Aminofluorowodorek

Organiczny związek fluoru do miejscowej fluoryzacji zębów, stosowany w profilaktyce próchnicy (grupa farmakoterapeutyczna: preparaty stomatologiczne zapobiegające próchnicy, kod ATC A01AA30). W charakterystyce produktu leczniczego określany jest jako aminofluorki (Aminofluoridum). Dostępny wyłącznie w preparacie jednoskładnikowym w postaci płynu stomatologicznego do kontaktowej fluoryzacji zębów, zawierającego 133 mg/g aminofluorków (10 mg/g, czyli 10 000 ppm, czynnego fluoru). Stosowany kontrolowanie, ściśle według wskazań lekarza stomatologa.

Działanie aminofluorowodorku

Aminofluorowodorek to organiczny związek fluoru nakładany miejscowo na powierzchnię zębów w celu zapobiegania próchnicy. Od prostych, nieorganicznych związków fluoru odróżnia go obecność grupy aminowej, która obniża napięcie powierzchni zęba i sprawia, że preparat jest wysoce adhezyjny i dobrze pokrywa tkanki zęba.

Działa wielokierunkowo. Dostarcza jony fluorkowe, które wbudowują się w szkliwo i wzmacniają je, ogranicza przyleganie oraz namnażanie bakterii i tworzenie płytki nazębnej, a także blokuje kanaliki zębinowe, zmniejszając nadwrażliwość zębów.

Farmakologia

Mechanizm profilaktycznego działania fluorków jest wielokierunkowy. Dzięki właściwości grupy aminowej, powodującej obniżenie napięcia powierzchni zęba, aminofluorki ograniczają adhezję i kolonizację bakterii na tkankach zęba oraz tworzenie płytki nazębnej. Kolejnym mechanizmem działania aminofluorków jest blokowanie kanalików zębinowych przez ziarnistości fluorku wapnia wytworzone przy ich udziale, co zmniejsza nadwrażliwość zęba wskutek ograniczenia działania negatywnych bodźców termicznych, chemicznych i biologicznych na miazgę¹.

Fluor zawarty w aminofluorkach tworzy z hydroksyapatytami szkliwa zębów fluoroapatyty, które działają ochronnie na szkliwo i zębinę, ponieważ ich kryształy mają lepsze właściwości niż hydroksyapatyty i są mniej rozpuszczalne w kwasach. Fluorki obecne w ślinie oraz jony fluorkowe uwalniane z warstwy aminofluorków pozostającej po zabiegu na powierzchni zęba stymulują remineralizację szkliwa, dzięki czemu drobne uszkodzenia szkliwa mogą ulec naprawie. Warstwa jonów fluorkowych na powierzchni zęba istotnie hamuje też tworzenie płytki bakteryjnej¹.

Farmakokinetyka

Przy stosowanej postaci leku działanie aminofluorków ogranicza się do powierzchni zębów, a wchłanianie fluoru przez śluzówkę jamy ustnej jest ograniczone i stanowi mniej niż 1% dziennego wchłaniania.

W ciągu 24 godzin wydalanie obejmuje 50% przyjętego fluoru z moczem oraz 15–25% z kałem i potem, a pozostała ilość jest wiązana w tkankach twardych. Stężenie fluoru w zębinie wzrasta z wiekiem i jest wyższe w pobliżu miazgi niż w miejscu połączenia szkliwno-zębinowego¹.

Wskazania leków z aminofluorowodorkiem

Płyn stomatologiczny z aminofluorowodorkiem jest produktem leczniczym do kontaktowej fluoryzacji zębów. Stosuje się go w profilaktyce próchnicy, w przypadkach niedorozwoju twardych tkanek zębów, przy nadwrażliwości szyjek zębowych oraz w odwapnieniach szkliwa¹.

Wskazany jest również na wrażliwe powierzchnie zębów startych klamrami, szynami, protezami częściowymi oraz aparatami ortodontycznymi, a także po korekcie zgryzu urazowego. Może być stosowany przez dzieci w wieku powyżej 5 lat i przez dorosłych¹.

Dawkowanie aminofluorowodorku

Grupa	Dawka jednorazowa (odstęp)	Maksymalnie
Dzieci poniżej 5 lat	nie stosować	–
Dzieci w wieku 5–9 lat (pod nadzorem dorosłych, bez połykania płynu)	6–9 kropli na szczoteczkę, szczotkowanie 3 minuty, co 2 tygodnie	10 zabiegów w roku (1 seria)
Dorośli i dzieci powyżej 9 lat	6–9 kropli na szczoteczkę, szczotkowanie 3 minuty, co 2 tygodnie	10 zabiegów w roku (1 seria)
Wcieranie w gabinecie stomatologicznym	0,5–1 ml na wacik	–

Produkt jest zalecany do stosowania kontrolowanego, ściśle według wskazań lekarza stomatologa, w jednej serii zabiegów w roku. Przez serię rozumie się stosowanie płynu 5 do 10 razy co dwa tygodnie, to znaczy jedno szczotkowanie co 2 tygodnie przez 10 do 20 tygodni. Czyszczenie zębów przed zabiegiem jest korzystne, ale nie jest konieczne, ponieważ płyn jest wysoce adhezyjny¹.

Przy metodzie wcierania 0,5 do 1 ml płynu nanosi się na wacik i bardzo starannie oraz powoli wciera w osuszone powierzchnie zębów, tak aby produkt mógł przeniknąć w zagłębienia i szczeliny. Przed rozpoczęciem fluorkowania szkliwa konieczne jest dokładne usunięcie kamienia nazębnego. Po zakończeniu zabiegu należy wypluć ślinę oraz nie płukać jamy ustnej i nie jeść przynajmniej pół godziny po zabiegu¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania aminofluorowodorku

Dzieci w wieku do 5 lat

Produktu nie należy stosować u dzieci w wieku do 5 lat¹.

Jednoczesne stosowanie innych preparatów o wysokim stężeniu fluorków

Produktu nie należy stosować jednocześnie z innymi preparatami o wysokim stężeniu fluorków¹.

Wysoka zawartość fluoru w wodzie pitnej

Produktu nie należy stosować w rejonach, w których zawartość fluoru w wodzie pitnej przekracza 0,7 mg/l¹.

Przekroczenie zalecanej częstości stosowania

Produktu nie należy stosować częściej niż raz na dwa tygodnie i nie więcej niż 10 razy w roku¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu aminofluorowodorku

Brak lub małe ryzyko próchnicy

Produktu nie zaleca się u osób bez próchnicy lub o małym ryzyku próchnicy¹.

Nadzór nad dziećmi w wieku do 9 lat

Należy zachować szczególną ostrożność u dzieci w wieku do 9 lat. Muszą one być nadzorowane przez dorosłych w trakcie stosowania produktu i nie mogą połykać płynu podczas szczotkowania¹.

Ryzyko przewlekłego zatrucia i fluorozy zębów

Połykanie przez dłuższy czas pewnych ilości substancji zawierających związki fluoru, nawet o niskich stężeniach, może spowodować objawy przewlekłego zatrucia w postaci szkliwa plamkowego, czyli fluorozy zębów¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Płyn stomatologiczny z aminofluorowodorkiem nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje aminofluorowodorku

Inne stężone preparaty fluorkowe + aminofluorowodorek

Płyn stomatologiczny może wykazywać pozytywną interakcję z innymi stosowanymi miejscowo preparatami fluorkowymi, jednak nie zaleca się jednoczesnego stosowania go z innym stężonym preparatem fluorkowym¹.

Pasty do zębów i płukanki fluorkowe + aminofluorowodorek

Pasty do zębów o zawartości fluoru do 1500 ppm oraz płukanki o zawartości fluoru do 250 ppm przeznaczone do codziennego stosowania mogą być używane razem z płynem zgodnie z zaleceniem lub pod nadzorem lekarza¹.

Działania niepożądane aminofluorowodorku

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego działania niepożądane mogą wystąpić po przedawkowaniu, czyli po połknięciu znacznych ilości produktu fluorkowego lub po długotrwałym połykaniu związków fluoru.

⚠ Objawy ostrego zatrucia związkami fluoru

W sytuacji przypadkowego jednorazowego połknięcia znacznych ilości produktu fluorkowego, zwłaszcza o wysokiej zawartości fluorków, może dojść do ostrego zatrucia. Jego objawami mogą być nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka, ślinotok, łzawienie, osłabienie, bóle głowy, sinica, duszność, tężyczka, skurcze mięśniowe w kończynach, spadek ciśnienia i arytmia, przyspieszone lub niewyczuwalne tętno, kwasica oddechowa i metaboliczna, porażenie oddychania oraz zatrzymanie akcji serca¹.

Fluoroza zębów

Połykanie przez dłuższy czas pewnych ilości substancji zawierających związki fluoru, nawet o niskich stężeniach, może spowodować objawy przewlekłego zatrucia w postaci szkliwa plamkowego, czyli fluorozy zębów¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a aminofluorowodorek

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych płyn stomatologiczny z aminofluorowodorkiem nie był badany pod względem bezpieczeństwa stosowania przez kobiety ciężarne, a brak jest udokumentowanych badań dotyczących jego bezpiecznego stosowania podczas ciąży, dlatego produktu nie należy stosować u kobiet w ciąży¹.

Karmienie piersią a aminofluorowodorek

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest udokumentowanych badań dotyczących bezpiecznego stosowania płynu stomatologicznego z aminofluorowodorkiem podczas karmienia piersią, dlatego produktu nie należy stosować u kobiet karmiących¹.

Produkty handlowe z aminofluorowodorkiem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Fluormex	płyn stomatologiczny 133 mg/g	nie określono w ChPL