Przegląd preparatów na afty

Afty (ang. canker sores) są to zmiany pojawiające się w jamie ustnej, mające charakter nadżerek lub owrzodzeń. Są pokryte włóknikowatym nalotem i otoczone rąbkiem zapalnym i mogą sprawiać ból o różnym nasileniu, uniemożliwiając jedzenie i picie. Afty mogą pojawiać się sporadycznie lub co kilka dni bądź kilka miesięcy – mówimy wtedy o aftach nawracających (RAS, Recurrent Aphthous Stomatitis). Częściej występują u kobiet oraz u osób niepalących.

Przyczyny aft

Nie można określić jednoznacznej przyczyny pojawiania się aft, jednak według danych literaturowych, ich wystąpienie może wiązać się z:[1]Preeti L. et al.: Recurrent aphthous stomatitis, Journal of Oral and Maxillofacial Pathology, 15(3), 2011, 252–256[2]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

  • urazami w obrębie jamy ustnej (przygryzienia, niewłaściwe szczotkowanie, zabiegi dentystyczne – w tym iniekcje),
  • niedoborami żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12,
  • ekspozycją śluzówki na laurylosiarczan sodu (detergent obecny m.in. w pastach do zębów),
  • czynnikami emocjonalnymi i stresem,
  • zmianami hormonalnymi podczas cyklu miesięcznego (afty częściej dotykają kobiet niż mężczyzn),
  • zażywaniem niektórych leków np. kaptoprylu (Captopril Jelfa), soli złota, nikorandylu (niedostępny w Polsce) i innych,
  • nadwrażliwością na niektóre pokarmy, takie jak: cytrusy, pomidory, owoce morza, ser, czekolada,
  • predyspozycjami genetycznymi,
  • mikroflorą przewodu pokarmowego: gronkowcami jamy ustnej, H. pylori.

W codziennej praktyce, jeśli nie możemy zajrzeć do ust, warto pacjentowi pokazać zdjęcie afty. Pacjenci często mylą aftę z pleśniawką. Niniejsze opracowanie koncentruje się na przeglądzie opcji terapeutycznych.

Aby usystematyzować swoją wiedzę polecamy kurs internetowy:

Preparaty miejscowe dostępne w Polsce

Preparaty na afty, dostępne w Polsce przedstawia poniższa tabela:

Preparat Składniki aktywne Dzieci Stosowanie Skuteczność
Aftargent Nano, żel D-panthenol, nanokoloid srebra, brak danych kilka razy dziennie, po aplikacji nie jeść 30 min

Srebro koloidalne posiada właściwości antybakteryjne, nie przeprowadzono jednak badań nad jego skutecznością w leczeniu aft.

Anaftin, żel na afty (dostępny także spray i płyn do płukania jamy ustnej)

Producent deklaruje: woda, poliwinylopirolidon (PVP), brak danych 1-2 krople, 3-4 x dziennie, nie pić ani nie jeść przez 1 h po aplikacji

Wyrób medyczny. Wg producenta poliwinylopirolidon (PVP) i kwas hialuronowy mają powlekać i ochraniać śluzówkę, a aloes – przyspieszać gojenie. Brak jest jednak wystarczających danych na temat skuteczności omawianego preparatu. 

Wg literatury hialuronian sodu w postaci 0,2% żelu, stosowany przez okres dwóch tygodni przyspiesza gojenie aft i redukuje liczbę zmian chorobowych.[3]Casale M., et al.: Hyaluronic Acid: Perspectives in Upper AeroDigestive Tract. A Systematic Review, PLOS One, June 29, 2015

Aphtigel 0,3%, żel woda, HEC, gliceryna, ekstrakt szałwii lekarskiej 0,3%, diglukonian chlorheksydyny 0,3% brak danych 3 x dziennie, przez 30 minut nie spożywać posiłku

Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[4]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[5]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

Szałwia działa ściągająco, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, jest stosowana tradycyjnie w schorzeniach jamy ustnej, jednak brak danych na temat skuteczności jej stosowania w aftach.

Aphtigel 0,1%, żel woda, HEC, gliceryna, ekstrakt szałwii lekarskiej 0,3%, diglukonian chlorheksydyny 0,1% brak danych 3 x dziennie, przez 30 minut nie spożywać posiłku

Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[6]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[7]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

Szałwia działa ściągająco, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, jest stosowana tradycyjnie w schorzeniach jamy ustnej, jednak brak danych na temat skuteczności jej stosowania w aftach.

Aphtihelp, żel hydroksyetyloceluloza (HEC), diglukonian chlorheksydyny, hialuronian sodu od 1 r.ż kilka razy dziennie na zmianę chorobową

Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[8]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie[9]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

Hialuronian sodu w postaci 0,2% żelu, stosowany przez okres dwóch tygodni przyspiesza gojenie aft i redukuje liczbę zmian chorobowych.[10]Casale M., et al.: Hyaluronic Acid: Perspectives in Upper AeroDigestive Tract. A Systematic Review, PLOS One, June 29, 2015

Corsodyl, płyn do płukania jamy ustnej

diglukonian chlorheksydyny etanol od 12 r.ż. 2 x dziennie, najlepiej rano i wieczorem, po umyciu zębów

Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[11]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[12]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

Corsodyl uśmierza ból związany z aftami lepiej niż placebo.[13]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146

Dentosept A , płyn do stosowania w jamie ustnej

100 g produktu zawiera: wyciąg płynny złożony (0,65:1) z: koszyczka rumianku,

od 12 r.ż. Smarować aftę za pomocą patyczka 3 x dziennie

Lek stosowany jest tradycyjnie jako środek o działaniu znieczulającym, przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym i odkażającym.

Anestezyna (benzokaina) ma działanie znieczulające.

Dentosept A mini, spray Aqua, Propylene Glycol, Xylitol, Glycerin, Panthenol, już poniżej 1 r.ż., także dla kobiet w ciąży 3 x dziennie, przez 15 minut nie spożywać posiłku Środek higieniczno-kosmetyczny (nie lek), producent deklaruje zawartość m.in oktenidyny oraz witamin, mentolu, cynku. Poza zawartością olejku miętowego, nie ma nic wspólnego z płynem Dentosept A, nie zawiera też anestezyny (!).
Dentosept Fast, spray Aqua, Xylitol, Glycerin, od 6 r.ż. kilka razy dziennie Środek higieniczno-kosmetyczny (nie lek). Producent deklaruje zawartość m.in. mentolu, cynk, ryboflawiny i wyciągu z szałwii.
Dezaftan med, żel Producent deklaruje zawartość: woda, poliwynylopirolidon, glikol propylenowy, także dla dzieci 1-2 krople, 3-4 x dziennie Wyrób medyczny. Skład zbliżony do: Anaftin, żel na afty. Ma działać jako film chroniący aftę przed podrażnieniem.
Envil gardło, tabletki do ssania chlorek cetylopirydyniowy, chlorowodorek lidokainy, glukonian cynku od 6 r.ż ssać 1 tabletkę co 2-3 godziny Substancje znieczulające miejscowo znacząco łagodzą dolegliwości bólowe w obrębie zmiany.[14]Descroix V. et al.: Efficacy of topical 1% lidocaine in the symptomatic treatment of pain associated with oral mucosal trauma or minor oral aphthous ulcer: a randomized, double-blind, placebo-controlled, parallel-group, single-dose study, Journal of Orofacial Pain, 69(2), 1990, 454-457
Kin gingival, płyn do płukania jamy ustnej Diglukonian chlorheksydyny, Salicylan metylu brak danych płukać 2x dziennie przez pół minuty

Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[15]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie[16]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

Salicylan metylu działa przeciwzapalnie.

Lips, płyn do płukania jamy ustnej diglukonian chlorheksydyny, 0,1% ekstrakt szałwii lekarskiej od 3 r.ż. stosować minimum 3 x dziennie

Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[17]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie[18]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

Szałwia działa ściągająco, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, jest stosowana tradycyjnie w schorzeniach jamy ustnej, jednak brak danych na temat skuteczności jej stosowania w aftach.

Lips, żel na afty

ekstrakt szałwii lekarskiej, witamina B2 i B12, diglukonian chlorheksydyny

od 3 r.ż. minimum 3 x dziennie, po aplikacji nie jeść przez 30 min Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[19]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[20]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328
Octenidol, płyn do płukania jamy ustnej chlorowodorek oktenidyny brak danych płukać 2-3 razy dziennie po 15 ml przez pół minuty

Oktenidyna posiada właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Brak danych na temat skuteczności oktenidyny w leczeniu i zapobieganiu aftom.

Octenisept, płyn do stosowania na skórę i błony śluzowe

dichlorowodorek octenidyny, alkohol fenoksyetylowy

brak danych aplikować miejscowo na zmianę chorobową (np. na waciku)

Oktenidyna posiada właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Brak danych na temat skuteczności oktenidyny w leczeniu i zapobieganiu aftom.

Preparaty z benzydaminą (Tantum Verde spray, płyn, Uniben spray, Hascosept spray i inne) benzydamina w stężeniu 0,15% także u dzieci poniżej 6 lat

płyny do płukania ust – kilka razy dziennie,

spray – kilka razy dziennie na zmianę chorobową

Benzydamina może uśmierzać ból związany z aftami.[21]Belenguer-Guallar I. et al.: Treatment of recurrent aphthous stomatitis. A literature review, Journal of Clinical and Experimental Dentistry, 6(2) 2014, 168–174.
Protefix dental, żel Glyceroloxidtriester (92,7%) brak danych kilka razy dziennie na zmianę chorobową Wg producenta żel ma działać kojąco oraz regenerująco na uszkodzoną śluzówkę jamy ustnej. Wg danych literaturowych Protefix może być skuteczniejszy w leczeniu odleżyn i stomatopatii protetycznych niż pasta Solcoseryl (jednak w badaniu nie uwzględniono placebo).[22]Gołębiewska M., et al.: Kliniczne porównanie skuteczności działania preparatów Protefix Protect żel i Solcoseryl Pasta Dentystyczna w przypadku leczenia odleżyn i stomatopatii protetycznych, Magazyn Stomatologiczny, 2(180), 2007
Sebidin Plus, tabletki do ssania chloroheksydyny dihlorowodorek, kwas askorbowy od 12 r.ż. 1 tabletka do ssania co 6 godzin (najlepiej po umyciu zębów) Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[23]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[24]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328
Solcoseryl pasta do stosowania w jamie ustnej bezbiałkowy dializat z krwi cieląt (2,125mg na 1g pasty), polidokanol (10mg na 1g pasty) dla dorosłych ok. 0,5 cm pasek pasty nakładać 3-5 x dziennie Dializat poprawia utlenienie tkanek i przyśpiesza regenerację uszkodzonych komórek, wzrost fibroblastów i syntezę kolagenu.[25]badania niemieckie z 1982 roku
Urgo, żel na afty i drobne zmiany w jamie ustnej pochodna celulozy od 6 r.ż. kilka razy dziennie, najlepiej przed posiłkami Wg producenta preparat ma tworzyć cienki film chroniący aftę przed urazami. Brak dostępnych danych na temat skuteczności w leczeniu aft.

Suplementy diety

Preparat Skład dzieci Sposób stosowania Skuteczność
Dezaftan control, tabletki 1 tabletka zawiera: witamina B1 1 mg, witamina B2 1 mg, witamina B6 1,4 mg, witamina B12 0,6 mcg, od 12 r.ż. profilaktyka: 1 tabletka dziennie

Suplementacja witaminy B12 – w randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą przyjmowanie witaminy B12 w porównaniu z placebo znacząco skraca czas gojenia aft i wydłuża okresy pomiędzy nawrotami choroby.

Preparaty multiwitaminowe – nie udowodniono skuteczności w leczeniu aft i zapobieganiu nawrotom choroby.

Witamina C w dawce 2 g dziennie przez 3 m-ce – jest efektywna w zapobieganiu aftom.[26]Hudson J.: Recurrent Aphthous Stomatitis: Diagnosis and Management in Primary Care, Journal of Patient-Centered Research and Reviews, 4(1), 2014

Suplementacja siarczanem cynku w dawce 220 mg dziennie, przez okres jednego miesiąca redukuje częstotliwość występowania aft.[27]Orbak R. et al.: Effects of zinc treatment in patients with recurrent aphthous stomatitis, Dental Material Journals, 22(1), 2003

Lips, tabletki na zajady i afty suchy ekstrakt z szałwii, witamina B2 od 4 r.ż.

gdy pojawiła się afta: 2 razy po 5 tabletek przez 2 dni,

profilaktycznie: 1 tabletka dziennie

Suplement diety

Uwaga: w badaniach klinicznych stosuje się leki zawierające witaminy, cynk itd, nie suplementy diety.

Preparaty wydawane z przepisu lekarza (nie wszystkie dostępne w Polsce)

Preparat Stosowanie Sposób stosowania
Kortykosteroidy stosowane miejscowo:
triamcynolon 0,05-0,5%, fluocynolon, klobetazol 0,025%, deksametazon 1mg/g
miejscowo na zmiany chorobowe Zmniejszają stan zapalny, łagodzą ból i skracają czas gojenia zmian.[28]Belenguer-Guallar I. et al.: Treatment of recurrent aphthous stomatitis. A literature review, Journal of Clinical and Experimental Dentistry, 6(2) 2014, 168–174

Doksycyklina
(Unidox solutab)

100 mg antybiotyku rozpuścić w 10 ml wody, płukać przez 2-3 minuty kilka razy dziennie Tetracykliny skracają czas gojenia aft, ponieważ zmniejszają stan zapalny (hamują enzymy uczestniczące w rozwoju stanu zapalnego.[29]Belenguer-Guallar I. et al.: Treatment of recurrent aphthous stomatitis. A literature review, Journal of Clinical and Experimental Dentistry, 6(2) 2014, 168–174
Montelukast
(Singulair, Promonta, Astmodil, itd)
10 mg dziennie Przy nawracających aftach wykazano spadek częstości nawrotów i szybsze wygojenie w porównaniu do placebo i porównywalna skuteczność do doustnego prednizonu.[30]Femiano, F. et al. Pilot study on recurrent aphthous stomatitis (RAS): a randomized placebo-controlled trial for the comparative therapeutic effects of systemic prednisone and systemic montelukast in subjects unresponsive to topical therapy. Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, Oral Radiology and Endodontics , Volume 109 , Issue 3 , 402 – 407 abstrakt

Oprócz powyższych, badano również skuteczność pentoksyfiliny, sukralfatu, kolchicyny i dapsonu.

Zachęcamy do zapoznania się z komentarzami pod artykułem.

opracowanie: mgr farm. Aleksandra Wanat


Komentarz

Preparatami z wyboru nie powinny być kosmetyki i suplementy, lecz produkty lecznicze takie jak tabletki do ssania z lidokainą, płyny z benzokainą, Solcoseryl pasta (tu ograniczeniem może być cena) i płyny do płukania ust z chlorheksydyną.

Brak dostępu do pełnej treści.

Cały serwis, a w szczególności ukryty fragment tekstu, jest kierowany tylko do osób wykonujących zawód medyczny. Jeśli posiadasz już konto

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.
(konto mogą utworzyć także studenci ostatnich lat studiów)

Data ostatniej aktualizacji: 26.10.2018.

mgr farm. Konrad Tuszyński

Dyrektor ds. naukowych opieka.farm sp. z o.o. Doktorant Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Twórca i redaktor naczelny portalu opieka.farm, założyciel i kierownik Apteki u Farmaceutów (AuF). Współtwórca KSOF oraz AnP i Redaktor naukowy Zeszytów Aptecznych.

[artykuły na portalu] [publikacje naukowe] [nawiąż kontakt] [LinkedIn]




Źródła:   [ + ]

Ten temat zawiera 5 odpowiedzi, ma 6 głosów, i został ostatnio zaktualizowany przez  Dominika Pietrzyk 1 rok, 10 miesiące temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #3469 Punkty: 8

    Maria Kowalczuk mgr farm.
    258 pkt.

    Dorzucam Baikadent żel:)

    8 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #3475 Punkty: 9

    Maciej Karolak mgr farm.
    10 pkt.

    Ze swojego doświadczenia mogę zdecydowanie polecić Carident (papaina, framycetyna, benzoesan sodu) – jeśli ktoś oczywiście ma łatwy dostęp do leków na Rp. Minusem jest niestety niesamowity smród z ust po zastosowaniu, ale 2-3 dni i afty nie ma 😉

    9 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #4940 Punkty: 6

    Agnieszka Komenda mgr farm.
    9 pkt.

    To jeszcze Glimbax ze względu na skutecznośc diclofenacu 🙂

    6 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #9374 Punkty: 6

    Sylwia Bielawiec mgr farm.
    45 pkt.

    Bardzo fajne opracowanie. W przypadku nawracających aft, oprócz zaopatrzenia pacjenta w środki łagodzące ból, najlepiej jest zalecić wizytę u lekarza. Nawracające afty mogą być objawem nie tylko niedoborów żelaza czy wit. B12, ale często również jedynym symptomem nieswoistych chorób zapalnych jelit. Jeżeli dodatkowo pacjent cierpi na przewlekłe biegunki lub kurczowe bóle brzucha – wizyta u lekarza jest konieczna.

    6 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #14391 Punkty: 3

    Dominika Pietrzyk mgr farm.
    122 pkt.

    Z zaleceń praktycznych warto zwrócić uwagę na sposób aplikacji Solcoserylu. Wymaga to trochę wprawy ze względu na konsystencję, więc pacjenci mogą wracać z reklamacją, że nie da się tego dobrze zastosować:) Można doradzić, żeby Solcoseryl nałożyć na patyczek higieniczny i delikatnie nałożyć na zmienione miejsce. Z własnego doświadczenia mogę powiedzieć, że nakładanie palcem kończy się najczęściej przyklejeniem pasty do palca, szczególnie jeśli ktoś próbuje to rozsmarować a nie tylko nakładać. Po nałożeniu można delikatnie zwilżyć pastę językiem, lub minimalną ilością wody. Jeśli się tego nie zrobi pasta lubi przyklejać się np. do powierzchni zębów, albo dziąsła obok i np. przy otworzeniu buzi, ziewnięciu itd, odkleja się od rany co też jest dosyć bolesne. Szczególnie uważać rano, żeby delikatnie usunąć to z jamy ustnej, jeśli stosujemy na noc.

    3 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

28 Udostępnień
Udostępnij28
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp