Andrographis, goryczka, bromelaina i eukaliptus, czyli o składnikach preparatów na zatoki

W sytuacji, gdy pacjent przychodzi do apteki skarżąc się na rozpychający ból w okolicy nosa, który promieniuje na czoło i nasila się podczas pochylania się, oznacza to najprawdopodobniej, że mamy do czynienia z zapaleniem zatok. Wspomnianym wyżej objawom towarzyszyć może katar, drapanie w gardle, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, gorączka, ból głowy, twarzy, szczęki czy ogólne osłabienie.

O ile ostre zapalenie zatok wywołane infekcją bakteryjną ma zwykle ciężki przebieg i wymaga zastosowania antybiotyku, to w przypadku infekcji wirusowej charakteryzuje się zazwyczaj łagodnym przebiegiem, a objawy zapalenia ustępują po paru dniach.

Cele leczenia objawowego

Zanim wymienimy składniki, które znajdują się w preparatach na zatoki, warto zadać pytanie co chcemy osiągnąć, polecając preparat działający objawowo. Cele leczenia zapalenia zatok to m.in:

  • zwalczenie stanu zapalnego (w tym zmniejszenie obrzęku),
  • upłynnienie zalegającej wydzieliny w zatokach,
  • zniesienie bólu zatok i bólu głowy,
  • obniżenie gorączki. 

Leki syntetyczne

Zapoznaj się z krótką charakterystyką leków syntetycznych, które możesz znaleźć w preparatach na zatoki. 

Pseudoefedryna i fenylefryna. Substancje te należą do sympatykomimetyków, zmniejszają obrzęk błony śluzowej nosa i ułatwiają oddychanie. Polecając je pamiętaj, że leki pobudzające układ współczulny mogą prowadzić do wzrostów ciśnienia krwi. U pacjentów z przerostem prostaty mogą utrudniać oddawanie moczu – działają antagonistycznie do leków takich jak tamsulozyna i doksazosyna. Są przeciwwskazane u osób z ciężkim nadciśnieniem tętniczym lub chorobą wieńcową. Producenci nie zalecają również ich stosowania bez kontroli lekarza u osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego, włącznie z łagodnym i umiarkowanym nadciśnieniem, przy chorobach tarczycy lub cukrzycy. U osób z prawidłowym ciśnieniem krwi nie obserwuje się jego wzrostu po podaniu leków z tej grupy.[1]ChPL Sudafed 

Cetyryzyna i loratadyna. Leki przeciwalergiczny II generacji. Zmniejszają obrzęk błony śluzowej nosa oraz redukują ilość uwalnianych mediatorów odczynu zapalnego w nieżycie o podłożu alergicznym. Nie ma uzasadnienia dla podawania leków z tej generacji pacjentom bez alergii. Antyhistaminiki I generacji wysuszają błonę śluzową i mogą zagęszczać wydzielinę, dlatego nie są zalecane w przypadku zapalenia zatok z zalegającą wydzieliną.

Paracetamol. Obecność paracetamolu w preparatach złożonych stosowanych przy zapaleniu zatok zapewnia działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Dodatek kofeiny, oprócz poprawy samopoczucia, ma na celu zwiększenie siły działania przeciwbólowego paracetamolu oraz przyśpieszenie początku jego działania. Analizując badania na ten temat, wydaje się jednak, że dawki kofeiny znajdujące się w preparatach złożonych z paracetamolem dostępnych w Polsce mogą być zbyt małe, aby działać w ten sposób.

Ibuprofen. NLPZ działający przeciwbólowo, przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo. W wirusowym zapaleniu zatok jest lekiem I wyboru.[2]Hryniewicz W., et al.: Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego. Narodowy Program Ochrony Antybiotyków, 2016

Więcej informacji o lekach syntetycznych stosowanych w leczeniu zatok znajdziesz w linku poniżej:

Czytaj też:
Fenylefryna, paracetamol, feniramina i reszta: krótka charakterystyka

Składniki naturalne stosowane w zapaleniu zatok 

Poniżej opisano najważniejsze surowce i substancje pochodzenia roślinnego, które wchodzą w skład preparatów na zatoki. 

Andrographis paniculata

Na szczególną uwagę zasługuje wyciąg z liścia Andrographis paniculata, rośliny na wschodzie zwanej “królową gorzkich ziół”. Surowiec ten ma udowodnione działanie przeciwzapalne, a jego głównym związkiem aktywnym jest andrografolid.[3]Parichatikanond W, Suthisisang C, Dhepakson P, Herunsalee A. Study of anti-inflammatory activities of the pure compounds from Andrographis paniculata (burm.f.) Nees and their effects on gene expression. Int Immunopharmacol. 2010 Nov;10(11):1361-73 abstrakt  Wyniki badań wykazały, że andrografolid działa jak inhibitor cyklooksygenazy i hamuje ekspresję cytokin prozapalnych. Andrographis paniculata może być bezpiecznie stosowany w celu łagodzenia objawów niepowikłanego zakażenia górnych dróg oddechowych. Istnieją również wstępne dowody na jego działanie immunostymulujące.[4]Coon JT, Ernst E. Andrographis paniculata in the treatment of upper respiratory tract infections: a systematic review of safety and efficacy. Planta Med. 2004 Apr;70(4):293-8. abstrakt[5]Puri A, Saxena R, Saxena RP, Saxena KC, Srivastava V, Tandon JS. Immunostimulant agents from Andrographis paniculata. J Nat Prod. 1993 Jul;56(7):995-9. abstrakt  Andrografolid hamuje powstawanie interleukin prozapalnych IL-6 i IL-17, co można wykorzystać do leczenia przewlekłego zapalenia zatok przynosowych z polipami nosa.[6]Kou W, Sun R, Wei P, Yao HB, Zhang C, Tang XY, Hong SL. Andrographolide suppresses IL-6/Stat3 signaling in peripheral blood mononuclear cells from patients with chronic rhinosinusitis with nasal polyps. Inflammation. 2014 Oct;37(5):1738-43. abstrakt

Wnioski z badań nie są jednak wystarczająco wiarygodne, aby ten surowiec znalazł się w jakichkolwiek zaleceniach, i nadal jest jedynie składnikiem suplementów diety, a nie leków.

Zioła o działaniu sekretolitycznym 

Podczas leczenia zapalenia zatok, oprócz działania mającego na celu zmniejszenie obrzęku śluzówki nosa, stosuje się też surowce upłynniające zalegającą wydzielinę. Ze względu na działanie sekretolityczne wykorzystuje się surowce takie jak: 

  • wyciąg z korzenia goryczki (Gentianae radix),
  • wyciąg z ziela szczawiu (Rumex herba),
  • wyciąg z ziela werbeny (Verbenae herba) – w badaniach wykazano również jego umiarkowane działanie antybakteryjne, przeciwzapalne i przeciwwirusowe,[7]Deepak M, Handa SS. Antiinflammatory activity and chemical composition of extracts of Verbena officinalis. Phytother Res. 2000 Sep;14(6):463-5. abstrakt[8]Dildar A. et al.: Verbena officinalis a herb with promising broad spectrum antimicrobial potential. Journal Cogent Chemistry, Volume 3, 2017 – Issue 1. abstrakt
  • wyciąg z kwiatu pierwiosnka (Primulae flos) – jego skuteczność opiera się na tradycyjnym stosowaniu glównie w leczeniu chorób układu oddechowego z zalegającą wydzieliną,[9]European Medicines Agency: Primulae flos. link [dostęp: 10.10.2018]
  • wyciąg z kwiatów czarnego bzu (Sambuci flos) – w medycynie tradycyjnej kwiaty i owoce są wykorzystywane w chorobach z gorączką o łagodnym przebiegu jako środek napotny; w badaniach wykazano prawdopodobne działanie wspomagające w leczeniu grypy oraz działanie antyoksydacyjne, dowody są jednak mocno ograniczone.[10]Ulbricht C, Basch E, Cheung L, Goldberg H, Hammerness P, Isaac R, Khalsa KP, Romm A, Rychlik I, Varghese M, Weissner W, Windsor RC, Wortley J. An evidence-based systematic review of elderberry and elderflower (Sambucus nigra) by the Natural Standard Research Collaboration. J Diet Suppl. 2014 Mar;11(1):80-120.[11]Tiralongo E, Wee SS, Lea RA. Elderberry Supplementation Reduces Cold Duration and Symptoms in Air-Travellers: A Randomized, Double-Blind Placebo-Controlled Clinical Trial. Nutrients. 2016;8(4):182. pełny tekst

Mechanizm działania wyżej wymienionych składników polega na rozrzedzaniu wydzieliny i tym samym na ułatwieniu jej usuwania. Udowodniono również ich działanie przeciwbakteryjne oraz wspomagające przy leczeniu antybiotykami lub glikokortykosteroidami.[12]Hryniewicz W., et al.: Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego. Narodowy Program Ochrony Antybiotyków, 2016

Ten zestaw ziół znajduje się w preparacie Sinupret, zarejestrowanym jako lek OTC oraz w suplementach diety np. Sinulan, Zatoxin. Preparaty te powinny być stosowane z ostrożnością u osób z chorobą wrzodową lub z nadkwasotą.[13]ChPL Sinupret

Warto wiedzieć, że większość suplementów wg producentów ma zawierać wyciągi z w/w ziół, a nie sproszkowany surowiec. Preparat Sinupret zawierał sproszkowane surowce roślinne, a dostępny od niedawna Sinupret extract zawiera już wyciągi z roślin i jest produktem leczniczym.

Czytaj też:
Przeziębienie i grypa

Olejek eukaliptusowy

Olejek eukaliptusowy (Eucalypti aetheroleum), którego głównym składnikiem jest cyneol, powoduje rozrzedzenie wydzieliny zalegającej w drogach oddechowych. Działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie oraz przyspiesza ruch rzęsek, dzięki czemu może przyczyniać się do usuwania patogenów z powierzchni błony śluzowej nosa. Ważne, aby preparaty (kapsułki) z olejkiem eukaliptusowym przyjmować 30 minut przed posiłkiem, w całości bez rozgryzania, popijając chłodnym płynem. Preparatów tego typu nie podaje się kobietom ciężarnym oraz karmiącym piersią. Mogą one również drażnić żołądek, dlatego nie należy ich stosować u osób z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy. Olejek eukaliptusowy (200 mg) jest dostępny w formie kapsułek w preparacie Nasirus forte.

Czytaj też:
Zapalenie zatok u dzieci i dorosłych: leki, suplementy i metody niefarmakologiczne

Bromelaina

Bromelaina to enzym proteolityczny pozyskiwany z owoców ananasa. Może zmniejszać gęstość śluzu i przynosić ulgę w zapaleniu dróg oddechowych. Istnieją doniesienia o immunomodulującym, przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym działaniu bromelainy.[14]Rathnavelu V, Alitheen NB, Sohila S, Kanagesan S, Ramesh R. Potential role of bromelain in clinical and therapeutic applications. Biomedical Reports. 2016;5(3):283-288. pełny tekst Bromelaina może skracać czas trwania ostrego zapalenia zatok, a w najnowszych badaniach z 2018 roku stwierdzono, że bardzo dobrze przenika do krwi i do zatok[15]Passali D, Passali GC, Bellisimi LM, et al. Bromelain’s penetration into the blood and sinonasal mucosa in patients with chronic rhinosinusitis. Acta Otorhinolaryngologica Italica. 2018;38(3):225-228. doi:10.14639/0392-100X-1693. pełny tekst, co w połączeniu z jej dobrą tolerancją i bezpieczeństwem stosowania wydaje się ciekawą alternatywą leczenia zapalenia zatok poprzez zastosowanie preparatów naturalnych. 

Przykładowe preparaty z bromelainą to:

  • Bromelan – suplement diety zawierający 50 mg bromelainy w połączeniu z rutozydem i wyciągiem z bzu czarnego, 
  • Bromelaina firmy SOLGAR – suplement diety zawierający 500 mg bromelainy,
  • ABOCA monokoncetrat Ananas – suplement diety. 

Bromelainy nie ma w żadnych rekomendacjach towarzystw naukowych.

Inne składniki preparatów na zatoki 

Zapalenie zatok towarzyszy zwykle zapaleniu gardła, krtani i strun głosowych, dlatego też w skład preparatów na zatoki mogą wchodzić także niżej opisane składniki:

  • Wyciąg z kwiatów dziewanny (Verbasci flos). W badaniach nad surowcem wykazano działanie wspomagające w leczeniu bólu gardła oraz łagodne działanie wykrztuśne.[16]European Medicines Agency: Verbasci flos. link [dostęp: 10.10.2018] W aptece dostępny jest syrop z dziewanny – Sirupus Verbasci.
  • Wyciąg z ziela tymianku (Thymi herba). Wykorzystywany ze względu na swoje działanie bakteriobójcze i miejscowo łagodzące. W aptece dostępny jest Syrop tymiankowy złożony, który stosuje się tradycyjnie jako lek wykrztuśny w kaszlu towarzyszącym nieżytom górnych dróg oddechowych.[17]European Medicines Agency: Thymi herba. link [dostęp: 10.10.2018]
  • Wyciąg z kwiatów rumianku (Matricarae flos). Wykazuje działanie korzystne na stan błony śluzowej układu oddechowego w tym gardła i zatok.
  • Wyciąg z liści eukaliptusa (Eucalypti folium). Ma wpływać korzystnie na stan błony śluzowej układu oddechowego.
  • Wyciąg z korzenia lukrecji (Liquiritiae radix). Łagodzi kaszel w nieżytach górnych dróg oddechowych, zwłaszcza z zalegającą wydzieliną i stanem zapalnym.[18]European Medicines Agency: Liquiritiae radix pełny tekst.pdf [dostęp: 10.10.2018]

Surowce te działają łagodząco i regenerująco na błonę śluzową gardła i zatok, zmniejszają podrażnienie gardła spowodowane spływającą wydzieliną oraz łagodzą kaszel. 

Ponadto w preparatach na zatoki można spotkać składniki mające wspomagać układ odpornościowy, takie jak wyciąg z korzenia żeń-szenia syberyjskiego (Eleutherococci radix), beta-glukany, cynk czy też witaminę D. Dowody na ich skuteczność są jednak mocno ograniczone.

Czytaj też:
Substancje immunostymulujące

Data ostatniej aktualizacji: 25.10.2018.

mgr farm. Alicja Cieślar

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. W czasie studiów członkini Koła Opieki Farmaceutycznej. Odbywała staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w roku 2016/17 pracując m.in. przy cyklu Notatki stażysty.

[artykuły]

mgr farm. Magdalena Pelczarska

[artykuły]

Cytuj ten artykuł jako:
Alicja Cieślar, i in.: Andrographis, goryczka, bromelaina i eukaliptus, czyli o składnikach preparatów na zatoki, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/opracowania/andrographis-goryczka-bromelaina-i-eukaliptus-czyli-o-skladnikach-preparatow-na-zatoki/) [dostęp: 15 listopada 2018]



Źródła:   [ + ]

Ten temat zawiera 4 odpowiedzi, ma 4 głosy, i został ostatnio zaktualizowany przez  Agnieszka Żur 3 tygodnie, 1 dzień temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #12439 Punkty: 0

    Joanna Rozegnał mgr farm.
    26 pkt.

    Chciałam spytać o przeciwskazanie do stosowania olejku eukaliptusowego podczas laktacji. Z czego ono wynika? Chodzi o brak badań czy też są badania wskazujące na niekorzystny wpływ na karmione dziecko?

    • #12496 Punkty: 2

      Alicja Cieślar mgr farm.
      66 pkt.

      Tak jak w przypadku większości preparatów nie zaleca się stosowania olejku eukaliptusowego u kobiet ciężarnych i kobiet karmiących ze względu na brak wystarczających danych na ten temat. Czyli brak badań 🙂

      2 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #42965 Punkty: 3

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    968 pkt.

    Te różnice w dawkowaniu suplementów a la Sinupret (1×1) i leku (3×2) wynikały właśnie z tego, że suplementy od początku zawierały wyciągi. Firma nieco spóźniła się z wprowadzeniem leku zawierającym ekstrakt…

    3 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #43139 Punkty: 2

    Agnieszka Żur mgr farm.
    67 pkt.

    Nasirus Forte kiedyś nosił nazwę Inhalyptus forte – warto wiedzieć, jakby pacjenci pytali o ten drugi.

    2 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

5 Udostępnień
Udostępnij5
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp