Metforminy chlorowodorek

Metforminy chlorowodorek to substancja czynna z monografią Farmakopei Polskiej XIII, łatwo rozpuszczalna w wodzie i topniejąca dopiero powyżej 220 °C¹. Wykaz dawek ustala dla niej wartości wyłącznie dla drogi doustnej i wiąże ją z leczeniem cukrzycy². Surowiec należy do substancji silnie działających z Wykazu B³, a w rejestrze surowców farmaceutycznych figuruje w opakowaniach od 0,5 g do 25 g⁴.

Charakterystyka metforminy chlorowodorku

Jak nazywa się metforminy chlorowodorek na recepcie i w rejestrze?

Monografia nosi tytuł łaciński Metformini hydrochloridum, polską nazwę metforminy chlorowodorek i angielską Metformin hydrochloride¹. W rejestrze surowców farmaceutycznych wszystkie preparaty noszą nazwę metforminy chlorowodorek⁴, a w obiegu spotyka się też szyk odwrócony, chlorowodorek metforminy. Odpowiedniki nazw z recept zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda metforminy chlorowodorek i w czym się rozpuszcza?

Farmakopea opisuje surowiec jako białe lub prawie białe kryształy, a rozpuszczalność podaje terminami jakościowymi¹.

Z tego układu wynika sposób wprowadzania surowca do preparatu. Faza wodna rozpuszcza go bez ogrzewania, a w rozpuszczalnikach niewodnych i w podłożach bezwodnych zostaje zawiesiną, którą trzeba rozdrobnić i ujednorodnić. Temperatura topnienia mieści się w granicach od 222 °C do 226 °C¹, czyli daleko powyżej temperatur stosowanych przy stapianiu podłoży i ogrzewaniu rozpuszczalników.

Zastosowanie metforminy chlorowodorku w recepturze

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII przypisuje metforminy chlorowodorkowi jedną drogę podania, doustną, i opisuje go jako pochodną biguanidyny stosowaną w cukrzycy². Podane w wykazie działanie i zastosowanie mają charakter informacyjny i nie wykluczają innych właściwości farmakologicznych ani innych możliwości zastosowania substancji⁵. Dla dróg podania innych niż doustna wykaz nie ustala wartości, więc granicy dawkowania nie da się z niego wyprowadzić.

Sposób sporządzania zależy od postaci leku, a nie od samego surowca. Procedury dla poszczególnych postaci, od roztworów i proszków dozowanych po żele hydrofilowe i maści typu zawiesiny, podaje monografia narodowa Leki sporządzane w aptece⁶. Łatwa rozpuszczalność w wodzie rozstrzyga w każdej z nich to samo, czyli że metforminy chlorowodorek wprowadza się przez fazę wodną.

Dawki maksymalne metforminy chlorowodorku

Wykaz dawek podaje dla drogi doustnej komplet czterech wartości².

Dawka maksymalna jednorazowa równa się tu dawce zwykle stosowanej, więc pojedyncza jednostka leku recepturowego, kapsułka, saszetka albo odmierzana porcja roztworu, nie może zawierać więcej niż 0,5 g surowca, a suma jednostek przyjmowanych w ciągu doby więcej niż 2,0 g. Wartości ustalono dla mężczyzny w wieku od 20 do 40 lat o masie ciała do 70 kg, bez chorób towarzyszących⁵. Farmakopea nie zawiera dawek dla dzieci, więc przeliczeń pediatrycznych nie wolno z tych liczb wyprowadzać.

Co robić, gdy recepta przekracza dawkę maksymalną?

Jeżeli ze składu leku oraz ze sposobu użycia podanego na recepcie wynika przekroczenie dawki maksymalnej, a osoba wystawiająca receptę nie zamieściła adnotacji o konieczności zastosowania dawki wskazanej w składzie, ilość surowca zmniejsza się do wielkości określonej przez dawkę maksymalną. Lek z przekroczoną i nieoznaczoną dawką wykonuje się dopiero po udokumentowanym porozumieniu z osobą, która receptę wystawiła⁵.

Niezgodności recepturowe metforminy chlorowodorku

• Podłoża i rozpuszczalniki bezwodne. Surowiec jest praktycznie nierozpuszczalny w acetonie i chlorku metylenu, a w etanolu 96% rozpuszcza się trudno¹, więc poza fazą wodną pozostaje ciałem stałym. Monografia postaci wymaga wtedy rozdrobnienia składników do bardzo miałkiego proszku i wymieszania ich do jednakowej wielkości cząstek⁶.
• Woda wnoszona ze składem. Preparat zawierający wodę, sporządzony bez środka konserwującego, ma okres przydatności do użycia nie dłuższy niż 7 dni, a przechowywany w temperaturze od 2 °C do 8 °C nie dłuższy niż 14 dni⁷. Woda wniesiona przez inny składnik skraca więc termin całego preparatu, choć sam surowiec pozostaje niezmieniony.

Ogrzewanie niezgodnością nie jest. Metforminy chlorowodorek topi się dopiero w granicach od 222 °C do 226 °C¹, więc pozostaje ciałem stałym przez cały czas stapiania podłoża i podgrzewania rozpuszczalnika.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z metforminy chlorowodorkiem

Proszki dozowane powstają w trzech krokach, a kolejność łączenia składników wynika z ich ilości i stopnia rozdrobnienia⁶.

1. Rozdrobnić składniki stałe do uzyskania bardzo miałko rozdrobnionego proszku.
2. Wymieszać składniki do uzyskania jednorodnej mieszaniny o jednakowej wielkości cząstek, zachowując odpowiednią kolejność łączenia.
3. Rozdozować proszek objętościowo lub wagowo do kapsułek żelatynowych, kapsułek skrobiowych albo saszetek.

Po sporządzeniu wykonuje się wizualne badanie jednorodności wymieszania oraz badanie jednolitości masy proszków⁶. Granica zależy od masy jednostki, a nie od ilości substancji czynnej w niej zawartej. Jednostka o masie 300 mg i większej mieści się w granicach od 92,5% do 107,5% masy deklarowanej, a lżejsza w szerszych granicach od 90% do 110%. Proszek z dawką jednorazową metforminy chlorowodorku waży więcej niż 300 mg już z powodu samej substancji czynnej, więc obowiązuje w nim węższy przedział.

Roztwór sporządza się w dwóch krokach, wyznaczonych przez łatwą rozpuszczalność surowca w wodzie⁶.

1. Odważony surowiec rozpuścić w części rozpuszczalnika.
2. Uzupełnić pozostałą ilością rozpuszczalnika do wymaganej masy lub objętości.

Do żelu hydrofilowego, w którym podłożem jest roztwór polimeru w wodzie, składnik rozpuszczalny w wodzie wprowadza się dwiema drogami⁶.

1. Rozpuścić surowiec w fazie wodnej przed utworzeniem hydrożelu.
2. Albo zmieszać gotowy roztwór substancji czynnej z gotowym podłożem hydrożelowym.

Zapis stężenia z recepty przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Przechowywanie i trwałość preparatów z metforminy chlorowodorkiem

Okres przydatności do użycia zależy od tego, czy preparat zawiera wodę i czy został zabezpieczony środkiem konserwującym⁷.

Preparaty przechowuje się w dobrze zamkniętych pojemnikach, w temperaturze nie wyższej niż 25 °C i bez dostępu światła⁷. Termin wynikający z tych zasad wyznaczysz kalkulatorem trwałości leku recepturowego.

Bezpieczeństwo stosowania metforminy chlorowodorku

Co oznacza obecność metforminy chlorowodorku w Wykazie B?

Metforminy chlorowodorek figuruje w farmakopealnym Wykazie substancji silnie działających, czyli Wykazie B, bez oznaczenia § ani §§³. Wykazy zestawiono dla ułatwienia stosowania przepisów prawa farmaceutycznego, w tym zasad wydawania leków z aptek i wystawiania recept, które przy substancjach silnie działających (Separanda) przewidują szczególną ostrożność lub specjalne zasady postępowania⁸. W Wykazie substancji bardzo silnie działających, czyli Wykazie A, surowiec nie figuruje⁹, nie ma go też w Wykazie środków odurzających, czyli Wykazie N¹⁰, a brak znaków § i §§ przy pozycji w Wykazie B wyklucza go z substancji psychotropowych i prekursorów. Pełne zestawienia portal publikuje osobno, wykaz A substancji bardzo silnie działających, wykaz N środków odurzających oraz wykaz P substancji psychotropowych.

Farmakopea zastrzega przy tym, że wielkość dawki zwykle stosowanej nie przesądza o długości terapii i nie oznacza, że lek może być stosowany przez dowolnie długi czas⁵.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru⁴.