Nalewka z serdecznika

Nalewka z serdecznika to płynny surowiec recepturowy wchodzący do kropli i mieszanek doustnych o działaniu uspokajającym oraz nasercowym. Wymagania dla tej postaci ustala farmakopealna monografia ogólna nalewek¹, a surowiec wyjściowy, ziele serdecznika, ma własną monografię szczegółową². W obrocie aptecznym jest jeden surowiec recepturowy z tą nalewką, o stosunku 1:4–5 i ekstrahencie etanolowym 70% (V/V)³.

Charakterystyka nalewki z serdecznika

Pod jakimi nazwami występuje nalewka z serdecznika?

Nazwa łacińska przetworu to Leonuri cardiacae herbae tinctura, a w rejestrze surowców farmaceutycznych figuruje on jako Tinctura Leonuri³. Surowiec wyjściowy nosi tytuł monografii Leonuri cardiacae herba, polską nazwę ziele serdecznika i angielską Motherwort². Odpowiedniki nazw z receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Farmakopea prowadzi osobno monografię Leonuri japonici herba, czyli ziela serdecznika japońskiego, pochodzącego z Leonurus japonicus Houtt.⁴ Polskie nazwy obu surowców różnią się jednym słowem, a rośliny są różne, więc przy zamówieniu i przy przyjęciu towaru rozstrzyga nazwa łacińska.

Jak wygląda nalewka z serdecznika i z czym się miesza?

Nalewka powstaje z całych lub rozdrobnionych, wysuszonych kwitnących części nadziemnych Leonurus cardiaca L.² Nalewki są zwykle przezroczystymi cieczami, a podczas przechowywania może w nich powstać niewielki osad, przy czym nalewki mogą być sączone¹. Zmętnienie i osad w opakowaniu nie dyskwalifikują więc surowca.

Nalewka jest roztworem wodno-etanolowym, co wyznacza fazy, w których da się ją rozprowadzić.

Zawartość etanolu jest podana na etykiecie opakowania, w procentach objętościowych, bo wymaga tego oznakowanie nalewek¹. Udział etanolu w gotowym leku, po dodaniu nalewki do mieszanki albo kropli, przeliczysz kalkulatorem etanolu do receptury.

Zastosowanie nalewki z serdecznika w recepturze

Przetwory z ziela serdecznika stosuje się tradycyjnie w łagodzeniu objawów napięcia nerwowego oraz nerwicowych dolegliwości sercowych, takich jak kołatanie serca, po wykluczeniu przez lekarza poważnych przyczyn⁶. Nalewki i wyciąg płynny z tego surowca występują w płynnych postaciach leku do stosowania doustnego⁶.

W jakich lekach recepturowych pojawia się nalewka z serdecznika?

W recepturze nalewki uspokajająco-nasercowe trafiają do kropli (Guttae) i mieszanek (Mixturae), a w lekach do stosowania zewnętrznego do roztworów etanolowych (Solutiones spirituosae) o zawartości etanolu do 40° oraz do spirytusów leczniczych (Spirituosa medicata) o wyższych stężeniach etanolu⁷.

Stężenia i dawki nalewki z serdecznika

Dawki gotowych przetworów z ziela serdecznika ustala monografia zielarska, jako tradycyjne stosowanie u dorosłych i osób w podeszłym wieku⁶.

Wiersze różnią się nie tylko mocą przetworu, ale i jednostką dawki. Wariant z etanolem 70% jest dawkowany masowo, w gramach, dwa pozostałe objętościowo, w mililitrach, a gęstości nalewek monografia ogólna nie ustala¹. Surowiec dostępny w rejestrze ma ekstrahent etanolowy 70% (V/V) i stosunek 1:4–5³, czyli ten sam rozpuszczalnik co przetwór z pierwszego wiersza. Ilość odmierzoną kroplomierzem przeliczysz na masę kalkulatorem kropli do receptury.

Stężenia stosowane w recepturowych preparatach z tej grupy pokazują przepisy z nalewkami o tym samym kierunku działania: w kroplach nasercowo-uspokajających cztery nalewki występują po 25,0 cz., w mieszance dawkowanej łyżką po 15,0 cz. na 250,0 cz. leku, a w roztworze do nacierań po 3,0 cz. na 100,0 cz.⁷ Są to zwyczajowe udziały nalewki w takich postaciach leku, a nie ilości ustalone dla serdecznika.

Niezgodności recepturowe nalewki z serdecznika

Nalewka wnosi do leku dwa czynniki, etanol i kwaśny odczyn wyciągu roślinnego, i z nich wynikają jej niezgodności recepturowe.

• Oleje i roztwory olejowe. Roztwory wodne oraz wodno-etanolowe nie mieszają się z olejami, więc połączenie rozdziela się na dwie fazy. Poprawa polega na dodaniu emulgatora albo substancji dyspergującej⁵.
• Diuretyna. Z roztworu diuretyny wytrąca się osad teobrominy już w nieznacznie zakwaszonym środowisku, czyli w obecności odwarów, wyciągów, syropów i nalewek, dlatego diuretynę wydaje się w postaci proszków⁵.
• Pepsyna. Etanol unieczynnia pepsynę, a rozkład przyspiesza jednoczesna obecność kwasu solnego⁵.
• Inne słabe kwasy w postaci soli. W środowisku kwasowym wytrącają się słabe kwasy, w praktyce recepturowej najczęściej teofilina z aminofiliny i teobromina z diuretyny⁵.

Zestawienie nalewki z fenobarbitalem sodu niezgodnością nie jest. Fenobarbital sodu daje niezgodności z kwasem solnym, z chlorowodorkiem papaweryny i morfiny oraz z syropem malinowym i wiśniowym, natomiast z odwarami i nalewkami jest zawsze zgodny⁵.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z nalewką z serdecznika

Mieszanki to płynna postać leku do użytku wewnętrznego, zapisywana zwykle w ilości od 60,0 g do 250,0 g i dawkowana łyżką lub łyżeczką⁵. Nalewka wchodzi do nich na końcu, bo zmiana odczynu środowiska w trakcie rozpuszczania pozostałych składników wywołuje niezgodności⁵.

1. Rozpuścić w wodzie substancje stałe, jeżeli są rozpuszczalne.
2. Uzupełnić lek wodą do określonej masy.
3. Dodać wyciągi płynne, nalewki i syropy.

Gdy w skład mieszanki wchodzi odwar, napar albo maceracja, kolejność zaczyna się od przygotowania tego wyciągu wodnego lege artis, po czym rozpuszcza się w nim składniki stałe i dopiero potem dodaje płynne⁵. Nie stosuje się przy tym roztworów zapasowych, ponieważ zmieniają ilość wody w leku⁵.

Nalewkę z widocznym osadem wolno przesączyć przed użyciem¹.

Przechowywanie i trwałość nalewki z serdecznika

Nalewki chroni się od światła¹. Osad powstający w trakcie przechowywania jest zjawiskiem przewidzianym przez monografię, a nie oznaką zepsucia surowca¹.

Bezpieczeństwo stosowania nalewki z serdecznika

Przetwory z ziela serdecznika są przeciwwskazane przy nadwrażliwości na substancję czynną oraz w ciąży, a bezpieczeństwo ich stosowania w okresie karmienia piersią nie zostało ustalone⁶. U dzieci i młodzieży poniżej 18 lat stosowania nie zaleca się z powodu braku wystarczających danych, a utrzymywanie się objawów dłużej niż 4 tygodnie albo ich nasilenie jest wskazaniem do konsultacji z lekarzem⁶. Interakcji z innymi produktami leczniczymi monografia nie odnotowuje, a preparat z nalewką wymaga oznakowania dotyczącego etanolu.

Czy nalewka z serdecznika podlega wykazom farmakopealnym?

Nalewka z serdecznika nie występuje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N⁸. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru³.