opieka.farm
Surowiec recepturowy ·Pasta cynkowa
Portal tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.Tylko dla farmaceutów i techników Załóż konto Zaloguj się
Reklama
Surowiec recepturowy·substancje czynne

Pasta cynkowa

Pasta cynkowa (Zinci oxidi pasta) – gotowy surowiec recepturowy o twardej konsystencji, hydrofobowe podłoże z 25% tlenku cynku i 25% skrobi pszenicznej.

Zapisz

Pasta cynkowa to gotowy preparat półstały, który apteka kupuje jako surowiec recepturowy. Rejestr surowców farmaceutycznych wymienia ją u pięciu podmiotów odpowiedzialnych, w opakowaniach od 20 g do 1 kg1. Farmakopea Polska XIII opisuje ją monografią narodową2 i traktuje zarazem jako podłoże, bo pastę cynkową z kwasem salicylowym definiuje jako kwas salicylowy rozproszony w paście cynkowej3. Obok niej Farmakopea ma jeszcze pastę cynkową z ichtamolem4, której rejestr jako gotowego surowca nie wymienia, więc apteka sporządza ją sama.

Charakterystyka pasty cynkowej

Jak nazywa się pasta cynkowa na recepcie i w rejestrze?

Monografia nosi tytuł Zinci oxidi pasta, polską nazwę pasta cynkowa i synonim Pasta Zinci2. W rejestrze surowców farmaceutycznych ten sam preparat figuruje pod dwiema nazwami, Pasta cynkowa i Pasta cynkowa apteczna, zależnie od wytwórcy1. Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda pasta cynkowa i co się w niej rozpuszcza?

Farmakopea opisuje pastę jako białą lub prawie białą masę o twardej konsystencji, złożoną z tlenku cynku i skrobi pszenicznej rozproszonych w podłożu hydrofobowym2. Przepis monografii sumuje się do 100 cz.

  • wazelina biała – 50,0 cz.
  • tlenek cynku – 25,0 cz.
  • skrobia pszeniczna – 25,0 cz.

O zachowaniu pasty z dodanym składnikiem rozstrzyga rozpuszczalność jej trzech składników, a żaden z nich nie tworzy w niej roztworu.

Składnik pastyRozpuszczalność
Wazelina biała (podłoże)podłoże hydrofobowe, bez emulgatora nie miesza się z fazą wodną5
Tlenek cynkupraktycznie nierozpuszczalny w wodzie i w etanolu 96%, rozpuszcza się w rozcieńczonych kwasach nieorganicznych6
Skrobia pszenicznarozproszona w podłożu, nierozpuszczona2

Z tego układu wynika sposób pracy z gotową pastą. Jest ona zawiesiną dwóch proszków w podłożu tłuszczowym, więc substancje dodawane do niej wprowadza się metodą zawiesinową, przez utarcie z częścią podłoża, a pojemność wodna pasty bez emulgatora pozostaje ograniczona5.

Zastosowanie pasty cynkowej w recepturze

Do czego służy gotowa pasta cynkowa?

Jej substancja czynna, tlenek cynku, działa ściągająco przy podaniu zewnętrznym7. Pasta bywa zarazem preparatem końcowym i podłożem pod inną substancję czynną, i w tej drugiej roli używa jej sama Farmakopea, definiując przez nią pastę cynkową z kwasem salicylowym3.

Czy pastę Lassara można zrobić z gotowej pasty cynkowej?

Nie w proporcjach farmakopealnych. Pasta cynkowa z kwasem salicylowym (Pasta Zinci salicylata Lassari, Pasta Lassari) ma własny przepis, w którym udział wazeliny białej spada z 50,0 do 48,0 cz., a udziały tlenku cynku i skrobi pszenicznej zostają bez zmian3.

  • wazelina biała – 48,0 cz.
  • tlenek cynku – 25,0 cz.
  • skrobia pszeniczna – 25,0 cz.
  • kwas salicylowy – 2,0 cz.

Kwas salicylowy zajmuje w tym przepisie miejsce części podłoża. Zmieszanie 98,0 cz. gotowej pasty cynkowej z 2,0 cz. kwasu salicylowego daje preparat z 24,5% tlenku cynku i 49,0% wazeliny białej, czyli skład zbliżony do monografii, ale z nią nietożsamy.

Stężenia i dawki maksymalne w paście cynkowej

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII podaje dla tlenku cynku jedną drogę podania, zewnętrzną, i wpisuje dla niej stężenia zwykle stosowane w maści i paście od 15,0% do 25,0%, przy działaniu ściągającym7. Przy podaniu zewnętrznym wykaz z zasady zastępuje dawki zakresem zalecanych stężeń substancji czynnej w danej postaci leku8.

Ponieważ przepis pasty sumuje się do 100 cz., 25,0 cz. tlenku cynku odpowiada 25% w gotowym preparacie2. Farmakopealna pasta stoi więc dokładnie na górnej wartości zakresu z wykazu, a rozcieńczanie obniża stężenie w stronę dolnej wartości.

Skład preparatuStężenie tlenku cynku
Pasta cynkowa bez zmian25,0%
4 cz. pasty + 1 cz. wazeliny białej20,0%
3 cz. pasty + 2 cz. wazeliny białej15,0%

Trzy części pasty na dwie części wazeliny sprowadzają stężenie do 15,0%, czyli do dolnej wartości zakresu z wykazu7. Inne proporcje przeliczysz kalkulatorem rozcieńczania maści, a zapis stężenia z recepty kalkulatorem stężeń recepturowych.

Niezgodności recepturowe pasty cynkowej

Pasta wnosi do preparatu trzy składniki naraz, więc jej niezgodności recepturowe są sumą niezgodności podłoża, tlenku cynku i skrobi.

  • Woda i roztwory wodne. Podłożem pasty jest wazelina biała2, która bez emulgatora nie miesza się z fazą wodną i ma ograniczoną pojemność wodną5. Substancja przepisana w postaci roztworu wodnego nie wbuduje się w pastę.
  • Składniki o odczynie kwaśnym. Tlenek cynku rozpuszcza się w rozcieńczonych kwasach nieorganicznych6, więc kwaśny składnik recepty przeprowadza go do roztworu i ubywa go z zawiesiny.
  • Jod i preparaty jodowe. Jedna czwarta masy pasty to skrobia pszeniczna, a jej niebieskie zabarwienie z jodem Farmakopea wykorzystuje do potwierdzenia tożsamości pasty2. Preparat jodowy wprowadzony do pasty zmieni więc jej barwę.

Niezgodnością nie jest ani kwas salicylowy, ani ichtamol. Kwas salicylowy stoi obok tlenku cynku i skrobi w paście Lassara3, a ichtamol w paście cynkowej z ichtamolem, gdzie wprowadza się go do proszków razem z wazeliną żółtą4.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z pastą cynkową

Monografia opisuje sporządzanie pasty z surowców sypkich, a wazelinę białą trzeba do tego wcześniej stopić2.

  1. Miałko sproszkowany tlenek cynku i bardzo miałko sproszkowaną skrobię pszeniczną ucierać z dodawaną porcjami stopioną wazeliną białą.
  2. Mieszać do zastygnięcia i uzyskania jednorodnej mieszaniny.
  3. Zhomogenizować.

Przepis rozróżnia dwa stopnie rozdrobnienia proszków, miałkie dla tlenku cynku i bardzo miałkie dla skrobi2. Farmakopea przypisuje określeniu „miałko rozdrobniony” przedział od 125 do 180 µm, a określeniu „bardzo miałko rozdrobniony” wartość do 125 µm9. Gotowa pasta ma jeszcze jedno ograniczenie, tym razem dla substancji czynnej rozproszonej w niej: żadna cząstka nie może być większa niż 180 µm2. Ten sam pułap obowiązuje w paście Lassara i w paście z ichtamolem3,4.

Przechowywanie i trwałość pasty cynkowej

Farmakopea wymaga dla pasty cynkowej dobrze zamkniętego pojemnika i temperatury nie wyższej niż 25 °C2. Te same warunki obowiązują dla obu past pokrewnych3,4.

Bezpieczeństwo stosowania pasty cynkowej

Ani pasta cynkowa, ani jej substancja czynna nie figurują w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N10. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Surowce dopuszczone do obrotu

Nazwa (wg rejestru)ProducentOpakowania (EAN)
Pasta cynkowaActifarm Sp. z o.o.250 g (EAN 05909991424770) · 25 g (EAN 05909991424787) · 100 g (EAN 05909991424794) · 500 g (EAN 05909991424800) · 1 kg (EAN 05909991424817) · 50 g (EAN 05909991424824)
Pasta cynkowa aptecznaAmara Compounding sp. z o.o.1 kg (EAN 5909991254094) · 50 g (EAN 5909991254100) · 80 g (EAN 5909991254117) · 100 g (EAN 5909991254124) · 175 g (EAN 5909991254131) · 250 g (EAN 5909991254148) · 500 g (EAN 5909991254155)
Pasta cynkowaAmara Compounding sp. z o.o.100 g (EAN 5901315023515) · 50 g (EAN 5901315023508) · 25 g (EAN 5901315023492)
Pasta cynkowaFagron Sp. z o.o.100 g (EAN 5909990800964) · 250 g (EAN 5909990800971) · 500 g (EAN 5909990800988) · 1 kg (EAN 5909990800995) · 50 g (EAN 5909991221843)
Pasta cynkowaFagron Sp. z o.o.25 g (EAN 5909991277666) · 50 g (EAN 5909991277673) · 100 g (EAN 5909991277680) · 250 g (EAN 5909991277697) · 500 g (EAN 5909991277703) · 1 kg (EAN 5909991277710)
Pasta cynkowaPrzedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe „Galfarm” Sp. z o.o.80 g (EAN 5909990693900) · 175 g (EAN 5909990693948) · 500 g (EAN 5909990693955) · 1000 g (EAN 5909990693962) · 50 g (EAN 5909991185336)
Pasta cynkowaRecepto Pharma Sp. z o.o.500 g (EAN 5909991380533) · 20 g (EAN 5909991380540) · 1000 g (EAN 5909991380557) · 100 g (EAN 5909991380564) · 175 g (EAN 5909991380571) · 250 g (EAN 5909991380588)

Zestawienie na podstawie rejestru1.

Źródła

  1. Lista Surowców Farmaceutycznych. Centrum e-Zdrowia, Rejestr Produktów Leczniczych. Stan na 2026-07-05 ↩↩↩
  2. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Zinci oxidi pasta. T. III, str. 4883. 2023 ↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩
  3. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Zinci salicylatis pasta. T. III, str. 4884. 2023 ↩↩↩↩↩↩
  4. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Zinci oxidi et ichthammoli pasta. T. III, str. 4882. 2023 ↩↩↩↩
  5. Jachowicz R (red.). Receptura apteczna. PZWL ↩↩↩
  6. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Zinci oxidum. T. III, str. 4778. 2023 ↩↩
  7. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych. T. III, str. 4951. 2023 ↩↩↩
  8. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych, Wyjaśnienia. T. III, str. 4887. 2023 ↩
  9. Farmakopea Polska XIII. 2.9.35. Stopień rozdrobnienia proszku. T. I, str. 505. 2023 ↩
  10. Farmakopea Polska XIII. Wykazy A, B, N. T. III, str. 4956–4964. 2023 ↩

Treść specjalistyczna

Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.

Autor
Redakcja portalu
Opracowanie zespołu
Publikacja: 02.09.2026 Ostatnia aktualizacja: 02.09.2026