Opipramol

Lek o budowie trójpierścieniowej, w klasyfikacji ATC zaliczany do leków przeciwdepresyjnych, stosowany jednak przede wszystkim jako lek przeciwlękowy i uspokajający w zaburzeniach lękowych uogólnionych oraz zaburzeniach występujących pod postacią somatyczną. Mimo trójpierścieniowej budowy jego mechanizm działania różni się od klasycznych trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych (tabletki powlekane 50 mg).

Działanie opipramolu

Opipramol ma budowę trójpierścieniową, przez co strukturalnie przypomina trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, jednak działa w odmienny sposób. Nie hamuje wychwytu zwrotnego serotoniny ani noradrenaliny i wykazuje jedynie małą aktywność antycholinergiczną. Jego działanie opiera się na dużym powinowactwie do receptorów sigma oraz na blokowaniu receptorów histaminowych, co przekłada się na efekt uspokajający, przeciwlękowy i poprawiający nastrój.

Efekt leczenia nie pojawia się natychmiast, a poprawa nastroju następuje stopniowo, dlatego lek trzeba przyjmować systematycznie.

Farmakologia

Grupa farmakoterapeutyczna to leki przeciwdepresyjne, nieselektywne inhibitory wychwytu zwrotnego monoaminy (kod ATC N06AA05). Opipramol wykazuje duże powinowactwo do receptorów sigma (typ 1 i typ 2) i działa antagonistycznie na receptory histaminowe typu 1, a jego powinowactwo do receptorów serotoninowych typu 2A, dopaminowych typu 2 i receptorów alfa-adrenergicznych jest mniejsze. W przeciwieństwie do strukturalnie podobnych trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych opipramol ma małą aktywność antycholinergiczną i nie hamuje wychwytu zwrotnego serotoniny ani noradrenaliny¹.

Poprzez receptory sigma opipramol moduluje układ NMDA, a w badaniach na zwierzętach wykazano zapobieganie utracie neuronów spowodowanej niedokrwieniem regionu hipokampa. Jest aktywny w farmakologicznych modelach behawioralnych, co wskazuje na działanie anksjolityczne, natomiast u ludzi wykazuje działanie uspokajające, przeciwlękowe i poprawiające nastrój¹.

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym opipramol wchłania się szybko i całkowicie.

Wiązanie z białkami osocza wynosi około 91%, a objętość dystrybucji wynosi około 10 l/kg.

Opipramol ulega częściowemu metabolizmowi do dehydroksyetyloopipramolu już podczas pierwszego przejścia przez wątrobę i jest metabolizowany głównie przez izoenzym CYP2D6. U pacjentów z niedoborem CYP2D6 (wolno metabolizujących) maksymalne stężenie opipramolu w osoczu może być nawet 2,5 razy większe niż u osób z prawidłowym metabolizmem, jednak przy długotrwałym stosowaniu okres półtrwania w fazie eliminacji nie ulega wydłużeniu, więc nie należy oczekiwać kumulacji leku. Okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji wynosi około 11 godzin¹.

Wskazania leków z opipramolem

Opipramol jest wskazany w zaburzeniach lękowych uogólnionych oraz w zaburzeniach występujących pod postacią somatyczną. Wskazania są wspólne dla dostępnej postaci na receptę (tabletki powlekane 50 mg)¹.

Dawkowanie opipramolu

Leczenie musi zawsze przebiegać pod nadzorem lekarza.

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli (dawka zwykła)	50 mg rano i w południe oraz 100 mg wieczorem	zależnie od schematu
Dorośli (dawka zmniejszona)	50 mg lub 100 mg raz na dobę, na noc	100 mg
Dorośli (dawka zwiększona)	100 mg do trzech razy na dobę	300 mg
Dzieci powyżej 6 lat	3 mg/kg masy ciała	100 mg

Dawkę dostosowuje się w zależności od skuteczności i tolerancji leku przez pacjenta. Ze względu na niewielkie doświadczenie w stosowaniu opipramolu u dzieci zalecenie dotyczące dawkowania w tej grupie należy traktować tylko jako wskazówkę¹.

Tabletki powlekane należy przyjmować podczas posiłku lub bezpośrednio po posiłkach, popijając wodą. Ponieważ działanie opipramolu nie pojawia się natychmiast, a zmiany nastroju występują stopniowo, lek należy stosować systematycznie przez co najmniej 2 tygodnie, a zalecany średni czas leczenia wynosi od 1 do 2 miesięcy¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania opipramolu

Ostre zatrucie substancjami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy

Opipramol jest przeciwwskazany w ostrym zatruciu alkoholem oraz lekami nasennymi, przeciwbólowymi i psychotropowymi¹.

Ostre zatrzymanie moczu

Opipramol jest przeciwwskazany u pacjentów z ostrym zatrzymaniem moczu¹.

Ostre delirium

Opipramol jest przeciwwskazany u pacjentów w stanie ostrego delirium¹.

Nieleczona jaskra z wąskim kątem

Opipramol jest przeciwwskazany u pacjentów z nieleczoną jaskrą z wąskim kątem przesączania¹.

Rozrost gruczołu krokowego z zaleganiem moczu

Opipramol jest przeciwwskazany u pacjentów z rozrostem gruczołu krokowego przebiegającym z zaleganiem moczu¹.

Niedrożność jelita porażenna

Opipramol jest przeciwwskazany u pacjentów z porażenną niedrożnością jelit¹.

Zaburzenia przewodzenia w sercu

Opipramol jest przeciwwskazany u pacjentów z wcześniej istniejącym blokiem przedsionkowo-komorowym wyższego stopnia oraz z nadkomorowymi i komorowymi zaburzeniami przewodzenia¹.

Jednoczesne stosowanie inhibitorów MAO

Opipramol jest przeciwwskazany podczas jednoczesnego stosowania inhibitorów monoaminooksydazy (MAO)¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu opipramolu

Choroby, w których wymagana jest szczególna ostrożność

Opipramolu nie należy stosować w przypadku rozrostu gruczołu krokowego bez zalegania moczu, ujawnionej choroby wątroby i nerek, zwiększonej tendencji do występowania drgawek (na przykład uszkodzenie mózgu różnego pochodzenia, padaczka, alkoholizm), niewydolności naczyń mózgowych oraz wcześniej występującego uszkodzenia serca, szczególnie z zaburzeniami przewodzenia¹.

Monitorowanie EKG przy zaburzeniach przewodzenia

U pacjentów z wcześniej istniejącym blokiem przedsionkowo-komorowym pierwszego stopnia lub innymi zaburzeniami przewodzenia opipramol można stosować tylko wtedy, gdy wykonywane jest częste badanie EKG¹.

Kontrola morfologii krwi

Bardzo rzadko mogą wystąpić zmiany w obrazie krwi (neutropenia, agranulocytoza), dlatego podczas leczenia opipramolem należy kontrolować morfologię krwi, szczególnie gdy u pacjenta wystąpi gorączka, infekcje grypopodobne czy ból gardła¹.

Reakcje nadwrażliwości

Opipramol może powodować reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje opóźnione. Jeżeli wystąpią reakcje alergiczne skóry, leczenie opipramolem należy zakończyć¹.

Kontrola czynności wątroby

Podczas długotrwałego leczenia opipramolem zaleca się badanie czynności wątroby¹.

Zawartość laktozy

Produkt zawiera laktozę i nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Zdolność reakcji może ulec zmianie podczas stosowania opipramolu, przez co zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn może być zaburzona, zwłaszcza w połączeniu z alkoholem. Pacjenta należy uprzedzić o możliwości takiego wpływu¹.

Interakcje opipramolu

Inhibitory MAO + opipramol

Jednoczesne stosowanie opipramolu z inhibitorami MAO jest przeciwwskazane. Przed rozpoczęciem leczenia opipramolem należy odstawić inhibitory MAO co najmniej 14 dni wcześniej, a przed włączeniem inhibitora MAO należy odstawić opipramol¹.

Neuroleptyki, leki nasenne i uspokajające + opipramol

Leczenie opipramolem nie wyklucza terapii skojarzonej z neuroleptykami oraz lekami nasennymi i uspokajającymi (na przykład benzodiazepinami), jednak podczas jednoczesnego leczenia może nasilić się kilka specyficznych efektów, zwłaszcza ośrodkowe działanie hamujące. To samo dotyczy sedacji po znieczuleniu ogólnym¹.

Leki antycholinergiczne + opipramol

Działanie szczególnie silnych leków antycholinergicznych, takich jak leki stosowane w chorobie Parkinsona i fenotiazyny, może ulec nasileniu¹.

Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny + opipramol

Jednoczesne leczenie inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny i opipramolem może prowadzić do addytywnego wpływu tych leków na układ serotoninergiczny. W przypadku stosowania fluoksetyny i fluwoksaminy może wystąpić zwiększenie stężeń trójpierścieniowych leków psychotropowych w osoczu i związane z tym nasilenie działań niepożądanych, dlatego w razie potrzeby należy zmniejszyć dawkę opipramolu¹.

Alkohol + opipramol

Jednoczesne stosowanie opipramolu z alkoholem może powodować senność¹.

Beta-adrenolityki, leki przeciwarytmiczne i leki wpływające na enzymy wątrobowe + opipramol

Jednoczesne stosowanie beta-adrenolityków (na przykład propranololu), leków przeciwarytmicznych klasy Ic, trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych oraz leków wpływających na mikrosomalny układ enzymów wątrobowych może prowadzić do zmiany stężenia w osoczu zarówno tych leków, jak i opipramolu¹.

Barbiturany i leki przeciwdrgawkowe + opipramol

Barbiturany i leki przeciwdrgawkowe mogą zmniejszać stężenie opipramolu w osoczu, a przez to osłabiać jego działanie terapeutyczne¹.

Neuroleptyki + opipramol

Jednoczesne podawanie neuroleptyków (na przykład haloperydolu, rysperydonu) może zwiększać stężenie opipramolu w osoczu, co w razie potrzeby wymaga odpowiedniej zmiany dawkowania¹.

Działania niepożądane opipramolu

⚠ Zaburzenia krwi i agranulocytoza

Zmiany parametrów krwi, szczególnie leukopenia, występują rzadko (), a agranulocytoza jest działaniem bardzo rzadkim ()¹.

Objawy na początku leczenia

Szczególnie na początku leczenia często () występują zmęczenie, suchość błony śluzowej jamy ustnej i uczucie zatkanego nosa, a także niedociśnienie oraz ortostatyczne spadki ciśnienia¹.

Zaburzenia układu nerwowego i psychiczne

Zawroty głowy, senność, zaburzenia akomodacji, drżenie, zwiększenie masy ciała i odczucie pragnienia są działaniem niezbyt częstym (). Rzadko () występują stany pobudzenia, bóle głowy, parestezje (szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku), pobudzenie, pocenie się i zaburzenia snu, a także stany splątania i delirium, zwłaszcza związane z nagłym odstawieniem lub długotrwałym stosowaniem dużych dawek opipramolu¹.

⚠ Napady drgawkowe, zaburzenia motoryczne i nagła jaskra

Bardzo rzadko () opisywano mózgowe napady drgawkowe, zaburzenia motoryczne (akatyzja, dyskinezy), ataksję, polineuropatie, nagłą jaskrę oraz stany niepokoju¹.

⚠ Zaburzenia serca i przewodzenia

Tachykardia i palpitacje występują niezbyt często (), natomiast stany zapaści, zaburzenia przewodzenia oraz nasilenie istniejącej niewydolności serca są działaniem rzadkim ()¹.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaparcia występują niezbyt często (). Rzadko () obserwuje się zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zaburzenia smaku, nudności, wymioty oraz porażenną niedrożność jelit, szczególnie w przypadku nagłego odstawienia opipramolu lub długotrwałego leczenia dużymi dawkami¹.

⚠ Zaburzenia czynności wątroby

Okresowo zwiększona aktywność enzymów wątrobowych występuje niezbyt często (), natomiast ciężkie zaburzenia czynności wątroby, a po długotrwałym leczeniu żółtaczka i przewlekłe uszkodzenie wątroby, są działaniem bardzo rzadkim ()¹.

Skórne reakcje alergiczne

Skórne reakcje alergiczne (wysypka, pokrzywka) są działaniem niezbyt częstym (), obrzęki występują rzadko (), a wypadanie włosów bardzo rzadko ()¹.

Zaburzenia oddawania moczu i czynności seksualnych

Zaburzenia oddawania moczu są działaniem niezbyt częstym (), a zatrzymanie moczu występuje rzadko (). Zaburzenia ejakulacji i zaburzenia erekcji są działaniem niezbyt częstym (), natomiast mlekotok występuje rzadko ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a opipramol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie ma danych dotyczących działania opipramolu u kobiet w ciąży, a badania na zwierzętach nie pozwalają na wyciągnięcie wniosków dotyczących szkodliwego działania na rozwój embrionalny lub płodność. U kobiet w ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze, opipramol należy stosować tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne¹.

Karmienie piersią a opipramol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych opipramolu nie należy stosować w okresie karmienia piersią, ponieważ substancja czynna w niewielkich ilościach przenika do mleka. Jeśli stosowanie opipramolu jest bezwzględnie wskazane, należy zaprzestać karmienia piersią¹.

Produkty handlowe z opipramolem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Pramolan	tabletki powlekane 50 mg	Rp