Betametazon

Syntetyczny glikokortykosteroid o silnym działaniu przeciwzapalnym, immunosupresyjnym i przeciwuczuleniowym, w tym haśle omówiony w postaciach do wstrzykiwań (podanie ogólnoustrojowe oraz miejscowe – okołostawowe i dostawowe). Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych. Występuje w dwóch typach preparatu iniekcyjnego różniących się szybkością i czasem działania: Celestone to szybko działający roztwór soli sodowej fosforanu betametazonu (można podawać dożylnie i domięśniowo), a Diprophos to zawiesina o przedłużonym działaniu (depot), zawierająca dipropionian i sól sodową fosforanu betametazonu, przeznaczona do wstrzyknięć domięśniowych, okołostawowych i dostawowych, ale nie dożylnych ani podskórnych.

Działanie betametazonu

Betametazon to syntetyczna pochodna kortyzolu z grupy glikokortykosteroidów, o silnym działaniu przeciwzapalnym, przeciwuczuleniowym i przeciwreumatycznym w chorobach reagujących na leczenie kortykosteroidami. W przeciwieństwie do naturalnych kortykosteroidów praktycznie nie wykazuje działania mineralokortykoidalnego, dlatego w mniejszym stopniu wpływa na retencję sodu i wody. Znajduje zastosowanie w bardzo szerokim spektrum chorób o podłożu zapalnym, alergicznym i autoimmunologicznym.

Różnica między omawianymi preparatami wynika z postaci chemicznej estru. W Celestone betametazon występuje jako dobrze rozpuszczalna sól sodowa fosforanu, która wchłania się szybko i daje szybki początek działania. W Diprophos obok tej samej rozpuszczalnej soli znajduje się dipropionian betametazonu, ester bardzo słabo rozpuszczalny, który tworzy w miejscu podania zapas substancji czynnej o powolnym wchłanianiu i zapewnia działanie przedłużone¹.

Farmakologia

Betametazon jest syntetycznym kortykosteroidem (9α-fluoro-16β-metyloprednizolon). Po przeniknięciu przez błony komórkowe wiąże się w cytoplazmie ze swoistym białkiem receptorowym, a powstały kompleks steroidu z receptorem wnika do jądra komórki, gdzie łączy się z chromatyną i stymuluje transkrypcję informacyjnego RNA oraz syntezę białek enzymatycznych odpowiedzialnych za działanie przeciwzapalne, przeciwreumatyczne i przeciwuczuleniowe².

Działanie przeciwzapalne wynika między innymi z ograniczenia liczby komórek odpornościowo czynnych w ognisku zapalnym, zmniejszenia rozszerzalności naczyń, stabilizacji błon lizosomów, hamowania fagocytozy oraz hamowania tworzenia prostaglandyn i związków pokrewnych. Poza wpływem na proces zapalny i odpornościowy kortykosteroidy oddziałują na przemianę węglowodanów, białek i tłuszczów, a także na układ sercowo-naczyniowy, mięśnie szkieletowe i ośrodkowy układ nerwowy².

Działanie przeciwzapalne betametazonu jest około 25 razy silniejsze niż działanie hydrokortyzonu i od 8 do 10 razy silniejsze niż działanie prednizolonu, przy czym 4 mg betametazonu odpowiada 100 mg hydrokortyzonu².

Farmakokinetyka

Sól sodowa fosforanu betametazonu jest łatwo rozpuszczalna w wodzie i po wstrzyknięciu szybko wchłania się z miejsca podania, dając zarówno działanie miejscowe, jak i ogólnoustrojowe. Po podaniu domięśniowym maksymalne stężenie w surowicy występuje po 60 minutach, a całkowita eliminacja następuje w ciągu pierwszego dnia, przy czym działanie farmakologiczne utrzymuje się nawet wtedy, gdy stężenie leku w surowicy jest już niewykrywalne. Okres półtrwania betametazonu po podaniu doustnym lub pozajelitowym wynosi ponad 5 godzin, natomiast biologiczny okres półtrwania od 36 do 54 godzin. Umownie 5,3 mg soli sodowej fosforanu betametazonu odpowiada 4 mg betametazonu².

Zawiesina Diprophos zawiera mieszaninę estrów o różnej rozpuszczalności – szybkie działanie zapewnia rozpuszczalna sól sodowa fosforanu, a przedłużone słabo rozpuszczalny dipropionian, który stanowi depot substancji czynnej o powolnym wchłanianiu¹.

Betametazon jest metabolizowany w wątrobie i wiąże się głównie z albuminami. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby jego rozkład przebiega wolniej lub z opóźnieniem^2,1.

Wskazania leków z betametazonem

Oba preparaty są wydawane na receptę i stosowane w ostrych oraz przewlekłych chorobach reagujących na leczenie kortykosteroidami, jako uzupełnienie, a nie zastąpienie leczenia standardowego. Zakres wskazań w dużej części się pokrywa, ale różni się w części wymagającej szybkiego działania i podania dożylnego, które umożliwia jedynie Celestone.

Wspólne dla obu preparatów są choroby układu ruchu i tkanek miękkich, między innymi reumatoidalne zapalenie stawów, zapalenie kości i stawów, zapalenie kaletki maziowej, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, łuszczycowe zapalenie stawów, ostra dna stawowa, zapalenie nadkłykcia, zapalenie pochewki ścięgna oraz torbiel galaretowata pochewki ścięgnistej^2,1.

W chorobach alergicznych oba preparaty stosuje się w ciężkich stanach niepoddających się leczeniu standardowemu, takich jak sezonowy lub całoroczny alergiczny nieżyt nosa, astma oskrzelowa, kontaktowe i atopowe zapalenie skóry, alergia polekowa, odczyny posurowicze i obrzęk naczynioruchowy. W chorobach skóry wskazaniami są między innymi pęcherzyca, opryszczkowe pęcherzowe zapalenie skóry, ciężki rumień wielopostaciowy (zespół Stevensa-Johnsona), złuszczające zapalenie skóry, ziarniniak grzybiasty, ciężka łuszczyca i ciężkie łojotokowe zapalenie skóry, a wśród kolagenoz – toczeń rumieniowaty układowy i zapalenie skórno-mięśniowe^2,1.

Celestone jako preparat szybko działający, który można podawać dożylnie, jest dodatkowo wskazany w stanach nagłych i ostrych – w niewydolności kory nadnerczy (w tym przełomie tarczycowym i stanach po obustronnym usunięciu nadnerczy), we wstrząsie niereagującym na standardowe leczenie, w obrzęku mózgu związanym z zabiegiem lub urazem oraz w chorobach naczyniowych mózgu, w zapobieganiu zespołowi zaburzeń oddychania (chorobie błon szklistych) u wcześniaków, a także w zapobieganiu odczynom poprzetoczeniowym².

Diprophos jako preparat o przedłużonym działaniu jest dodatkowo wskazany w chorobach, w których korzystne jest długotrwałe działanie miejscowe po wstrzyknięciu okołostawowym lub dostawowym, między innymi w bólach korzeniowych, lumbago, kręczu szyi oraz w chorobach stóp poddających się leczeniu kortykosteroidami. Do jego wskazań należą również twardzina skóry, guzkowe zapalenie tętnic, zespół nadnerczowo-płciowy, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Crohna, zapalenie nerek i zespół nerczycowy¹.

Dawkowanie betametazonu

Dawkę ustala się indywidualnie, zależnie od rodzaju choroby, jej nasilenia i uzyskanej odpowiedzi na leczenie, dążąc do najmniejszej skutecznej dawki. Po uzyskaniu poprawy dawkę początkową zmniejsza się stopniowo aż do najmniejszej dawki podtrzymującej.

Preparat i sytuacja	Dawka	Droga podania
Celestone – dorośli, dawka początkowa	do 8 mg betametazonu na dobę	domięśniowo lub dożylnie
Celestone – dzieci, dawka początkowa	0,02–0,125 mg/kg mc. na dobę	domięśniowo lub dożylnie
Celestone – obrzęk mózgu	2–4 mg, w razie potrzeby 2–4 mg cztery razy na dobę	dożylnie
Celestone – profilaktyka RDS u wcześniaków	4–6 mg co 12 godzin przez 24–48 godzin	domięśniowo
Diprophos – leczenie ogólne	1–2 ml, w razie potrzeby powtarzane	głęboko domięśniowo (mięsień pośladkowy)
Diprophos – wstrzyknięcie dostawowe	duże stawy 1–2 ml, średnie 0,5–1 ml, małe 0,25–0,5 ml	dostawowo

W nagłych wypadkach zalecane jest podawanie Celestone dożylnie, a preparat ten można również podawać we wlewie kroplowym po rozcieńczeniu 0,9% roztworem chlorku sodu lub 5% roztworem glukozy, przygotowanym tuż przed podaniem².

Wstrzyknięcia Diprophos wykonuje się głęboko w duże masy mięśniowe, aby uniknąć miejscowego zaniku tkanek, a przy podaniu miejscowym całkowita ilość podawana miejscowo nie powinna przekroczyć 1 ml na tydzień. Preparatu Diprophos nie wolno podawać dożylnie ani podskórnie¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania betametazonu

Grzybica uogólniona

Betametazonu nie należy stosować u osób z grzybicą uogólnioną, ze względu na ryzyko nasilenia zakażenia^2,1.

Zakażenia bakteryjne, grzybicze i wirusowe

Charakterystyki wymieniają zakażenia bakteryjne, grzybicze i wirusowe jako przeciwwskazanie do stosowania kortykosteroidów^2,1.

Przewlekłe choroby wymieniane jako przeciwwskazania klasy

Do przeciwwskazań do stosowania kortykosteroidów charakterystyki obu preparatów zaliczają gruźlicę, osteoporozę, chwiejność emocjonalną, chorobę wrzodową, pierwotną jaskrę, wczesne zespolenie żył, cukrzycę, zespół Cushinga oraz niewydolność nerek. Część z tych stanów pojawia się jednocześnie w środkach ostrożności z doprecyzowaniem warunków, w których lek mimo to bywa stosowany (na przykład czynna gruźlica o przebiegu piorunującym lub prosówka z jednoczesnym leczeniem przeciwgruźliczym)^2,1.

Ciąża (Diprophos)

Charakterystyka Diprophos uznaje ciążę, a szczególnie jej pierwsze trzy miesiące, za przeciwwskazanie do stosowania preparatu¹.

Zespół błon szklistych po urodzeniu

Kortykosteroidów nie należy stosować do leczenia zespołu błon szklistych po urodzeniu (co jest odrębne od profilaktycznego podania przed porodem)^2,1.

Środki ostrożności przy wydawaniu betametazonu

Droga podania preparatu depot

Preparatu Diprophos nie wolno podawać w postaci wstrzyknięć dożylnych ani podskórnych. Wstrzyknięcia domięśniowe należy wykonywać głęboko w duże masy mięśniowe, aby uniknąć miejscowego zaniku tkanek¹.

Podanie zewnątrzoponowe

Po zewnątrzoponowym wstrzyknięciu kortykosteroidów zgłaszano ciężkie zdarzenia neurologiczne, czasem zakończone zgonem, w tym zawał rdzenia kręgowego, paraplegię, tetraplegię, ślepotę korową i udar mózgu. Bezpieczeństwo i skuteczność podania zewnątrzoponowego nie zostały ustalone i kortykosteroidy nie są dopuszczone do takiego zastosowania^2,1.

Wstrzyknięcia dostawowe i miejscowe

Przed każdym wstrzyknięciem dostawowym należy zbadać płyn stawowy, aby wykluczyć zakażenie, i unikać podania leku do stawu wcześniej zakażonego. Kortykosteroidów nie należy podawać do stawów niestabilnych, miejsc zakażonych ani do przestrzeni międzykręgowych, a wielokrotne wstrzyknięcia do stawu objętego zapaleniem kości i stawów mogą pogłębić jego destrukcję. Należy unikać wstrzykiwania bezpośrednio w ścięgno ze względu na ryzyko jego zerwania. Podczas wszystkich wstrzyknięć trzeba ściśle przestrzegać zasad aseptyki¹.

Reakcje anafilaktyczne po podaniu pozajelitowym

U pacjentów otrzymujących kortykosteroidy drogą pozajelitową zgłaszano rzadkie przypadki reakcji anafilaktoidalnych lub anafilaktycznych z możliwością wstrząsu, dlatego u osób z uczuleniem na kortykosteroidy w wywiadzie należy podjąć odpowiednie środki zapobiegawcze^2,1.

Stopniowe odstawianie i niewydolność kory nadnerczy

Zbyt gwałtowne odstawienie kortykosteroidu może wywołać wtórną niedoczynność kory nadnerczy, dlatego dawkę zmniejsza się stopniowo. Względna niewydolność kory nadnerczy może utrzymywać się przez miesiąc po zakończeniu leczenia, więc jeśli w tym okresie pojawi się sytuacja stresowa, należy ponownie podać kortykosteroid, a niekiedy uzupełnić podaż soli lub mineralokortykosteroidu^2,1.

Maskowanie i nasilanie zakażeń

Kortykosteroidy mogą maskować objawy zakażenia oraz zmniejszać odporność i zdolność do lokalizacji zakażenia, a w czasie leczenia mogą pojawić się nowe zakażenia. Pacjenci otrzymujący dawki immunosupresyjne powinni unikać kontaktu z chorymi na ospę wietrzną i odrę, co jest szczególnie ważne u dzieci^2,1.

Gruźlica

Leczenie kortykosteroidami u pacjentów z czynną gruźlicą należy ograniczyć do przypadków o przebiegu piorunującym lub prosówki, i tylko z jednoczesnym stosowaniem leków przeciwgruźliczych. U osób z nieczynną gruźlicą lub dodatnim odczynem tuberkulinowym konieczna jest obserwacja, a przy długotrwałym leczeniu profilaktyka przeciwgruźlicza^2,1.

Szczepienia

W czasie leczenia kortykosteroidami pacjentów nie należy szczepić przeciw ospie ani wykonywać innych szczepień ochronnych, zwłaszcza podczas stosowania dużych dawek, ze względu na ryzyko powikłań neurologicznych i brak odpowiedzi immunologicznej. Szczepienia można wykonywać u pacjentów otrzymujących kortykosteroidy w leczeniu substytucyjnym, na przykład w chorobie Addisona^2,1.

Retencja sodu i wody oraz utrata potasu

Średnie i duże dawki kortykosteroidów mogą powodować wzrost ciśnienia tętniczego, zatrzymanie sodu i wody oraz zwiększone wydalanie potasu i wapnia, przy czym działania te są mniej prawdopodobne w przypadku syntetycznych pochodnych, z wyjątkiem dużych dawek. Może być konieczne ograniczenie soli w diecie oraz uzupełnianie potasu¹.

Zaburzenia widzenia i choroby oka

Długotrwałe podawanie kortykosteroidów może powodować zaćmę podtorebkową tylną (zwłaszcza u dzieci), jaskrę z możliwością uszkodzenia nerwu wzrokowego oraz nasilenie zakażeń oczu wywołanych grzybami lub wirusami. Przy nieostrym widzeniu lub innych zaburzeniach widzenia należy rozważyć skierowanie pacjenta do okulisty, ponieważ przyczyną może być zaćma, jaskra lub centralna chorioretinopatia surowicza^2,1.

Guz chromochłonny nadnerczy

Po podaniu kortykosteroidów notowano przełom nadciśnieniowy związany z guzem chromochłonnym nadnerczy, mogący prowadzić do zgonu. U pacjentów z podejrzewanym lub stwierdzonym guzem chromochłonnym kortykosteroidy można stosować dopiero po ocenie stosunku korzyści do ryzyka^2,1.

Zaburzenia psychiczne

Kortykosteroidy mogą nasilać istniejącą chwiejność emocjonalną oraz tendencję do stanów psychotycznych, a w czasie leczenia mogą wystąpić zaburzenia psychiczne^2,1.

Choroby przewodu pokarmowego i inne stany wymagające ostrożności

Kortykosteroidy należy stosować ostrożnie w nieswoistym wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego z ryzykiem perforacji, w ropniach i innych zakażeniach ropnych, w zapaleniu uchyłków, przy świeżych zespoleniach jelitowych, czynnym lub utajonym wrzodzie trawiennym, niewydolności nerek, nadciśnieniu tętniczym, osteoporozie i miastenii. Działanie kortykosteroidów nasila się u osób z niedoczynnością tarczycy lub marskością wątroby^2,1.

Stosowanie u dzieci

Kortykosteroidy mogą zaburzać wzrost i hamować wytwarzanie endogennych kortykosteroidów u niemowląt i dzieci, dlatego pacjentów z tej grupy leczonych długotrwale należy obserwować w kierunku zaburzeń wzrostu i rozwoju^2,1.

Zawartość alkoholu benzylowego (Diprophos)

Diprophos zawiera 9 mg alkoholu benzylowego na ml, który może powodować reakcje alergiczne. Substancji tej nie wolno podawać wcześniakom ani noworodkom (do 4. tygodnia życia) ze względu na ryzyko ciężkich zaburzeń oddychania (tzw. gasping syndrome), a małym dzieciom poniżej 3. roku życia nie dłużej niż przez tydzień. Szczególną ostrożność należy zachować u noworodków, kobiet w ciąży lub karmiących oraz u pacjentów z chorobami wątroby lub nerek¹.

Zawartość parahydroksybenzoesanów (Diprophos)

Diprophos zawiera parahydroksybenzoesan metylu (E218) i parahydroksybenzoesan propylu (E216), które mogą powodować reakcje alergiczne, w tym reakcje typu późnego, a wyjątkowo skurcz oskrzeli¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Zaburzenia widzenia po kortykosteroidach występują rzadko, jednak pacjentów prowadzących pojazdy lub obsługujących maszyny należy o tej możliwości poinformować. Charakterystyka Diprophos wskazuje, że preparat nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn^2,1.

Interakcje betametazonu

Induktory enzymów wątrobowych + betametazon

Jednoczesne podawanie fenobarbitalu, ryfampicyny, fenytoiny lub efedryny może nasilać metabolizm kortykosteroidów i zmniejszać ich działanie terapeutyczne, co może wymagać modyfikacji dawki betametazonu^2,1.

Estrogeny + betametazon

U pacjentów otrzymujących jednocześnie kortykosteroid i estrogen mogą wystąpić objawy nadmiaru kortykosteroidów, dlatego takich pacjentów należy obserwować^2,1.

Leki moczopędne, glikozydy naparstnicy i amfoterycyna B + betametazon

Jednoczesne stosowanie kortykosteroidów z lekami moczopędnymi obniżającymi stężenie potasu może nasilać hipokaliemię, a podanie z glikozydami naparstnicy zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu serca i toksyczności glikozydów związanej z hipokaliemią. Kortykosteroidy mogą też nasilać utratę potasu wywołaną amfoterycyną B, dlatego u wszystkich tych pacjentów należy ściśle kontrolować stężenie elektrolitów, zwłaszcza potasu^2,1.

Doustne leki przeciwzakrzepowe z grupy kumaryny + betametazon

Jednoczesne stosowanie kortykosteroidów z lekami hamującymi krzepliwość z grupy pochodnych kumaryny może zmniejszać lub zwiększać ich działanie przeciwzakrzepowe, co niekiedy wymaga modyfikacji dawkowania leku przeciwzakrzepowego^2,1.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne i alkohol + betametazon

Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych lub alkoholu razem z glikokortykosteroidami może zwiększać częstość i nasilenie owrzodzeń przewodu pokarmowego oraz nasilać objawy choroby wrzodowej^2,1.

Salicylany i kwas acetylosalicylowy + betametazon

Kortykosteroidy mogą zmniejszać stężenie salicylanów we krwi, a kwas acetylosalicylowy należy stosować z kortykosteroidami ostrożnie u pacjentów z obniżonym stężeniem protrombiny^2,1.

Leki przeciwcukrzycowe + betametazon

Kortykosteroidy zwiększają stężenie glukozy we krwi, dlatego u pacjentów z cukrzycą ich stosowanie może wymagać zmiany dawkowania leków przeciwcukrzycowych^2,1.

Somatotropina + betametazon

Kortykosteroidy mogą osłabiać odpowiedź organizmu na leczenie somatotropiną, a podczas jej podawania należy unikać dawek betametazonu przekraczających 0,45 mg na metr kwadratowy powierzchni ciała².

Inhibitory CYP3A + betametazon

Jednoczesne podawanie inhibitorów CYP3A, w tym produktów zawierających kobicystat, może zwiększać ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych glikokortykosteroidu, dlatego należy unikać takiego połączenia, chyba że korzyść przewyższa ryzyko, a pacjenta trzeba wtedy obserwować^2,1.

Działania niepożądane betametazonu

Działania niepożądane betametazonu są takie same jak w przypadku innych kortykosteroidów i zależą zarówno od dawki, jak i czasu trwania leczenia, a zwykle ustępują lub zmniejszają się po obniżeniu dawki. Charakterystyki obu preparatów wymieniają je bez przypisywania określonej częstości, a jedynym działaniem, którego częstość podano wprost, jest nieostre widzenie o nieznanej częstości ()^2,1.

⚠ Zahamowanie osi przysadkowo-nadnerczowej i zespół Cushinga

Do zaburzeń endokrynologicznych należą objawy przypominające zespół Cushinga, wtórny brak reakcji kory nadnerczy i przysadki (zwłaszcza w sytuacjach stresowych, na przykład po urazie, operacji lub w chorobie), zahamowanie wzrostu u dzieci, obniżenie tolerancji węglowodanów, ujawnienie lub nasilenie cukrzycy oraz zwiększone zapotrzebowanie na insulinę i doustne leki hipoglikemizujące, a także nieregularne miesiączkowanie^2,1.

Zaburzenia metaboliczne i elektrolitowe

Zgłaszano zatrzymanie sodu, utratę potasu, zasadowicę hipokaliemiczną, zatrzymanie płynów oraz ujemny bilans azotowy związany z katabolizmem białek, a także zwiększenie masy ciała i tłuszczakowatość^2,1.

⚠ Zaburzenia psychiczne

Występować mogą euforia, nagłe zmiany nastroju, zmiany osobowości, ciężka depresja aż do objawów psychozy oraz bezsenność^2,1.

Zaburzenia układu nerwowego

Zgłaszano drgawki, zawroty i bóle głowy oraz wzrost ciśnienia śródczaszkowego z obrzękiem tarczy nerwu wzrokowego (guz rzekomy mózgu), zwykle po leczeniu, a w przypadku Celestone także nadpobudliwość^2,1.

Zaburzenia oka

Do zaburzeń oka należą zaćma, wzrost ciśnienia śródgałkowego, jaskra i wytrzeszcz, a w charakterystyce Celestone wymieniono również ślepotę. Nieostre widzenie obserwowano z nieznaną częstością ()^2,1.

⚠ Zaburzenia serca i naczyń

Zgłaszano zastoinową niewydolność serca u podatnych pacjentów, nadciśnienie tętnicze oraz zaczerwienienie twarzy^2,1.

⚠ Wrzód trawienny i powikłania żołądkowo-jelitowe

Zgłaszano owrzodzenie żołądka i jelit z ryzykiem perforacji i krwawienia, zapalenie trzustki, wzdęcia oraz wrzodziejące zapalenie przełyku, a w charakterystyce Diprophos dodatkowo czkawkę^2,1.

Zaburzenia skóry

Zgłaszano zaburzenia gojenia ran, zmiany zanikowe i ścieńczenie skóry, wybroczyny i wylewy krwawe, nasilone pocenie, zaburzenia pigmentacji skóry, pokrzywkę, obrzęk naczynioruchowy oraz alergiczne zapalenie skóry^2,1.

⚠ Osteoporoza i zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Zgłaszano osłabienie i zanik mięśni, miopatię wywołaną leczeniem kortykosteroidami, zaostrzenie objawów miastenii, osteoporozę, kompresyjne złamania kręgów, aseptyczną martwicę głowy kości udowej i ramiennej, patologiczne złamania kości długich, zerwanie ścięgna oraz niestabilność stawów spowodowaną wielokrotnymi wstrzyknięciami dostawowymi^2,1.

⚠ Reakcje anafilaktyczne i nadwrażliwość

Zgłaszano reakcje anafilaktyczne i reakcje nadwrażliwości, obrzęk naczynioruchowy oraz wstrząs anafilaktyczny, a w przypadku Diprophos także reakcje rzekomoanafilaktyczne z obniżeniem ciśnienia i objawami przypominającymi wstrząs^2,1.

⚠ Powikłania miejscowe po wstrzyknięciu

W miejscu podania mogą wystąpić zmiany zanikowe tkanki podskórnej i skóry, jałowe ropnie oraz obrzęk (po podaniu dostawowym), a także artropatia przypominająca chorobę Charcota. W przypadku Diprophos zgłaszano również rzadkie przypadki ślepoty po wstrzyknięciu leku bezpośrednio do zmiany chorobowej umiejscowionej na twarzy lub głowie^2,1.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a betametazon

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie przeprowadzono kontrolowanych badań płodności u ludzi otrzymujących kortykosteroidy, a badania na zwierzętach wykazały, że duże dawki podawane w okresie ciąży mogą powodować wady rozwojowe płodu. Kortykosteroidy powinny być stosowane u kobiet w ciąży oraz w wieku rozrodczym tylko wtedy, gdy korzyść z leczenia przewyższa potencjalne zagrożenie dla matki i płodu, przy czym charakterystyka Diprophos uznaje ciążę, zwłaszcza pierwsze trzy miesiące, za przeciwwskazanie.

Brak jest danych potwierdzających bezpieczeństwo profilaktycznego stosowania kortykosteroidów powyżej 32. tygodnia ciąży. Niemowlęta urodzone przez matki leczone dużymi dawkami należy obserwować ze względu na ryzyko niedoczynności nadnerczy oraz zbadać w kierunku zaćmy wrodzonej. Badania wykazały zwiększone ryzyko hipoglikemii u noworodków po krótkiej kuracji betametazonem u kobiet z ryzykiem późnego porodu przedwczesnego^2,1.

Karmienie piersią a betametazon

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych kortykosteroidy przenikają przez barierę łożyskową oraz do mleka ludzkiego. Ze względu na ryzyko działań niepożądanych u dziecka karmionego piersią przez matkę otrzymującą betametazon należy podjąć decyzję, czy przerwać karmienie piersią, czy przerwać podawanie leku, biorąc pod uwagę korzyść z leczenia dla matki^2,1.

Produkty handlowe z betametazonem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Celestone	roztwór do wstrzykiwań 4 mg/ml	Rp
Diprophos	zawiesina do wstrzykiwań (6,43 mg + 2,63 mg)/ml	Rp