Magnezu węglan zasadowy

Magnezu węglan zasadowy to substancja czynna stosowana w recepturze doustnej, w proszkach o działaniu zobojętniającym i przeczyszczającym¹. Farmakopea Polska XIII prowadzi dla niego dwie monografie, gatunku ciężkiego i lekkiego, znowelizowane w Suplemencie 2024^2,3. W rejestrze surowców farmaceutycznych figuruje wyłącznie gatunek ciężki⁴, więc to jego opisuje ta karta.

Charakterystyka magnezu węglanu zasadowego

Jak nazywa się magnezu węglan zasadowy na recepcie i w rejestrze?

Monografia gatunku dostępnego w aptece nosi tytuł Magnesii subcarbonas ponderosus, polską nazwę magnezu węglan ciężki i angielską Magnesium carbonate, heavy². Gatunek lekki występuje pod nazwą Magnesii subcarbonas levis, polską magnezu węglan lekki i angielską Magnesium carbonate, light³. Człon „zasadowy” w nazwie używanej na receptach pochodzi z definicji obu monografii, które opisują surowiec jako uwodniony, zasadowy węglan magnezu².

Wszystkie pozycje rejestru to gatunek ciężki, sprzedawany pod nazwami „Magnezu Węglan Ciężki”, „Magnezu Węglan ciężki” i „Magnezu węglan, ciężki”⁴. Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda magnezu węglan zasadowy i w czym się rozpuszcza?

Farmakopea opisuje surowiec jako biały lub prawie biały proszek, a jego rozpuszczalność podaje terminami jakościowymi².

Z tego układu wynika sposób pracy z surowcem. W postaciach płynnych węglan magnezu zostaje zawiesiną wymagającą wstrząśnięcia przed każdą dawką, a przechodzi do roztworu dopiero w środowisku kwaśnym, i to ta reakcja odpowiada za jego działanie zobojętniające¹.

Czym różni się gatunek ciężki od lekkiego?

Obie monografie mają identyczną definicję, wygląd i rozpuszczalność, a rozdziela je gęstość nasypowa bez ubijania^2,3.

Ta sama odważona masa zajmuje w gatunku lekkim co najmniej półtora raza większą objętość, co rozstrzyga o pojemności kapsułki, kapsułkarki i opakowania. Sto gramów gatunku ciężkiego mieści się w objętości najwyżej 400 mL.

Zastosowanie magnezu węglanu zasadowego w recepturze

Wykaz dawek wiąże z węglanem magnezu jedną drogę podania, doustną, i dwa różne działania¹. W małych ilościach surowiec działa zobojętniająco, a w kilkakrotnie większych przeczyszczająco, przy czym dla gatunku lekkiego wykaz prowadzi wyłącznie działanie zobojętniające. Podana przynależność do grupy farmakologiczno-terapeutycznej ma charakter informacyjny i nie wyklucza innych zastosowań substancji⁵.

Poza działaniem własnym monografia wskazuje ciężki węglan magnezu jako substancję wypełniającą w tabletkach, w części informacyjnej o właściwościach funkcjonalnych². Ilość jonu magnezu przypadającą na odważoną masę soli przeliczysz kalkulatorem magnezu elementarnego w soli.

Stężenia i dawki maksymalne magnezu węglanu zasadowego

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII rozdziela wartości dla gatunku ciężkiego według zamierzonego działania¹.

Wielkości podano w gramach⁵. Przy działaniu przeczyszczającym wykaz ogranicza się do dawki jednorazowej, zwykle stosowanej 4,0 g i maksymalnej 8,0 g¹. Gatunek lekki ma w wykazie te same wartości co ciężki w działaniu zobojętniającym¹.

Wartości ustalono dla mężczyzny w wieku od 20 do 40 lat o masie ciała około 70 kg, bez chorób towarzyszących⁵. Dawka zwykle stosowana wyznacza wielkość przeciętną, a nie czas kuracji, bo jej ustalenie nie oznacza, że lek może być stosowany przez dowolnie długi okres⁵. Ilość surowca z recepty przeliczysz na jon magnezu kalkulatorem magnezu elementarnego w soli.

Co robić, gdy recepta przekracza dawkę maksymalną?

Jeżeli ze składu recepty oraz ze sposobu użycia leku wynika, że dawka maksymalna została przekroczona, a osoba wystawiająca receptę tego nie oznaczyła, ilość surowca zmniejsza się do wielkości określonej przez dawkę maksymalną. Lek z nieoznaczonym przekroczeniem wykonuje się w pełnej ilości dopiero po udokumentowanym porozumieniu z osobą, która receptę wystawiła⁵. O tym, która granica obowiązuje, rozstrzyga zamierzone działanie preparatu, a dawki maksymalne dla obu działań różnią się czterokrotnie, 2,0 g wobec 8,0 g jednorazowo¹.

Niezgodności recepturowe magnezu węglanu zasadowego

Zachowanie surowca w recepcie wyznacza jego charakter węglanu, który w kontakcie z kwasem rozkłada się z wydzieleniem gazu².

• Kwasy i surowce o odczynie kwaśnym. Węglan magnezu rozpuszcza się w rozcieńczonych kwasach z wydzieleniem pęcherzyków gazu², więc kwaśny składnik recepty zużywa go już w preparacie, zamiast po podaniu.
• Roztwory wodne. Surowiec jest praktycznie nierozpuszczalny w wodzie², więc recepta na klarowny roztwór wodny z tym składnikiem jest niewykonalna, a otrzymana postać pozostaje zawiesiną.

Samo połączenie węglanu magnezu z substancją czynną w stałej postaci leku niezgodnością nie jest. Farmakopea wskazuje gatunek ciężki jako substancję wypełniającą w tabletkach², czyli składnik dobierany właśnie do współistnienia z substancjami czynnymi w proszku.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z węglanem magnezu

Rejestr obejmuje wyłącznie gatunek ciężki⁴, a gatunki różnią się gęstością nasypową^2,3, więc przepis pisany na gatunek lekki daje przy tej samej masie inną objętość proszku niż surowiec dostępny w aptece.

W preparatach płynnych węglan magnezu pozostaje fazą rozproszoną, bo woda go nie rozpuszcza². Zgodność pozostałych składników recepty z węglanem magnezu sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Bezpieczeństwo stosowania magnezu węglanu zasadowego

Czy magnezu węglan zasadowy figuruje w wykazach farmakopealnych?

Węglan magnezu nie figuruje w Wykazie substancji bardzo silnie działających, czyli Wykazie A⁶, ani w Wykazie substancji silnie działających, czyli Wykazie B⁷, ani w Wykazie środków odurzających, czyli Wykazie N⁸. Surowiec wydaje się więc i przechowuje bez rygorów przewidzianych dla substancji silnie działających. Wykazy zestawiono dla ułatwienia stosowania przepisów prawa farmaceutycznego, w tym zasad wydawania leków z aptek i wystawiania recept⁹. Pełne zestawienia portal publikuje osobno, wykaz A substancji bardzo silnie działających, wykaz N środków odurzających oraz wykaz P substancji psychotropowych.

Granicą bezpieczeństwa pozostaje dawka maksymalna z wykazu, odrębna dla każdego z dwóch działań surowca¹. Wartości te lekarz może przekroczyć świadomie tylko w przypadkach szczególnych i wtedy celowe jest oznaczenie tego faktu na recepcie⁵.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru⁴.