez uszkadzania ściany komórkowej bakterii. I tak, w sierpniu 1973 r., dr Endo odkrył w bulionie fermentacyjnym grzyba Penicillium cintrinum kompaktynę (mewastatynę) – inhibitor reduktazy HMG-CoA.[8] Późniejsze badania przedkliniczne oraz kliniczne wykazały dobre efekty w obniżaniu poziomu cholesterolu w osoczu przez kompaktynę.[9][10]

Pierwsza aprobata FDA

Kolejnym ważnym krokiem było odkrycie w 1978 r. przez naukowców z firmy Merck mewinoliny, obecnie znanej jako lowastatyna.[11] Ten związek w latach 80. dawał ogromną nadzieję na znaczące obniżenie poziomu cholesterolu LDL bez powodowania skutków ubocznych i w sierpniu 1987 r. uzyskał aprobatę FDA.[12]

Tak naprawdę, główny mechanizm działania statyn został zrozumiany dopiero w latach 70. XX wieku. Brown i Goldstein, pracując na tkankach osób dotkniętych rodzinną hipercholesterolemią, wyjaśnili działanie receptora LDL na powierzchni komórek i wykazali, że hamowanie reduktazy HMG-CoA stymuluje up-regulację wątrobowych receptorów LDL poprzez dalsze szlaki wewnątrzkomórkowe, obniżając w konsekwencji stężenie cholesterolu LDL w osoczu.[13] Ten ogromny przełom w dziedzinie medycyny zaowocował Nagrodą Nobla w 1985 r. dla badaczy. 

Kontrowersje wokół statyn

Pomimo tak wielkiego sukcesu, wprowadzanie tych nowatorskich środków do praktyki lekarskiej następowało powoli. Przeciwnicy statyn podawali wiarygodność badań klinicznych w wątpliwość. Swoje poglądy argumentowali ograniczeniem populacji głównie do mężczyzn w średnim wieku oraz brakiem poprawy przeżycia chorych pacjentów, pomimo zmniejszania liczby przypadków.[14] Te poglądy zaczęły się zmieniać w 1994 r., kiedy to opublikowano wyniki skandynawskiego RCT dla simwastatyny, potwierdzające skuteczność i bezpieczeństwo. 

Firmy farmaceutyczne zaczęły zwracać uwagę na statyny i tak kolejno pojawiły się prawastatyna, fluwastatyna, atorwastatyna i rosuwastatyna. Sukces statyn nie był jednak pozbawiony momentów zwątpienia. W sierpniu 2001 r. Ceriwastatyna została wycofany z powodu doniesień o ryzyku śmiertelnej rabdomiolizy.[15] Do tej pory nie wyjaśniono, dlaczego ceriwastatyna jest tak miotoksyczna.[16]

mgr farm. Anna Świder

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Analityk w zakresie Market Access. Szczególnie interesuje się oceną technologii medycznych i neurobiologią. Pełni funkcję dziennikarza medycznego na portalu opieka.farm.

[artykuły]

Źródła
  1. Goff D.C., Lloyd-Jones D.M., Bennett G., Coady S., et al. 2013 ACC/AHA Guideline on the Assessment of Cardiovascular Risk: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines. Circulation, 2013. pełny tekst
  2. Ioannidis JA. More Than a Billion People Taking Statins? Potential Implications of the New Cardiovascular Guidelines. JAMA, 2014.
  3. Virchow, Rudolf (1856). Gesammelte Abhandlungen zur wissenschaftlichen Medizin. Vierteljahrschrift für die praktische Heilkunde (Germany: Staatsdruckerei Frankfurt). Phlogose und Thrombose im Gefäßsystem.
  4. Daniel Steinberg. In Celebration of the 100th Anniversary of the Lipid Hypothesis of Atherosclerosis. Journal of Lipid Research, 2013.
  5. Steinberg D, Gotto AM. Preventing coronary artery disease by lowering cholesterol levels: fifty years from bench to bedside. JAMA, 1999. pełny tekst
  6. Tobert JA. Lovastatin and beyond: the history of the HMG-CoA reductase inhibitors. Nat Rev Drug Discov, 2003. pełny tekst
  7. Peter Landers. How one scientist intrigued by molds found first statin. Wall Street Journal. January 9, 2006.
  8. Endo A, Kuroda M, Tsujita Y. ML-236A, ML-236B, and ML-236C, new inhibitors of cholesterogenesis produced by Penicillium citrinium. J Antibiot, 1976.
  9. Tsujita, Y, Kuroda, M, Tanzawa, K, et al. Hypolipidemic effects in dogs of ML-236B, a competitive inhibitor of 3-hydroxy-3-methylglutaryl coenzyme A reductase. Atherosclerosis 32, 1979.
  10. Mabuchi, H. et al. Effect of an inhibitor of 3-hydroxy-3- methyglutaryl coenzyme A reductase on serum lipoproteins and ubiquinone-10-levels in patients with familial hypercholesterolemia. N Engl J Med, 1981.
  11. Alberts AW, et al. Mevinolin: a highly potent competitive inhibitor of hydroxymethylglutaryl-coenzyme A reductase and a cholesterol-lowering agent. Proc. Natl Acad. Sci, 1980. pełny tekst
  12. Tobert JA, Bell GD, Birtwell J, et al. Cholesterol-Lowering Effect of Mevinolin, an Inhibitor of 3-Hydroxy-3-Methylglutaryl-Coenzyme a Reductase, in Healthy Volunteers. Journal of Clinical Investigation, 1982.
  13. Brown MS, Goldstein JL. A receptor-mediated pathway for cholesterol homeostasis. Science, 1986.
  14. Tobert JA. Lovastatin and beyond: the history of the HMG-CoA reductase inhibitors. Nat Rev Drug Discov, 2003. pełny tekst
  15. Raine J.M. Withdrawal of cerivastatin (Libobay) by Bayer PLC. (Department of Health, Medicines Control Agency, London, 2001).
  16. Clinical Correlations: On the history of statins. 11.01.2019pełny tekst

Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
Subskrybuj
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments

Serwis

Pogadanki Farmaceutyczne

Ostatnie komentarze:

Aktualności i doniesienia

Wiedza i praktyka

Czytaj też:

0
Wyraź swoje zdanie i dodaj komentarz :)x
()
x

Masz już nowy numer Gońca Aptecznego?

Zaloguj się

Portal dedykowany jest osobom związanym z ochroną zdrowia. Prosimy o zalogowanie się lub rejestrację.