opieka.farm
Surowiec recepturowy ·Kwas borowy
Portal tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.Tylko dla farmaceutów i techników Załóż konto Zaloguj się
Reklama
Surowiec recepturowy·substancje czynne

Kwas borowy

Kwas borowy (Acidum boricum) – słaby antyseptyk do roztworów, zasypek i maści, ze stężeniami z Wykazu dawek FP XIII do 3% w roztworze i 10% w maści.

Zapisz

Kwas borowy to substancja czynna stosowana w recepturze zewnętrznie, w roztworach do przemywań, zasypkach i maściach. Farmakopea Polska XIII przypisuje mu słabe działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze oraz dopuszcza wyłącznie do użytku zewnętrznego1. Zamiast dawek wykaz podaje dla niego zakresy stężeń osobno dla każdej postaci leku, a jeden preparat z tym surowcem, maść borna, ma własną monografię narodową2.

Charakterystyka kwasu borowego

Jak nazywa się kwas borowy na recepcie i w rejestrze?

Nazwa łacińska monografii to Acidum boricum, polska kwas borowy, a angielska Boric acid3. Maść nosi tytuł Acidi borici unguentum, po polsku maść z kwasem borowym, z synonimem maść borna2. Wodny roztwór występuje na receptach pod potoczną nazwą woda borna, a w rejestrze surowców farmaceutycznych figuruje jako 3% Roztwór kwasu borowego oraz 1,9% Roztwór kwasu borowego4. Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda kwas borowy i w czym się rozpuszcza?

Farmakopea opisuje surowiec jako biały lub prawie biały krystaliczny proszek, bezbarwne błyszczące płytki tłuste w dotyku albo białe lub prawie białe kryształy3. Rozpuszczalność monografia podaje terminami jakościowymi, osobno dla wody zimnej i wrzącej3.

RozpuszczalnikRozpuszczalność
Wodarozpuszczalny
Woda wrzącałatwo rozpuszczalny
Etanol 96%rozpuszczalny
Glicerol 85%łatwo rozpuszczalny

Z tego układu wynika sposób wprowadzania surowca do preparatu. Roztwory sporządza się na wodzie ogrzanej, bo dopiero we wrzącej kwas borowy rozpuszcza się łatwo, glicerol 85% jest drugim rozpuszczalnikiem o tej samej sile, a w podłożu tłuszczowym surowiec zostaje rozproszony, nie rozpuszczony2. Wodny roztwór o stężeniu 3,3% ma odczyn kwaśny, o pH od 3,8 do 4,83, i od tego zależy jego zgodność ze składnikami wrażliwymi na odczyn.

Zastosowanie kwasu borowego w recepturze

Kwas borowy służy w recepturze jako składnik prostych preparatów odkażających i ściągających na skórę5.

Do czego stosuje się kwas borowy w recepturze?

Wykaz dawek wymienia dla tego surowca sześć postaci leku: roztwór, maść, maść do oczu, zasypkę oraz roztwór i globulki dopochwowe1. Najczęściej wykonuje się z niego wodę borną do przemywań i okładów oraz maść borną5.

Który preparat z kwasem borowym ma monografię narodową?

Maść z kwasem borowym (Acidi borici unguentum, maść borna) to półstały preparat z kwasem borowym rozproszonym w podłożu lipofilowym, biała masa o jednorodnej konsystencji2.

  • wazelina biała – 90,0 cz.
  • kwas borowy – 10,0 cz.

Stężenia i dawki maksymalne kwasu borowego

Wykaz dawek podaje dla kwasu borowego jedną drogę podania, zewnętrzną. Przy podaniu zewnętrznym Farmakopea zamiast wartości dawek podaje zakres zalecanych stężeń substancji czynnej w danej postaci leku6, a dla tego surowca rozdziela je według postaci1.

Postać lekuStężenie zwykle stosowane
Roztwórod 1,0% do 3,0%
Maśćod 1,0% do 10,0%
Maść do oczu3,0%
Zasypkaod 1,0% do 10,0%
Roztwór dopochwowyod 1,0% do 2,0%
Globulki dopochwowe0,06 g w globulce

Oba gotowe roztwory z rejestru, 3% i 1,9%, mieszczą się w zakresie dla roztworów4, a farmakopealna maść borna z 10,0 cz. surowca na 100 cz. preparatu odpowiada górnej granicy zakresu dla maści2. Zapis stężenia z recepty przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Globulki dopochwowe są jedyną postacią formowaną, a wielkość 0,06 dotyczy jednej globulki i jest wyrażona w gramach, bo w tych jednostkach wykaz podaje dawki6. Ilość podłoża zależy wtedy od współczynnika wyparcia surowca, a dla zadanej liczby sztuk wyliczy ją kalkulator masy podłoża do czopków i globulek.

Zmniejszenie ilości surowca w składzie leku recepturowego Farmakopea wiąże z dawką maksymalną ustaloną dla tego surowca, a lek z dawką maksymalną przekroczoną i nieoznaczoną na recepcie wykonuje się jedynie po udokumentowanym porozumieniu z osobą, która receptę wystawiła6.

Niezgodności recepturowe kwasu borowego

Kluczowe niezgodności recepturowe kwasu borowego wynikają z jego kwaśnego charakteru5.

  • Substancje o odczynie alkalicznym. Węglany, wodorowęglany, mydła i silne zasady zobojętniają kwas borowy, więc preparat traci składnik odpowiadający za działanie5.
  • Alkohole wielowodorotlenowe. Z glicerolem kwas borowy tworzy kompleksy o silniejszym charakterze kwasowym, przez co odczyn preparatu spada poniżej wartości spodziewanej dla samego roztworu wodnego5.

Połączenie z wazeliną białą niezgodnością nie jest, choć surowiec się w niej nie rozpuszcza. Oba składniki stoją obok siebie w farmakopealnej maści bornej, w której kwas borowy pozostaje rozproszony w podłożu2.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z kwasem borowym

Monografia narodowa maści bornej podaje kolejność czynności oraz granicę rozdrobnienia gotowego preparatu2.

  1. Utrzeć kwas borowy z około 10 cz. stopionej wazeliny białej.
  2. Dodawać porcjami pozostałą wazelinę, mieszając do uzyskania jednorodnej maści.

W gotowej maści żadna cząstka substancji czynnej nie powinna być większa niż 90 µm2, więc surowiec wymaga rozdrobnienia w pierwszym kroku, przed połączeniem z resztą podłoża. Stężenie gotowej maści obniżysz kalkulatorem rozcieńczania maści.

Roztwory wodne przygotowuje się na wodzie ogrzanej do wrzenia, w której kwas borowy rozpuszcza się łatwo, podczas gdy w wodzie o temperaturze pokojowej jest tylko rozpuszczalny3.

Przechowywanie preparatów z kwasem borowym

Gotową maść borną przechowuje się w dobrze zamkniętym pojemniku, w temperaturze nie wyższej niż 25 °C, chroniąc od światła2.

Bezpieczeństwo stosowania kwasu borowego

Kwas borowy nie występuje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N7. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Wykaz dawek dopuszcza kwas borowy wyłącznie do podania zewnętrznego i wymienia w tej drodze także maść do oczu oraz postaci dopochwowe1. Surowiec wchłania się przez uszkodzoną skórę i przez błony śluzowe, a wchłonięty kumuluje się w organizmie5. Widać to w samych zakresach z wykazu: dla roztworów dopochwowych sięgają one 2,0%, a dla preparatów na skórę 10,0%1.

Surowce dopuszczone do obrotu

Nazwa (wg rejestru)ProducentOpakowania (EAN)
Kwas borowyActifarm Sp. z o.o.250 g (EAN 5909991425753) · 25 g (EAN 5909991425760) · 50 g (EAN 5909991425777) · 10 g (EAN 5909991425784) · 100 g (EAN 5909991425791) · 1 kg (EAN 5909991425807) · 500 g (EAN 5909991425814)
3% Roztwór kwasu borowegoActifarm Sp. z o.o.25 g (EAN 5909991429805) · 250 g (EAN 5909991429812) · 100 g (EAN 5909991429829) · 1 kg (EAN 5909991429836) · 50 g (EAN 5909991429843) · 500 g (EAN 5909991429850)
Kwas borowyAflofarm Farmacja Polska Sp. z o.o.10 g (EAN 5909990018604) · 25 g (EAN 5909990018628) · 100 g (EAN 5909990018642) · 200 g (EAN 5909990018659) · 500 g (EAN 5909990018666) · 750 g (EAN 5909990018673) · 1 kg (EAN 5909990018680) · 2,5 kg (EAN 5909990018697) · 5 kg (EAN 5909990018703) · 10 kg (EAN 5909990018727) · 30 g (EAN 5909990018635)
Kwas borowyAflofarm Farmacja Polska Sp. z o.o.10 g (EAN 5909990040940) · 30 g (EAN 5909990040957) · 1 kg (EAN 5909990040964)
Kwas borowyAmara Compounding sp. z o.o.50 g (EAN 5909990609291) · 100 g (EAN 5909990609307) · 250 g (EAN 5909990609314) · 500 g (EAN 5909990609321) · 1000 g (EAN 5909990609338) · 25 g (EAN 5901315022266) · 10 g (EAN 5901315022259) · 5 g (EAN 5901315023041) · 1 g (EAN 5901315023034)
3% roztwór kwasu borowegoAmara Compounding sp. z o.o.5 kg (EAN 5909990734740) · 25 kg (EAN 5909990734757) · 50 g (EAN 5909990734665) · 100 g (EAN 5909990734672) · 250 g (EAN 5909990734689) · 500 g (EAN 5909990734696) · 1000 g (EAN 5909990734702) · 1000 g (EAN 5909990734733) · 50 g (EAN 5909990734764) · 100 g (EAN 5909990734771) · 250 g (EAN 5909990734788) · 500 g (EAN 5909990734795) · 1000 g (EAN 5909990734801)
Kwas borowyFagron Sp. z o.o.100 g (EAN 5909994343412) · 250 g (EAN 5909994343429) · 500 g (EAN 5909994343436) · 1 kg (EAN 5909994343443) · 10 g (EAN 5909991200077) · 50 g (EAN 5909991200084) · 25 g (EAN 5909991200091)
Kwas borowyLaboratorium Galenowe Olsztyn Sp. z o.o.10 g (EAN 5909990069057) · 10 g (EAN 5909990068968) · 20 g (EAN 5909990068999) · 30 g (EAN 5909990069026) · 50 g (EAN 5909990069033) · 100 g (EAN 5909990068975) · 250 g (EAN 5909990069002) · 500 g (EAN 5909990069040) · 1000 g (EAN 5909990068982) · 20 g (EAN 5909990069071) · 30 g (EAN 5909990069088) · 50 g (EAN 5909990069095) · 100 g (EAN 5909990069064)
Kwas borowyPoznańskie Zakłady Zielarskie „Herbapol” S.A.10 g (EAN 5909990647903) · 30 g (EAN 5909990647934) · 100 g (EAN 5909990647941)
1,9% Roztwór kwasu borowegoPoznańskie Zakłady Zielarskie „Herbapol” S.A.15 g (EAN 5909990977482) · 35 g (EAN 5909990977499) · 50 g (EAN 5909990977505) · 100 g (EAN 5909990977550) · 150 g (EAN 5909990977567) · 200 g (EAN 5909990977574) · 250 g (EAN 5909990977581) · 500 g (EAN 5909990977598) · 1000 g (EAN 5909990977604)
Kwas borowyPrzedsiębiorstwo Produkcji Farmaceutycznej HASCO-LEK S.A.30 g (EAN 5909994109513) · 100 g (EAN 5909994109520) · 1000 g (EAN 5909994109537)
Kwas borowyPrzedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe „Galfarm” Sp. z o.o.5 g (EAN 5909990691937) · 10 g (EAN 5909990691944) · 25 g (EAN 5909990691951) · 500 g (EAN 5909990691968) · 1000 g (EAN 5909990691975) · 50 g (EAN 5909990691982) · 100 g (EAN 5909990691999) · 250 g (EAN 5909990692002)
Kwas borowyRecepto Pharma Sp. z o.o.10 g (EAN 5909991373887) · 30 g (EAN 5909991373894) · 100 g (EAN 5909991373900) · 250 g (EAN 5909991373917) · 500 g (EAN 5909991373924) · 1000 g (EAN 5909991373931) · 25 g (EAN 5909991373948) · 50 g (EAN 5909991373955)
Kwas borowyWytwórnia Euceryny Laboratorium Farmaceutyczne COEL S.J. E.Z.M. Konstanty10 g (EAN 5909990636754) · 30 g (EAN 5909990636761) · 50 g (EAN 5909990636778) · 100 g (EAN 5909990636785) · 250 g (EAN 5909990636792) · 250 g (EAN 5909990636808) · 500 g (EAN 5909990636815) · 500 g (EAN 5909990636822) · 500 g (EAN 5909990636839) · 1 kg (EAN 5909990636846) · 1 kg (EAN 5909990636853) · 1 kg (EAN 5909990636860)

Zestawienie na podstawie rejestru4.

Źródła

  1. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych. T. III, str. 4888. 2023 ↩↩↩↩↩
  2. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Acidi borici unguentum. T. III, str. 4818. 2023 ↩↩↩↩↩↩↩↩↩
  3. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Acidum boricum. T. II, str. 2108. 2023 ↩↩↩↩↩
  4. Lista Surowców Farmaceutycznych. Centrum e-Zdrowia, Rejestr Produktów Leczniczych. Stan na 2026-07-05 ↩↩↩
  5. Jachowicz R (red.). Receptura apteczna. PZWL ↩↩↩↩↩↩
  6. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych, Wyjaśnienia. T. III, str. 4887. 2023 ↩↩↩
  7. Farmakopea Polska XIII. Wykazy A, B, N. T. III, str. 4956–4964. 2023 ↩

Treść specjalistyczna

Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.

Autor
Redakcja portalu
Opracowanie zespołu
Publikacja: 16.07.2026 Ostatnia aktualizacja: 16.08.2026

Niezgodności recepturowe 3

Kwas borowy × Podłoże maściowe

Niecałkowite i nierównomierne sproszkowanie i roztarcie z podłożem składnika 1. Pozostanie w maści zaabsorbowanego powietrza w przypadku kryształów.

Kwas borowy × Proteinian srebra +2 w grupie

Następuje reakcja wysolenia- wydzielenie się fazy rozproszonej pod wpływem elektrolitów.

Kwas borowy × Woda wapienna

Zobojętnienie. Powstaje osad. Następuje rozkład chemiczny.

Sprawdź kombinacje w analizatorze niezgodności →