Dlaczego stosowanie fluorochinolonów zwiększa ryzyko zerwania ścięgna Achillesa?
Podejrzewa się, że za mechanizmy wiążące wpływ fluorochinolonów na zwiększone ryzyko zerwania ścięgna Achillesa, odpowiada nasilony stres oksydacyjny we włóknach ścięgien powodujący:1
- Deregulacje macierzy pozakomórkowej komórek budujących ścięgna (tenocytów).
- Zmiany szlaków syntezy kolagenu, szczególnie typu I.
- Zmiany w funkcjonowaniu tenocytów.
- Zmiany w funkcjonowaniu makrofagów rezydujących w tenocytach.
Ponadto zerwanie dotyczy przede wszystkim ścięgna Achillesa, prawdopodobnie ze względu na duże obciążenie mechaniczne ścięgna i kumulację uszkodzeń w czasie, oraz wysokie powinowactwo fluorochinolonów do gromadzenia się w tkankach łącznych.2
Podział dostępnych na rynku polskim doustnych fluorochinolonów:
| generacje fluorochinolonów | fluorochinolony | preparaty handlowe |
|---|---|---|
| II generacja | cyprofloksacyna | Ciphin Ciprinol Cipronex Cipropol Proxacin |
| norfloksacyna | Nolicin | |
| ofloksacyna | Tarivid | |
| III generacja | lewofloksacyna | Levalox Levofloxacin Aurovitas Levofloxacin Genoptim Levoxa Xyvelam |
| IV generacja | moksyfloksacyna | Moloxin Moxifloxacin Aurovitas |
Metaanaliza i przegląd systematyczny z 2019 roku potwierdziły, że stosowanie fluorochinolonów zwiększa ryzyko uszkodzeń ścięgien, w tym zerwanie ścięgna Achillesa.3 W związku z licznymi doniesieniami o rzadkich, ale poważnych i nieodwracalnych działaniach niepożądanych tej grupy chemioterapeutyków URLP wydał komunikat o ograniczeniach w ich stosowaniu. Szczególnymi grupami ryzyka dla m.in. zerwania ścięgna Achillesa podczas stosowania fluorochinolonów będą pacjenci:4
- > 60. roku życia
- po przeszczepach
- z zaburzeniami czynności nerek
- stosujący jedocześnie kortykosteroidy ogólnoustrojowe
Jaki jest mechanizm tendinopatii po fluorochinolonach?
Ścięgno jest wytworem tkanki łącznej łączącej mięsień do kości. Zbudowane jest głównie z tenoblastów (niedojrzałe, bardziej aktywne komórki ścięgna) i tenocytów(komórki ścięgna), wytwarzających kolagen i elastynę oraz dużej ilości macierzy pozakomórkowej, w której znajdują się naczynia krwionośne, włókna nerwowe i komórki immunologiczne.
Wpływ fluorochinolonów, skutkujący zerwaniem ścięgna Achillesa, prawdopodobnie wynika ze zmian spowodowanych zwiększonym stresem oksydacyjnym, w komórkach ścięgna, opisanych poniżej.
Deregulacje macierzy pozakomórkowej tenocytów
Prawdopodobnie fluorochinolony odpowiadają za zwiększoną aktywność metaloproteinaz macierzy pozakomórkowej 1 i 2 (MMP1 i MMP2), co prowadzi do zmniejszonej ilości kolagenu i pogorszenia wytrzymałości ścięgna. Pogarszają też komunikację między macierzą pozakomórkową (ECM) i tenocytami przez zmniejszenie ekspresji receptorów integryn.
Zmiany szlaków syntezy kolagenu, szczególnie typu I
Fluorochinolony mogą chelatować jony magnezu, które są potrzebne do syntezy kolagenu typu I. Mniejsza ilość tego typu kolagenu w włóknie powoduje jego mniejszą wytrzymałość i większe prawdopodobieństwo zerwania ścięgna.
Zmiany w funkcjonowaniu tenocytów
Reaktywne formy tlenu (ROS) powodują mniejszą proliferację komórek, wpływają na cykle komórkowe, indukują wzrost ekspresji genów związanych z degradacją kolagenu i uszkadzają błony mitochondriów tenocytów powodując ich zmniejszoną aktywność i apoptozę.
Zmiany w funkcjonowaniu makrofagów rezydujących w tenocytach
Fluorochinolony mogą zaburzać funkcje metaboliczne makrofagów hamując ich fagocytozę, która jest istotna dla reakcji obronnej organizmu.1
Źródła
- Duman, E., Müller-Deubert, S., Pattappa, G., Stratos, I., Sieber, S. A., Clausen-Schaumann, H., Sarafian, V., Shukunami, C., Rudert, M., & Docheva, D. (2025). Fluoroquinolone-Mediated Tendinopathy and Tendon Rupture. Pharmaceuticals (Basel, Switzerland), 18(2), 184. https://doi.org/10.3390/ph18020184 ↩↩
- Kim G. K. (2010). The Risk of Fluoroquinolone-induced Tendinopathy and Tendon Rupture: What Does The Clinician Need To Know?. The Journal of clinical and aesthetic dermatology, 3(4), 49–54. Pobrano z: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2921747/ ↩
- Alves, C., Mendes, D., & Marques, F. B. (2019). Fluoroquinolones and the risk of tendon injury: a systematic review and meta-analysis. European journal of clinical pharmacology, 75(10), 1431–1443. https://doi.org/10.1007/s00228-019-02713-1 ↩
- Informacja Prezesa Urzędu z dnia 26 maja 2023 r. w sprawie publikacji Europejskiej Agencji Leków dot. antybiotyków fluorochinolonowych i środków stosowanych w celu zmniejszenia ryzyka długotrwałych i potencjalnie nieodwracalnych działań niepożądanych. (2024) Pobrano z: https://archiwum.urpl.gov.pl/pl/informacja-prezesa-urz%C4%99du-z-dnia-26-maja-2023-r-w-sprawie-publikacji-europejskiej-agencji-lek%C3%B3w-dot ↩
