Przegląd preparatów na afty

aftaAfty (ang. canker sores) są to zmiany pojawiające się w jamie ustnej, mające charakter nadżerek lub owrzodzeń. Są pokryte włóknikowatym nalotem i otoczone rąbkiem zapalnym i mogą sprawiać ból o różnym nasileniu, uniemożliwiając jedzenie i picie. Afty mogą pojawiać się sporadycznie lub co kilka dni bądź kilka miesięcy – mówimy wtedy o aftach nawracających (RAS, Recurrent Aphthous Stomatitis). Częściej występują u kobiet oraz u osób niepalących.

Przyczyny aft

Nie można określić jednoznacznej przyczyny pojawiania się aft, jednak według danych literaturowych, ich wystąpienie może wiązać się z:[1]Preeti L. et al.: Recurrent aphthous stomatitis, Journal of Oral and Maxillofacial Pathology, 15(3), 2011, 252–256[2]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

  • urazami w obrębie jamy ustnej (przygryzienia, niewłaściwe szczotkowanie, zabiegi dentystyczne – w tym iniekcje),
  • niedoborami żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12,
  • ekspozycją śluzówki na laurylosiarczan sodu (detergent obecny m.in. w pastach do zębów),
  • czynnikami emocjonalnymi i stresem,
  • zmianami hormonalnymi podczas cyklu miesięcznego (afty częściej dotykają kobiet niż mężczyzn),
  • zażywaniem niektórych leków np. kaptoprylu (Captopril Jelfa), soli złota, nikorandylu (niedostępny w Polsce) i innych,
  • nadwrażliwością na niektóre pokarmy, takie jak: cytrusy, pomidory, owoce morza, ser, czekolada,
  • predyspozycjami genetycznymi,
  • mikroflorą przewodu pokarmowego: gronkowcami jamy ustnej, H. pylori.

W codziennej praktyce, jeśli nie możemy zajrzeć do ust, warto pacjentowi pokazać zdjęcie afty. Pacjenci często mylą aftę z pleśniawką. Niniejsze opracowanie koncentruje się na przeglądzie opcji terapeutycznych.

Preparaty miejscowe dostępne w Polsce

Preparaty na afty, dostępne w Polsce przedstawia poniższa tabela:

Preparat Składniki aktywne Dzieci Sposób stosowania Skuteczność
Aftargent Nano, żel D-panthenol, nanokoloid srebra, brak danych kilka razy dziennie, po aplikacji nie jeść 30 min

Srebro koloidalne posiada właściwości antybakteryjne, nie przeprowadzono jednak badań nad jego skutecznością w leczeniu aft.

Anaftin, żel na afty (dostępny także spray i płyn do płukania jamy ustnej)

Producent deklaruje: woda, poliwinylopirolidon (PVP), brak danych 1-2 krople, 3-4 x dziennie, nie pić ani nie jeść przez 1 h po aplikacji

Wyrób medyczny. Wg producenta poliwinylopirolidon (PVP) i kwas hialuronowy mają powlekać i ochraniać śluzówkę, a aloes – przyspieszać gojenie. Brak jest jednak wystarczających danych na temat skuteczności omawianego preparatu. 

Wg literatury hialuronian sodu w postaci 0,2% żelu, stosowany przez okres dwóch tygodni przyspiesza gojenie aft i redukuje liczbę zmian chorobowych.[3]Casale M., et al.: Hyaluronic Acid: Perspectives in Upper AeroDigestive Tract. A Systematic Review, PLOS One, June 29, 2015

Aphtigel 0,3%, żel woda, HEC, gliceryna, ekstrakt szałwii lekarskiej 0,3%, diglukonian chlorheksydyny 0,3% brak danych 3 x dziennie, przez 30 minut nie spożywać posiłku

Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[4]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[5]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

Szałwia działa ściągająco, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, jest stosowana tradycyjnie w schorzeniach jamy ustnej, jednak brak danych na temat skuteczności jej stosowania w aftach.

Aphtigel 0,1%, żel woda, HEC, gliceryna, ekstrakt szałwii lekarskiej 0,3%, diglukonian chlorheksydyny 0,1% brak danych 3 x dziennie, przez 30 minut nie spożywać posiłku

Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[6]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[7]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

Szałwia działa ściągająco, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, jest stosowana tradycyjnie w schorzeniach jamy ustnej, jednak brak danych na temat skuteczności jej stosowania w aftach.

Aphtihelp, żel hydroksyetyloceluloza (HEC), diglukonian chlorheksydyny, hialuronian sodu od 1 r.ż kilka razy dziennie na zmianę chorobową

Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[8]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie[9]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

Hialuronian sodu w postaci 0,2% żelu, stosowany przez okres dwóch tygodni przyspiesza gojenie aft i redukuje liczbę zmian chorobowych.[10]Casale M., et al.: Hyaluronic Acid: Perspectives in Upper AeroDigestive Tract. A Systematic Review, PLOS One, June 29, 2015

Corsodyl, płyn do płukania jamy ustnej

diglukonian chlorheksydyny etanol od 12 r.ż. 2 x dziennie, najlepiej rano i wieczorem, po umyciu zębów

Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[11]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[12]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

Corsodyl uśmierza ból związany z aftami lepiej niż placebo.[13]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146

Dentosept A , płyn do stosowania w jamie ustnej

100 g produktu zawiera: wyciąg płynny złożony (0,65:1) z: koszyczka rumianku,

od 12 r.ż. Smarować aftę za pomocą patyczka 3 x dziennie

Lek stosowany jest tradycyjnie jako środek o działaniu znieczulającym, przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym i odkażającym.

Anestezyna (benzokaina) ma działanie znieczulające.

Dentosept A mini, spray Aqua, Propylene Glycol, Xylitol, Glycerin, Panthenol, już poniżej 1 r.ż., także dla kobiet w ciąży 3 x dziennie, przez 15 minut nie spożywać posiłku Środek higieniczno-kosmetyczny (nie lek), producent deklaruje zawartość m.in oktenidyny oraz witamin, mentolu, cynku. Poza zawartością olejku miętowego, nie ma nic wspólnego z płynem Dentosept A, nie zawiera też anestezyny (!).
Dentosept Fast, spray Aqua, Xylitol, Glycerin, od 6 r.ż. kilka razy dziennie Środek higieniczno-kosmetyczny (nie lek). Producent deklaruje zawartość m.in. mentolu, cynk, ryboflawiny i wyciągu z szałwii.
Dezaftan med, żel Producent deklaruje zawartość: woda, poliwynylopirolidon, glikol propylenowy, także dla dzieci 1-2 krople, 3-4 x dziennie Wyrób medyczny. Skład zbliżony do: Anaftin, żel na afty. Ma działać jako film chroniący aftę przed podrażnieniem.
Envil gardło, tabletki do ssania chlorek cetylopirydyniowy, chlorowodorek lidokainy, glukonian cynku od 6 r.ż ssać 1 tabletkę co 2-3 godziny Substancje znieczulające miejscowo znacząco łagodzą dolegliwości bólowe w obrębie zmiany.[14]Descroix V. et al.: Efficacy of topical 1% lidocaine in the symptomatic treatment of pain associated with oral mucosal trauma or minor oral aphthous ulcer: a randomized, double-blind, placebo-controlled, parallel-group, single-dose study, Journal of Orofacial Pain, 69(2), 1990, 454-457
Kin gingival, płyn do płukania jamy ustnej Diglukonian chlorheksydyny, Salicylan metylu brak danych płukać 2x dziennie przez pół minuty

Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[15]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie[16]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

Salicylan metylu działa przeciwzapalnie.

Lips, płyn do płukania jamy ustnej diglukonian chlorheksydyny, 0,1% ekstrakt szałwii lekarskiej od 3 r.ż. stosować minimum 3 x dziennie

Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[17]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie[18]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328

Szałwia działa ściągająco, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, jest stosowana tradycyjnie w schorzeniach jamy ustnej, jednak brak danych na temat skuteczności jej stosowania w aftach.

Lips, żel na afty

ekstrakt szałwii lekarskiej, witamina B2 i B12, diglukonian chlorheksydyny

od 3 r.ż. minimum 3 x dziennie, po aplikacji nie jeść przez 30 min Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[19]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[20]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328
Octenidol, płyn do płukania jamy ustnej chlorowodorek oktenidyny brak danych płukać 2-3 razy dziennie po 15 ml przez pół minuty

Oktenidyna posiada właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Brak danych na temat skuteczności oktenidyny w leczeniu i zapobieganiu aftom.

Octenisept, płyn do stosowania na skórę i błony śluzowe

dichlorowodorek octenidyny, alkohol fenoksyetylowy

brak danych aplikować miejscowo na zmianę chorobową (np. na waciku)

Oktenidyna posiada właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Brak danych na temat skuteczności oktenidyny w leczeniu i zapobieganiu aftom.

Preparaty z benzydaminą (Tantum Verde spray, płyn, Uniben spray, Hasco-sept spray i inne) benzydamina w stężeniu 0,15% także u dzieci poniżej 6 lat

płyny do płukania ust – kilka razy dziennie,

spray – kilka razy dziennie na zmianę chorobową

Benzydamina może uśmierzać ból związany z aftami.[21]Belenguer-Guallar I. et al.: Treatment of recurrent aphthous stomatitis. A literature review, Journal of Clinical and Experimental Dentistry, 6(2) 2014, 168–174.
Protefix dental, żel Glyceroloxidtriester (92,7%) brak danych kilka razy dziennie na zmianę chorobową Wg producenta żel ma działać kojąco oraz regenerująco na uszkodzoną śluzówkę jamy ustnej. Wg danych literaturowych Protefix może być skuteczniejszy w leczeniu odleżyn i stomatopatii protetycznych niż pasta Solcoseryl (jednak w badaniu nie uwzględniono placebo).[22]Gołębiewska M., et al.: Kliniczne porównanie skuteczności działania preparatów Protefix Protect żel i Solcoseryl Pasta Dentystyczna w przypadku leczenia odleżyn i stomatopatii protetycznych, Magazyn Stomatologiczny, 2(180), 2007
Sebidin Plus, tabletki do ssania chloroheksydyny dihlorowodorek, kwas askorbowy od 12 r.ż. 1 tabletka do ssania co 6 godzin (najlepiej po umyciu zębów) Dowiedziono skuteczności chlorheksydyny w uśmierzaniu bólu wywołanego aftą.[23]Edres M.A. e al.: Use of proprietary agents to relieve recurrent aphthous stomatitis, British Dental Journal, 182(4), 1997, 144-146 Natomiast brak jest dowodów na to, by chlorheksydyna przyspieszała gojenie.[24]Riera Matute G. Riera Matute E.: Recurrent Aphthous Stomatitis in Rheumatology, Reumatologia Clinica, 7(5) 2011, 323-328
Solcoseryl pasta do stosowania w jamie ustnej bezbiałkowy dializat z krwi cieląt (2,125mg na 1g pasty), polidokanol (10mg na 1g pasty) dla dorosłych ok. 0,5 cm pasek pasty nakładać 3-5 x dziennie Dializat poprawia utlenienie tkanek i przyśpiesza regenerację uszkodzonych komórek, wzrost fibroblastów i syntezę kolagenu.[25]badania niemieckie z 1982 roku
Urgo, żel na afty i drobne zmiany w jamie ustnej pochodna celulozy od 6 r.ż. kilka razy dziennie, najlepiej przed posiłkami Wg producenta preparat ma tworzyć cienki film chroniący aftę przed urazami. Brak dostępnych danych na temat skuteczności w leczeniu aft.

Suplementy diety

Preparat Deklarowany skład dzieci Sposób stosowania Skuteczność
Dezaftan control, tabletki 1 tabletka zawiera: witamina B1 1 mg, witamina B2 1 mg, witamina B6 1,4 mg, witamina B12 0,6 mcg, od 12 r.ż. profilaktyka: 1 tabletka dziennie

Suplementacja witaminy B12 – w randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą przyjmowanie witaminy B12 w porównaniu z placebo znacząco skraca czas gojenia aft i wydłuża okresy pomiędzy nawrotami choroby.

Preparaty multiwitaminowe – nie udowodniono skuteczności w leczeniu aft i zapobieganiu nawrotom choroby.

Witamina C w dawce 2 g dziennie przez 3 m-ce – jest efektywna w zapobieganiu aftom.[26]Hudson J.: Recurrent Aphthous Stomatitis: Diagnosis and Management in Primary Care, Journal of Patient-Centered Research and Reviews, 4(1), 2014

Suplementacja siarczanem cynku w dawce 220 mg dziennie, przez okres jednego miesiąca redukuje częstotliwość występowania aft.[27]Orbak R. et al.: Effects of zinc treatment in patients with recurrent aphthous stomatitis, Dental Material Journals, 22(1), 2003

Lips, tabletki na zajady i afty suchy ekstrakt z szałwii, witamina B2 od 4 r.ż.

gdy pojawiła się afta: 2 razy po 5 tabletek przez 2 dni,

profilaktycznie: 1 tabletka dziennie

Suplement diety

Uwaga: w badaniach klinicznych stosuje się leki zawierające witaminy, cynk itd, nie suplementy diety.

Preparaty wydawane z przepisu lekarza (nie wszystkie dostępne w Polsce)

Preparat Stosowanie Sposób stosowania
Kortykosteroidy stosowane miejscowo:
triamcynolon 0,05-0,5%, fluocynolon, klobetazol 0,025%, deksametazon 1mg/g
miejscowo na zmiany chorobowe Zmniejszają stan zapalny, łagodzą ból i skracają czas gojenia zmian.[28]Belenguer-Guallar I. et al.: Treatment of recurrent aphthous stomatitis. A literature review, Journal of Clinical and Experimental Dentistry, 6(2) 2014, 168–174

Doksycyklina
(Unidox solutab)

100 mg antybiotyku rozpuścić w 10 ml wody, płukać przez 2-3 minuty kilka razy dziennie Tetracykliny skracają czas gojenia aft, ponieważ zmniejszają stan zapalny (hamują enzymy uczestniczące w rozwoju stanu zapalnego.[29]Belenguer-Guallar I. et al.: Treatment of recurrent aphthous stomatitis. A literature review, Journal of Clinical and Experimental Dentistry, 6(2) 2014, 168–174
Montelukast
(Singulair, Promonta, Astmodil, itd)
10 mg dziennie Przy nawracających aftach wykazano spadek częstości nawrotów i szybsze wygojenie w porównaniu do placebo i porównywalna skuteczność do doustnego prednizonu.[30]Femiano, F. et al. Pilot study on recurrent aphthous stomatitis (RAS): a randomized placebo-controlled trial for the comparative therapeutic effects of systemic prednisone and systemic montelukast in subjects unresponsive to topical therapy. Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, Oral Radiology and Endodontics , Volume 109 , Issue 3 , 402 – 407 abstrakt

Oprócz powyższych, badano również skuteczność pentoksyfiliny, sukralfatu, kolchicyny i dapsonu.

Zachęcamy do zapoznania się z komentarzami pod artykułem.

opracowanie: mgr farm. Aleksandra Wanat


Komentarz

Preparatami z wyboru nie powinny być kosmetyki i suplementy, lecz produkty lecznicze takie jak tabletki do ssania z lidokainą, płyny z benzokainą, Solcoseryl pasta (tu ograniczeniem może być cena) i płyny do płukania ust z chlorheksydyną.

Brak dostępu do pełnej treści.

Cały serwis, a w szczególności ukryty fragment tekstu, jest kierowany tylko do osób wykonujących zawód medyczny. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.
(konto mogą utworzyć także studenci ostatnich lat studiów)

Data ostatniej aktualizacji: 02.06.2018.

mgr farm. Konrad Tuszyński

Dyrektor ds. naukowych opieka.farm sp. z o.o. Doktorant Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Twórca i redaktor naczelny portalu opieka.farm, założyciel Apteki u Farmaceutów (AuF), KSOF oraz AnP.

[artykuły na portalu] [publikacje naukowe] [wyślij wiadomość prywatną]

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.

27 Udostępnień
Udostępnij27
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp