Acetylocysteina – Ścieżka rekomendacji

N-acetylocysteina (NAC) to pochodna cysteiny (endogennego aminokwasu) o działaniu mukolitycznym, stosowana w leczeniu chorób układu oddechowego oraz jako antidotum na zatrucie paracetamolem, a także eksperymentalnie w leczeniu różnych schorzeń psychiatrycznych.^1,2

Acetylocysteina – Komu można polecać?

Preparaty z N-acetylocysteiną można polecić dorosłym i dzieciom powyżej 2 r.ż., którzy:

• cierpią na infekcje dróg oddechowych objawiające się wytwarzaniem gęstej wydzieliny,
• stosują przewlekle N-acetylocysteinę w celu ograniczenia zaostrzeń przewlekłego zapalenia oskrzeli i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc i zabrakło im leku do kontynuacji terapii (w przypadku preparatów OTC jest to zastosowanei off-label).³

Zgodnie z rekomendacjami autorów przeglądu Cochrane i ChPL zarejestrowanych w Polsce preparatów N-acetylocysteiny nie zaleca się stosowania NAC u dzieci poniżej 2 r.ż. ze względu na ograniczoną u nich zdolność odkrztuszania i możliwą niedrożność dróg oddechowych.^4,5 Mimo to w wielu krajach dopuszcza się stosowanie N-acetylocysteiny u dzieci powyżej 1. miesiąca w dawce 50-100 mg od 2 do 3 razy dziennie.⁶ W osobnym opracowaniu omówiliśmy temat stosowania leków wykrztuśnych w ciąży.

Acetylocysteina – Jak stosować?

N-acetylocysteinę zaleca się stosować:

• u dorosłych i dzieci powyżej 14 r.ż.: doustnie 600 mg raz dziennie lub 200 mg 3 razy dziennie,⁷
• u dzieci od 6 do 14 r.ż.: doustnie do 400 mg na dobę,⁸
• u dzieci od 2 do 6 r.ż.: doustnie do 300 mg na dobę,⁸
• po posiłku,
• najpóźniej 4 godziny przed snem,
• nie dłużej niż 4-5 dni bez konsultacji lekarskiej.

W trakcie leczenia potrzebne jest nawadnianie organizmu, dlatego zaleć pacjentowi picie (najlepiej wody) w dużych ilościach.

Acetylocysteina – Jak działa?

N-acetylocysteina zmniejsza lepkość wydzieliny przez rozrywanie wiązań disiarczkowych w łańcuchach mukopolisacharydowych obecnych w śluzie. Dzięki temu ułatwione zostaje odkrztuszanie, przez co następuje poprawa oddychania i złagodzenie męczącego kaszlu.

Acetylocysteina – Na co uważać?

N-acetylocysteina upłynnia także śluz chroniący błonę śluzową żołądka, co może objawiać się jej podrażnieniem i nasileniem choroby wrzodowej.⁹ N-acetylocysteina może powodować skurcz oskrzeli, przez to trzeba zachować szczególną ostrożność u osób chorych na astmę oskrzelową. Jeśli objaw wystąpi, należy natychmiast odstawić lek.⁹ Mimo że producenci preparatów z N-acetylocysteiną informują o niewystarczających danych dotyczących stosowania leku w ciąży, za jego bezpieczeństwem przemawia fakt, że nie przenika przez łożysko,¹⁰ a także doniesienia o zastosowaniu N-acetylocysteiny wraz z kwasem foliowym jako środka zapobiegającego poronieniom.¹¹ N-acetylocysteinę można uznać za bezpieczną podczas laktacji.¹² Mimo braku badań klinicznych z udziałem kobiet karmiących, za bezpieczeństwem stosowania leku podczas karmienia piersią przemawia niska biodostępność leku po podaniu doustnym oraz zastosowanie leku w różnych schorzeniach w neonatologii (także w dużych dawkach).

Acetylocysteina – Na jakie interakcje zwracać uwagę?

N-acetylocysteina nie wchodzi w klinicznie istotne interakcje. Chociaż producenci zwracają uwagę na możliwą interakcję między N-acetylocysteiną a nitrogliceryną lub innymi azotanami, objawiającą się nadmiernym rozszerzeniem naczyń krwionośnych i spadkiem ciśnienia krwi, w badaniach nie wykazano istotności klinicznej tej interakcji.¹³ Podobnie wymieniana przez producentów interakcja N-acetylocysteiny z antybiotykami i chemioterapeutykami nie jest istotna klinicznie.^14,15 Równoczesne stosowanie karbamazepiny i N-acetylocysteiny może obniżać stężenie karbamazepiny we krwi, jednak nie wykazano istotności klinicznej tej interakcji.¹⁶ N-acetylocysteina nie wpływa na działanie równocześnie stosowanego paracetamolu.

Acetylocysteina – Dodatkowe informacje

Wydając preparat z N-acetylocysteiną pacjentowi można zwrócić mu uwagę, że charakterystyczny zapach siarki jest typowy dla substancji czynnej i nie świadczy o wadzie jakościowej preparatu. N-acetylocysteina może być podawana w formie nebulizacji,⁶ jednak w Polsce nie ma zarejestrowanej takiej postaci leku (dostępny jest jedynie wyrób medyczny Mufluil z N-acetylocysteiną w apmułkach do inhalacji). N-acetylocysteina w postaci 5% kropli z hypromelozą może być wykorzystywana do leczenia zespołu suchego oka.⁶ W Polsce nie ma preparatu zarejestrowanego w tym wskazaniu. W tabeli zestawiono leki z N-acetylocysteiną dostępne w Polsce.

Kategoria	Postać	Nazwa handowa	Dawka	Uwagi
OTC	tabletki	ACC	200 mg	Powyżej 6 r.ż.
OTC	tabletki musujące	ACC Mini, ACC, ACC Optima, Nacecis, Fluimucil Forte	100 mg, 200 mg, 600 mg	Dawka 100 mg: powyżej 3 r.ż. Dawka 200 mg: powyżej 6 r.ż. Dawka 600 mg: powyżej 18 r.ż.
OTC	granulat do sporządzania roztworu doustnego	Fluimicil Muko Junior, Fluimucil Muko, ACC Hot	100 mg, 200 mg	Dawka 100 mg: powyżej 3 r.ż. Dawka 200 mg: powyżej 6 r.ż.
OTC	proszek do sporządzania roztworu doustnego	ACC Mini, ACC Optima Hot	100 , 600 mg/3 g	Dawka 100 mg: powyżej 3 r.ż. Dawka 600 mg: powyżej 14 r.ż.
OTC	proszek doustny	ACC Optima Active	600 mg	Powyżej 18 r.ż.
OTC	roztwór doustny	ACC Classic	20 mg/ml	Powyżej 3 r.ż.
Rp	proszek do sporządzania roztworu doustnego	Tussicom	200 mg/5 g, 400 mg/5 g, 600 mg/5 g	Powyżej 2 r.ż.
Lz	roztwór do infuzji	Acetylcysteine Sandoz	100 mg/ml	Powyżej 2 r.ż.