Woda wapienna

Woda wapienna to farmakopealny preparat wodny, w którym rozpuszczono wodorotlenek wapnia do nasycenia¹. W recepturze pracuje przede wszystkim jako faza wodna mazidła wapiennego, gdzie po zmieszaniu z olejem lnianym tworzy półciekłą masę soli wapniowych kwasów tłuszczowych². Nazwę skróconą z recepty rozwiniesz w wykazie synonimów recepturowych.

Charakterystyka wody wapiennej

Pod jakimi nazwami zapisuje się ten surowiec?

Monografia narodowa nosi tytuł Aqua Calcis, polską nazwę woda wapienna, a pod tytułem wymienia synonimy Solutio Calcii hydroxydi oraz Aqua Calcariae¹. Wszyscy wytwórcy z rejestru wprowadzają preparat do obrotu jako wodę wapienną³. Substancja, z której preparat powstaje, ma w Farmakopei tytuł Calcii hydroxidum i polską nazwę wapnia wodorotlenek⁴.

Jakie cechy wody wapiennej liczą się przy stole recepturowym?

Z tego układu wynika sposób obchodzenia się z surowcem. Praktycznie nierozpuszczalny wodorotlenek daje roztwór o bardzo małej mocy, więc wody wapiennej nie zagęszcza się ani nie odparowuje, a nadmiar substancji zostaje jako osad na dnie naczynia. Ogrzewanie zmniejsza klarowność zamiast ją poprawiać, a każdy kontakt z powietrzem zabiera część wodorotlenku na węglan.

Zastosowanie wody wapiennej w recepturze

Głównym preparatem z wodą wapienną jest mazidło wapienne. Farmakopea określa je jako preparat zawierający mieszaninę soli wapniowych kwasów tłuszczowych w wodzie, o wyglądzie żółtawobiałej, jednolitej, półciekłej masy o charakterystycznym zapachu². Gotowe mazidło bardzo łatwo rozpuszcza się w wodzie i w etanolu (96%), a jego roztwór pieni się przy wytrząsaniu².

Sama woda wapienna bywa też przepisywana jako składnik płynny roztworów i zawiesin do stosowania zewnętrznego. Proporcje przelicza kalkulator stężeń recepturowych, a pozostałe narzędzia do pracy przy stole zbiera dział receptura.

Stężenia i dawki maksymalne wody wapiennej

Stężenie stosowane wyznacza przepis preparatu, a nie osobna norma dla samego surowca. W mazidle wapiennym woda wapienna wchodzi w równej ilości z olejem, po 50,0 części każdego składnika². Moc samego roztworu jest stała i wynika z nasycenia, więc rozcieńczanie wody wapiennej obniża zawartość wodorotlenku poniżej wartości farmakopealnej.

Niezgodności recepturowe wody wapiennej

• Dwutlenek węgla z powietrza. Preparat wychwytuje go z otoczenia, mętnieje i pokrywa się błoną węglanu wapnia¹. Naczynie zostaje zamknięte przez cały czas pracy, a roztwór sączy się bezpośrednio przed użyciem¹.
• Ogrzewanie. Podgrzanie do wrzenia daje zmętnienie, które cofa się dopiero po ochłodzeniu¹. Wody wapiennej nie łączy się więc ze składnikami wymagającymi roztapiania na łaźni.
• Oleje roślinne. Zmieszanie z olejem nie jest tu wadą, tylko celem przepisu. Woda wapienna reaguje z kwasami tłuszczowymi oleju lnianego i produktem jest mieszanina soli wapniowych tych kwasów, czyli samo mazidło². Ta sama reakcja zajdzie jednak z każdym innym olejem w recepcie, także wtedy, gdy nie o nią chodziło.

Pary surowców, które wykluczają się w jednym przepisie, sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z wodą wapienną

Farmakopea podaje przepis na wodę wapienną z tlenku wapnia¹:

• Calcii oxidum – 1 cz.
• Aqua purificata – ilość wystarczająca

1. Tlenek wapnia zmieszać z 2 częściami wody oczyszczonej, do utworzenia jednolitej papki.
2. Całość spłukać do naczynia ze 100 częściami wody oczyszczonej, wymieszać i zamknąć.
3. Pozostawić do odstania, a ciecz znad osadu zdekantować i odrzucić.
4. Osad zalać ponownie 100 częściami wody oczyszczonej i mieszać dokładnie kilka minut.
5. Gotowy preparat przechowywać nad osadem, a sączyć bezpośrednio przed użyciem.

Mazidło wapienne powstaje z dwóch składników w równych częściach²:

• Lini oleum virginale – 50,0 cz.
• Aqua Calcis – 50,0 cz.

1. Olej lniany pierwszego tłoczenia zmieszać z wodą wapienną.
2. Wytrząsać do uzyskania jednolitej, półciekłej masy.

Przechowywanie i trwałość wody wapiennej

Sam surowiec przechowuje się w dobrze zamkniętym pojemniku¹, nad osadem nierozpuszczonego wodorotlenku¹. Mazidło wapienne ma warunki ostrzejsze niż woda, z której powstało – dobrze zamknięty pojemnik, temperatura 2–8°C i ochrona przed światłem², czyli miejsce w lodówce aptecznej.

Bezpieczeństwo stosowania wody wapiennej

Woda wapienna nie występuje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N⁵, natomiast sam wodorotlenek wapnia figuruje w Wykazie B⁶. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru³.