opieka.farm
Surowiec recepturowy ·Cholesterol
Portal tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.Tylko dla farmaceutów i techników Załóż konto Zaloguj się
Reklama
Surowiec recepturowy·podłoża i nośniki

Cholesterol

Cholesterol w recepturze: emulgator typu woda w oleju, stężenia w podłożach farmakopealnych, rozpuszczalność, wrażliwość na światło i niezgodności.

Zapisz

Cholesterol (Cholesterolum) to surowiec recepturowy, który sam nie jest podłożem maściowym, tylko jego składnikiem. W ilości od 2,0 do 3,0 cz. na 100 nadaje węglowodorowym podłożom zdolność wiązania wody i przeprowadza je z grupy hydrofobowych do absorpcyjnych1,2. Farmakopea prowadzi też osobną monografię Cholesterolum ad usum parenteralem3, a ta karta opisuje surowiec z rejestru aptecznego, czyli cholesterol bez tego zastrzeżenia.

Charakterystyka cholesterolu

Jak nazywa się cholesterol w monografii i w rejestrze?

Monografia nosi tytuł łaciński Cholesterolum i polską nazwę Cholesterol4. Pod nazwą Cholesterol prowadzi go także Lista Surowców Farmaceutycznych5, więc na recepcie, w rejestrze i w monografii występuje ta sama nazwa. Nazwy podłoży, w których cholesterol jest składnikiem, rozszyfrujesz w tłumaczu synonimów recepturowych.

Jak wygląda cholesterol i w czym się rozpuszcza?

Jest to biały lub prawie biały, krystaliczny proszek4. Rozpuszczalność podaje ta sama sekcja monografii4.

RozpuszczalnikZachowanie cholesterolu
Wodapraktycznie nierozpuszczalny
Acetondość trudno rozpuszczalny
Etanol 96%dość trudno rozpuszczalny

Z tego układu wynika sposób wprowadzania surowca do preparatu: rozpuszczalnika, w którym cholesterol przechodzi do roztworu łatwo, wśród używanych w recepturze nie ma, więc do podłoża trafia przez stopienie razem z fazą tłuszczową. Monografia dopuszcza dodanie do surowca przeciwutleniacza4, a sam cholesterol jest wrażliwy na światło4.

Zastosowanie cholesterolu w recepturze

Cholesterol pracuje w recepturze jako emulgator typu woda w oleju. Wazelina biała wiąże wodę słabo, jej liczba wodna wynosi od 7 do 10, a zwiększają ją dodane emulgatory, wśród nich lanolina, cholesterol, alkohol cetylowy i polisorbaty6. Trzy podłoża farmakopealne budują na tym mechanizmie swój skład. Farmakopea bada w nich zdolność absorbowania wody na naważce 10,0 g, więc w zestawieniu przeliczono wyniki na 100 g podłoża.

Podłoże farmakopealneCholesterol na 100 cz.Woda wemulgowana na 100 g podłoża, nie mniej niż
Maść eucerynowa II (Unguentum eucerini II)22,0 cz.300 g
Maść cholesterolowa (Cholesteroli unguentum)73,0 cz.120 g8
Wazelina hydrofilowa (Vaselinum hydrophylicum)13,0 cz.250 g

Kolejność wierszy pokazuje, że pojemność wodna podłoża nie rośnie wraz z zawartością cholesterolu. Maść eucerynowa II ma go najmniej, a wiąże wody najwięcej, bo obok cholesterolu zawiera alkohol cetylowy2, czyli drugi emulgator z listy podnoszącej pojemność wodną wazeliny6. Wazelina hydrofilowa zawdzięcza swoją pojemność trzem emulgatorom naraz6, a maść cholesterolowa łączy cholesterol z samymi węglowodorami7 i wypada w zestawieniu najniżej. Proporcje przy mieszaniu tych podłoży ze sobą wyliczysz kalkulatorem rozcieńczania maści.

Ilości cholesterolu w preparatach recepturowych

Wykaz dawek substancji czynnych podaje dawki zwykle stosowane i maksymalne dla substancji czynnych, dla których monografie opublikowano w Farmakopei9. Ilość cholesterolu w recepturze wyznacza więc skład preparatu, a nie pułap z wykazu, i mieści się ona w zakresie od 2,0 do 3,0 cz. na 100 cz. podłoża2,1. Naważkę odpowiadającą stężeniu z recepty przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Niezgodności recepturowe cholesterolu

  • Światło. Cholesterol jest substancją wrażliwą na światło, a monografia nakazuje chronić go przed nim4. Ten sam rygor przechodzi na dwa preparaty z jego udziałem, maść cholesterolową8 i maść eucerynową II2.
  • Faza wodna i rozpuszczalniki polarne. Cholesterol jest praktycznie nierozpuszczalny w wodzie i dość trudno rozpuszczalny w etanolu 96%4, więc rozpuszczenie go w fazie wodnej albo etanolowej preparatu nie zachodzi i surowiec zostaje w niej zawiesiną.
  • Przeciwutleniacz wniesiony z surowcem. Do cholesterolu wolno dodać przeciwutleniacz, a jego nazwę i stężenie wytwórca podaje na etykiecie4, więc skład recepty obejmuje także tę substancję.

Niezgodnością nie są wazelina biała ani parafiny. Wszystkie trzy podłoża farmakopealne z cholesterolem stoją właśnie na nich, w ilości od 86,0 do 95,0 cz. na 1002,1, a maść cholesterolowa dokłada do nich parafinę stałą i ciekłą7.

Zestaw surowców z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Cholesterol nie należy do żadnego z wykazów, nie ma go ani w wykazie A, ani w Wykazie B, ani w wykazie N10, ani w wykazie P.

Sporządzanie preparatów z cholesterolem

Wazelina hydrofilowa (Vaselinum hydrophylicum) to podłoże maściowe bezwodne, emulgujące wodę, w którym cholesterol jest jednym z emulgatorów1,6.

  • wazelina biała – 86,0 cz.
  • wosk biały – 8,0 cz.
  • cholesterol – 3,0 cz.
  • alkohol stearylowy – 3,0 cz.

Monografia sprowadza wykonanie do trzech czynności1.

  1. Stopić cholesterol, alkohol stearylowy i wosk biały.
  2. Dodać wazelinę białą, ogrzewając do jej stopienia.
  3. Mieszać do zastygnięcia.

Cholesterol wchodzi tu do stopionej mieszaniny składników stałych jako jeden z pierwszych, a najobficiej reprezentowana wazelina biała dopiero po nich1. Tę samą kolejność zachowuje maść eucerynowa II, w której wszystkie składniki stapia się razem i miesza do zastygnięcia2.

Przechowywanie i trwałość cholesterolu

Surowiec przechowuje się chroniąc od światła4. Dla gotowych podłoży wymagania rozchodzą się. Maść cholesterolowa8 i maść eucerynowa II2 wymagają dobrze zamkniętego pojemnika i ochrony przed światłem, natomiast dla wazeliny hydrofilowej monografia stawia wyłącznie warunek dobrze zamkniętego pojemnika1.

Bezpieczeństwo stosowania cholesterolu

Wytwórca podaje na etykiecie materiał źródłowy, z którego cholesterol otrzymano, a Farmakopea wymienia jako przykłady mózg bydlęcy i rdzeń kręgowy, lanolinę oraz żółtka kur4. Ta sama etykieta niesie nazwę i stężenie każdego dodanego przeciwutleniacza4, więc pochodzenie surowca i jego pełny skład odczytuje się z opakowania.

Surowce dopuszczone do obrotu

Nazwa (wg rejestru)ProducentOpakowania (EAN)
CholesterolAmara Compounding sp. z o.o.0,5 g (EAN 05901315023188) · 1 g (EAN 5909990677979) · 5 g (EAN 5909990677986) · 10 g (EAN 5909990677993) · 25 g (EAN 5909990678006) · 50 g (EAN 5909990678037) · 100 g (EAN 5909990678044) · 250 g (EAN 5909990678051)
CholesterolFagron Sp. z o.o.1 g (EAN 5909991224431) · 5 g (EAN 5909991224448) · 10 g (EAN 5909990717026) · 10 g (EAN 5909990717040) · 25 g (EAN 5909990717033) · 25 g (EAN 5909990717057)
CholesterolWytwórnia Euceryny Laboratorium Farmaceutyczne COEL S.J. E.Z.M. Konstanty100 g (EAN 5909990649211) · 200 g (EAN 5909990649228) · 0,5 kg (EAN 5909990649235) · 1 kg (EAN 5909990649242)

Zestawienie na podstawie rejestru5.

Źródła

  1. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Vaselinum hydrophylicum. T. III, str. 4881. 2023 ↩↩↩↩↩↩↩↩
  2. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Unguentum eucerini II. T. III, str. 4878. 2023 ↩↩↩↩↩↩↩↩
  3. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Cholesterolum ad usum parenteralem. T. II, str. 2635. 2023 ↩
  4. Farmakopea Polska XIII, Suplement 2024. Monografia: Cholesterolum. Str. 5526. 2024 ↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩
  5. Lista Surowców Farmaceutycznych. Centrum e-Zdrowia, Rejestr Produktów Leczniczych. Stan na 2026-07-05 ↩↩
  6. Kasperek-Nowakiewicz R. Powszechne i nowoczesne podłoża maściowe stosowane w recepturze. Aptekarz Polski. 2019 ↩↩↩↩
  7. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Cholesteroli unguentum. T. III, str. 4829. 2023 ↩↩↩
  8. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Cholesteroli unguentum. T. III, str. 4830. 2023 ↩↩↩
  9. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych, Wyjaśnienia. T. III, str. 4887. 2023 ↩
  10. Farmakopea Polska XIII. Wykazy A, B, N. T. III, str. 4956–4964. 2023 ↩

Treść specjalistyczna

Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.

Autor
Redakcja portalu
Opracowanie zespołu
Publikacja: 02.09.2026 Ostatnia aktualizacja: 02.09.2026

Niezgodności recepturowe 1

Cholesterol × Hascobaza +1 w grupie

Cholesterolu nie należy wprowadzać na „sucho” do podłoży maściowych. Wyższe stężenia cholesterolu w wazelinie wykazują tendencje do tworzenia grudek.

Sprawdź kombinacje w analizatorze niezgodności →