Butamirat

Nieopioidowy lek przeciwkaszlowy o działaniu ośrodkowym, niespokrewniony chemicznie ani farmakologicznie z alkaloidami opioidowymi. Hamuje odruch kaszlu, nie wywołując uzależnienia ani przyzwyczajenia. Stosowany w kaszlu suchym, w preparatach jednoskładnikowych i wydawany bez recepty. Dostępne postacie doustne to krople i syrop.

Działanie butamiratu

Butamirat łagodzi kaszel przez ośrodkowe hamowanie odruchu kaszlu, zmniejszając częstotliwość i natężenie kaszlu nieproduktywnego, czyli suchego i męczącego. Mimo ośrodkowego mechanizmu nie jest opioidem – nie wykazuje pokrewieństwa chemicznego ani farmakologicznego z alkaloidami opioidowymi, dzięki czemu nie powoduje uzależnienia ani przyzwyczajenia.

Poza działaniem ośrodkowym wywiera słabe działanie obwodowe: nieznacznie rozszerza oskrzela w mechanizmie cholinolitycznym, co może ułatwiać oddychanie.

Ma szeroki indeks terapeutyczny i jest dobrze tolerowany.

Farmakologia

Butamiratu cytrynian jest lekiem przeciwkaszlowym, który różni się od alkaloidów opioidowych zarówno budową chemiczną, jak i działaniem farmakologicznym. Uważa się, że działa ośrodkowo, choć dokładny mechanizm nie jest znany, a dodatkowo wykazuje nieswoiste działanie przeciwcholinergiczne i rozszerzające oskrzela ułatwiające oddychanie. Nie wywołuje przyzwyczajenia ani uzależnienia i ma szeroki indeks terapeutyczny, dzięki czemu jest dobrze tolerowany¹. Butamiratu cytrynian łagodzi kaszel poprzez ośrodkowe hamowanie odruchu kaszlu, zmniejszając częstotliwość oraz natężenie kaszlu nieproduktywnego (suchego, męczącego), a obwodowo nieznacznie rozszerza oskrzela w mechanizmie cholinolitycznym².

Farmakokinetyka

Butamirat w postaci estru jest dobrze i szybko wchłaniany po podaniu doustnym, a następnie całkowicie i szybko hydrolizowany do dwóch metabolitów o działaniu przeciwkaszlowym: kwasu fenylo-2-masłowego i dietyloaminoetoksyetanolu¹. Butamirat i jego metabolity osiągają maksymalne stężenie w osoczu (t_max) po około 1,5 godziny po podaniu².

Butamiratu cytrynian ma dużą objętość dystrybucji wynoszącą od 81 do 112 litrów, zależnie od masy ciała, i w dużym stopniu wiąże się z białkami osocza – w około 95%. Nie wiadomo, czy przenika przez barierę łożyskową i do mleka matki^1,2.

W metabolizmie hydroliza butamiratu do kwasu fenylo-2-masłowego i dietyloaminoetoksyetanolu zachodzi całkowicie i szybko, a oba metabolity wykazują działanie przeciwkaszlowe¹.

Eliminacja metabolitów odbywa się głównie przez nerki, z moczem, w postaci sprzężonej z kwasem glukuronowym¹. Okres półtrwania (t_½) dotyczy przede wszystkim metabolitów: dla kwasu fenylo-2-masłowego wynosi od 23,26 do 24,42 godziny, dla dietyloaminoetoksyetanolu od 2,72 do 2,90 godziny, a dla samego butamiratu od 1,48 do 1,93 godziny¹. W charakterystyce syropu podano okres półtrwania kwasu 2-fenylomasłowego równy 21 godzin oraz dietyloaminoetoksyetanolu równy 5 godzin². Nie wiadomo, czy zaburzenia czynności wątroby lub nerek wpływają na parametry farmakokinetyczne butamiratu¹.

Wskazania leków z butamiratem

Wskazania różnią się między postaciami. Krople doustne są wskazane w objawowym leczeniu kaszlu różnego pochodzenia¹. Syrop jest wskazany węziej – w ostrym, suchym kaszlu².

Obie postacie wydaje się bez recepty. Krople można podawać już niemowlętom od 2. miesiąca życia, przy czym u dzieci od 2. miesiąca do 2 lat wyłącznie na zalecenie lekarza, natomiast syrop stosuje się od 2. roku życia^1,2.

Dawkowanie butamiratu

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Krople – dzieci od 2. miesiąca do ukończenia 1. roku życia	10 kropli (2,5 mg) 4 razy na dobę	10 mg
Krople – dzieci po ukończeniu 1. roku życia do 3 lat	15 kropli (3,75 mg) 4 razy na dobę	15 mg
Krople – dzieci powyżej 3 lat	25 kropli (6,25 mg) 4 razy na dobę	25 mg
Syrop – dzieci od 2 do 6 lat	4 mg (1 łyżeczka miarowa) 3 razy na dobę	12 mg
Syrop – dzieci od 6 do 12 lat	8 mg (2 łyżeczki miarowe) 3 razy na dobę	24 mg
Syrop – dzieci powyżej 12 lat	12 mg (3 łyżeczki miarowe) 3 razy na dobę	36 mg
Syrop – dorośli	12 mg (3 łyżeczki miarowe) 4 razy na dobę	48 mg

Kropli nie należy stosować u dzieci poniżej 2. miesiąca życia, a u dzieci od 2. miesiąca do 2 lat tylko na zalecenie lekarza. Produkt należy stosować przez najkrótszy okres potrzebny do złagodzenia objawów, a maksymalny czas leczenia bez zalecenia lekarza wynosi 1 tydzień¹. Syrop stosuje się przed posiłkami i nie należy go podawać dłużej niż przez kilka dni².

Istotne przeciwwskazania do stosowania butamiratu

Fenyloketonuria

Syrop jest przeciwwskazany u pacjentów z fenyloketonurią, ponieważ zawiera aspartam będący źródłem fenyloalaniny².

Ciężkie zahamowanie czynności ośrodka oddechowego

Syropu nie należy stosować u pacjentów z objawami ciężkiego zahamowania czynności ośrodka oddechowego².

Środki ostrożności przy wydawaniu butamiratu

Zakaz łączenia z lekami wykrztuśnymi

Ze względu na hamowanie odruchu kaszlu należy unikać jednoczesnego podawania leków wykrztuśnych, ponieważ może to prowadzić do zalegania śluzu w drogach oddechowych i zwiększać ryzyko skurczu oskrzeli oraz zakażenia dróg oddechowych¹.

Ograniczony czas stosowania

Butamirat jest lekiem objawowym o ograniczonym czasie stosowania – kropli nie stosuje się bez zalecenia lekarza dłużej niż 1 tydzień, a syropu nie dłużej niż przez kilka dni^1,2. Jeśli po 7 dniach nie nastąpiła poprawa albo pojawiła się gorączka, wysypka lub uporczywy ból głowy, należy rozważyć dodatkowe badania w celu ustalenia przyczyny¹.

Substancje pomocnicze zależne od postaci

Krople zawierają sorbitol będący źródłem fruktozy, przez co nie powinni ich przyjmować pacjenci z dziedziczną nietolerancją fruktozy, a sorbitol może dawać dyskomfort ze strony układu pokarmowego i łagodne działanie przeczyszczające¹. Syrop zawiera maltitol o podobnym ograniczeniu przy nietolerancji fruktozy oraz metylu parahydroksybenzoesan, który może powodować reakcje alergiczne, w tym reakcje typu późnego².

Alkohol benzylowy w syropie

Syrop zawiera alkohol benzylowy, którego podawanie małym dzieciom wiąże się z ryzykiem ciężkich działań niepożądanych, w tym zaburzeń oddychania (tzw. gasping syndrome). Nie należy go podawać noworodkom bez zalecenia lekarza ani małym dzieciom poniżej 3 lat dłużej niż tydzień bez zalecenia lekarza lub farmaceuty, a pacjenci z chorobami wątroby lub nerek oraz kobiety w ciąży i karmiące powinni skonsultować stosowanie z lekarzem, ponieważ duża ilość tej substancji może się gromadzić i wywołać kwasicę metaboliczną².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Butamirat w rzadkich przypadkach może wywoływać senność, dlatego podczas prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn należy zachować ostrożność¹. Ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych w rzadkich przypadkach może dojść do osłabienia zdolności prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn².

Interakcje butamiratu

Leki wykrztuśne + butamirat

Ze względu na hamowanie odruchu kaszlu przez butamirat należy unikać jednoczesnego podawania leków wykrztuśnych¹. W charakterystyce syropu interakcje określono jako nieznane².

Działania niepożądane butamiratu

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Nudności i biegunka występują rzadko () po kroplach¹, natomiast po syropie te same objawy zgłaszano niezbyt często ()².

Zaburzenia skóry

Po kroplach pokrzywka występuje rzadko ()¹, a po syropie wysypkę zgłaszano niezbyt często ()².

Senność i zawroty głowy

Senność po kroplach występuje rzadko ()¹, a zawroty głowy po syropie zgłaszano niezbyt często ()². Objawy po syropie zwykle ustępują w trakcie leczenia i rzadko wymagają zmniejszenia dawki².

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a butamirat

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie prowadzono specjalnych badań bezpieczeństwa stosowania butamiratu w okresie ciąży, a badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na przebieg ciąży lub zdrowie płodu. Krople powinny być stosowane w ciąży wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza, w najniższej skutecznej dawce i przez najkrótszy czas¹. W charakterystyce syropu odradza się jego stosowanie w pierwszym trymestrze ciąży, a w drugim i trzecim trymestrze dopuszcza się je jedynie w razie konieczności².

Karmienie piersią a butamirat

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest wystarczających danych o przenikaniu butamiratu do mleka ludzkiego, dlatego krople powinny być stosowane w okresie karmienia piersią wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza, w najniższej skutecznej dawce i przez najkrótszy czas¹. Syrop w okresie karmienia piersią można stosować jedynie w razie konieczności².

Produkty handlowe z butamiratem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Sinecod	krople doustne 5 mg/ml	OTC
Supremin	syrop 4 mg/5 ml	OTC