Deksametazon

Syntetyczny glikokortykosteroid do stosowania ogólnoustrojowego, o bardzo silnym i długotrwałym działaniu przeciwzapalnym, przeciwalergicznym i immunosupresyjnym. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci tabletek doustnych oraz roztworu do wstrzykiwań i infuzji. Stosowany w szerokim zakresie chorób reagujących na glikokortykosteroidy, w kontroli obrzęku mózgu, w onkologii, w stanach nagłych oraz w leczeniu COVID-19 u pacjentów wymagających tlenoterapii.

Działanie deksametazonu

Deksametazon to syntetyczny hormon kory nadnerczy z grupy glikokortykosteroidów, monofluorowana pochodna o właściwościach przeciwzapalnych, przeciwalergicznych, przeciwgorączkowych, immunosupresyjnych i stabilizujących błony komórkowe. Hamuje rozwój objawów zapalenia, tłumi odpowiedź immunologiczną i wpływa na metabolizm węglowodanów, białek oraz tłuszczów, dzięki czemu znajduje zastosowanie w chorobach o bardzo różnym podłożu.

Deksametazon należy do bardzo długo działających glikokortykosteroidów. Jego działanie przeciwzapalne jest około 7,5 razy silniejsze niż prednizolonu i prednizonu, a w porównaniu z hydrokortyzonem jest 30 razy silniejszy. Praktycznie nie zatrzymuje sodu i wody w ustroju (nie wykazuje działania mineralokortykosteroidowego) i tylko nieznacznie zwiększa wydalanie potasu, dlatego w małych i średnich dawkach nie wywołuje nadciśnienia tętniczego. Obniża ciśnienie śródczaszkowe. Silniej niż inne hormony kory nadnerczy hamuje wydzielanie kortykotropiny z przysadki i wtórnie zmniejsza stężenie kortyzolu we krwi^1,2.

Farmakologia

Deksametazon wywiera działanie biologiczne przez aktywację transkrypcji genów zależnych od kortykosteroidów. Efekt przeciwzapalny, immunosupresyjny i antyproliferacyjny wynika między innymi ze zmniejszonego powstawania, uwalniania i aktywności mediatorów zapalnych oraz z hamowania czynności i migracji swoistych komórek zapalnych. Kortykosteroidy mogą ponadto zapobiegać oddziaływaniu aktywowanych limfocytów T i makrofagów na komórki docelowe².

Przy długotrwałym leczeniu należy brać pod uwagę możliwość wystąpienia przejściowej niewydolności kory nadnerczy, a stopień zahamowania osi podwzgórze–przysadka–nadnercza zależy także od czynników indywidualnych².

W leczeniu COVID-19 skuteczność deksametazonu potwierdzono w badaniu RECOVERY, w którym śmiertelność po 28 dniach była istotnie niższa w grupie leczonej deksametazonem niż w grupie standardowej opieki (22,9% wobec 25,7%, współczynnik częstości 0,83, 95% CI 0,75 do 0,93). Korzyść dotyczyła pacjentów poddawanych inwazyjnej wentylacji mechanicznej oraz otrzymujących tlen bez wentylacji, natomiast nie stwierdzono jej u pacjentów niewymagających wspomagania oddychania².

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym deksametazon wchłania się szybko z przewodu pokarmowego i szybko przenika do tkanek. Maksymalne stężenie we krwi występuje między 1 a 2 godziną po zażyciu. Lek wiąże się z białkami osocza w około 77%, przy czym wiązanie z albuminami zależy od dawki, a frakcja niezwiązana (czynna) wzrasta w hipoalbuminemii^1,2.

Deksametazon metabolizowany jest głównie w wątrobie (po podaniu doustnym w około 97%), a produkty przemiany, w postaci glukuronianów lub siarczanów, wydalane są głównie przez nerki. Biologiczny okres półtrwania (t_½) jest długi i wynosi ponad 36 godzin (od 36 do 54 godzin), co decyduje o długim czasie działania leku, ale przy codziennym stosowaniu może prowadzić do kumulacji^1,2.

Okres półtrwania w fazie eliminacji z osocza jest znacznie krótszy niż biologiczny okres półtrwania (t_½) i wynosi około 4,1 godziny (± 1,3 godziny) lub około 250 minut (± 80 minut)^3,2. Uszkodzenie czynności nerek nie wpływa istotnie na eliminację deksametazonu, natomiast w ciężkich chorobach wątroby oraz w czasie ciąży i podawania estrogenów okres półtrwania w fazie eliminacji się wydłuża³. Deksametazon przenika przez barierę łożyskową oraz do mleka kobiecego².

Wskazania leków z deksametazonem

Wszystkie preparaty deksametazonu wydawane są na receptę, a zakres wskazań zależy od postaci i drogi podania. Tabletki doustne stosuje się w chorobach reagujących na leczenie glikokortykosteroidami, pomocniczo w kontroli obrzęku mózgu oraz w leczeniu COVID-19 u dorosłych i młodzieży (w wieku 12 lat i starszych, o masie ciała co najmniej 40 kg) wymagających tlenoterapii¹.

Roztwór do wstrzykiwań i infuzji stosuje się ogólnoustrojowo między innymi w obrzęku mózgu wywołanym guzem, interwencją neurochirurgiczną, ropniem lub bakteryjnym zapaleniem opon mózgowych, we wstrząsie po urazach wielonarządowych i profilaktyce pourazowego zespołu płuca wstrząsowego, w ciężkim ostrym napadzie astmy, w początkowym etapie pozajelitowego leczenia rozległych ostrych chorób skóry (erytrodermia, pęcherzyca zwykła, ostra egzema) oraz chorób autoimmunologicznych, takich jak toczeń rumieniowaty układowy².

Do wskazań pozajelitowych należą też ciężki, postępujący przebieg reumatoidalnego zapalenia stawów, leczenie paliatywne nowotworów złośliwych oraz profilaktyka i leczenie wymiotów pooperacyjnych lub wywołanych stosowaniem cytostatyków. Roztwór jest wskazany również w leczeniu COVID-19 u dorosłych i młodzieży wymagających tlenoterapii².

Preparat iniekcyjny bywa używany w stanach nagłych rozpoczynanych od dużej dawki, w tym we wstrząsie anafilaktycznym (w połączeniu z adrenaliną, lekami przeciwhistaminowymi i uzupełnieniem objętości), w ciężkich chorobach krwi (ostra plamica małopłytkowa, niedokrwistość hemolityczna, leczenie towarzyszące białaczce) oraz jako leczenie drugiego rzutu w ostrej niewydolności kory nadnerczy (przełom Addisona)³.

Roztwór do wstrzykiwań można też podawać miejscowo – dostawowo w utrzymującym się zapaleniu stawów po leczeniu ogólnoustrojowym przewlekłych chorób zapalnych stawów i w aktywowanej chorobie zwyrodnieniowej stawów oraz nasiękowo w niebakteryjnym zapaleniu pochewki ścięgnistej, kaletki maziowej i zapaleniu okołostawowym².

Dawkowanie deksametazonu

Dawkę deksametazonu ustala się indywidualnie, zależnie od rodzaju i ciężkości choroby oraz odpowiedzi pacjenta, dążąc do najmniejszej skutecznej dawki podawanej przez najkrótszy czas. Roztwór do wstrzykiwań podaje się dożylnie powoli (w ciągu 2 do 3 minut) lub w infuzji, a w razie trudności z dostępem do żyły domięśniowo.

Grupa / wskazanie	Dawka	Uwagi
Dorośli, tabletki doustnie (zwykle)	0,5 mg do 10 mg na dobę	zależnie od rodzaju choroby
Dzieci, doustnie	0,01 mg do 0,1 mg/kg mc.	wg indywidualnej reakcji
COVID-19 (dorośli i młodzież ≥12 lat, ≥40 kg)	6 mg raz na dobę, doustnie lub dożylnie	maksymalnie do 10 dni
Obrzęk mózgu (dorośli, dożylnie)	dawka początkowa 8 do 10 mg (do 80 mg), następnie 16 do 24 mg na dobę	podzielone na 3–4 dawki, przez 4–8 dni
Ciężki ostry napad astmy (dorośli, dożylnie)	8 do 20 mg	w możliwie najkrótszym czasie
Leczenie paliatywne nowotworów (dożylnie)	początkowo 8 do 16 mg na dobę	4 do 12 mg na dobę w terapii długotrwałej
Podanie miejscowe (dostawowe, nasiękowe)	zwykle 4 do 8 mg (małe stawy 2 mg)	odstęp między wstrzyknięciami co najmniej 3–4 tygodnie

Po uzyskaniu pożądanego efektu dawkę należy stopniowo zmniejszać do najmniejszej skutecznej i kontynuować obserwację pacjenta. W niedoczynności tarczycy lub marskości wątroby wystarczające mogą być mniejsze dawki. Nie ma konieczności dostosowania dawki u pacjentów w podeszłym wieku ani z zaburzeniami czynności nerek i wątroby^1,2.

Przy przewidywanym odstawieniu leku dawkę należy zmniejszać stopniowo, aby uniknąć ostrej niewydolności kory nadnerczy. Pacjent, który otrzymywał dawkę większą niż fizjologiczna (około 1 mg deksametazonu) przez okres dłuższy niż 3 tygodnie, nie powinien nagle odstawić leku. Nagłe przerwanie leczenia po stosowaniu deksametazonu w dawce dobowej większej niż 6 mg przez 3 tygodnie u większości pacjentów prawdopodobnie nie doprowadzi do klinicznie istotnego zahamowania osi podwzgórze–przysadka–nadnercza¹.

W teście supresji deksametazonem stosuje się 1 mg deksametazonu o godzinie 23.00 i oznacza stężenie kortyzolu w osoczu następnego dnia rano¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania deksametazonu

Zakażenia ogólnoustrojowe bez leczenia przeciwzakażeniowego

Deksametazon jest przeciwwskazany w zakażeniach ogólnoustrojowych, w tym w układowych zakażeniach grzybiczych, o ile nie jest jednocześnie stosowane leczenie przeciwzakażeniowe^1,2.

Szczepienia żywymi szczepionkami

Podawanie deksametazonu w dawkach immunosupresyjnych jest przeciwwskazane w okresie szczepień żywymi szczepionkami¹.

Przeciwwskazania do wstrzyknięcia dostawowego

Wstrzyknięcie dostawowe jest przeciwwskazane między innymi w zakażeniu w obrębie lub sąsiedztwie stawu, w bakteryjnym zapaleniu stawów, przy niestabilności stawu wymagającej leczenia, skłonności do krwawień, zwapnieniu okołostawowym, pozanaczyniowej martwicy kości, zerwaniu ścięgna oraz w stawie Charcota^2,3.

Środki ostrożności przy wydawaniu deksametazonu

Stopniowe odstawianie i niewydolność kory nadnerczy

W trakcie długotrwałego stosowania rozwija się niewydolność kory nadnerczy, która może utrzymywać się nawet ponad rok po zakończeniu leczenia. Odstawianie po długotrwałej terapii zawsze musi przebiegać stopniowo, w ciągu tygodni lub miesięcy, aby uniknąć ostrej niewydolności kory nadnerczy. Nagłe przerwanie leczenia trwającego dłużej niż 10 dni może spowodować zaostrzenie choroby podstawowej, ostrą niewydolność kory nadnerczy i zespół odstawienia^2,3.

Zaburzenia psychiczne

Podczas leczenia mogą wystąpić psychiatryczne działania niepożądane, zwykle w ciągu kilku dni lub tygodni od rozpoczęcia terapii, a ryzyko rośnie ze zwiększeniem dawki i długością leczenia. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z chorobami depresyjnymi, maniakalno-depresyjnymi i psychozami steroidowymi. Pacjentów i opiekunów należy pouczyć, aby zgłaszali pogorszenie nastroju i myśli samobójcze¹.

Maskowanie i nasilanie zakażeń

Ze względu na działanie immunosupresyjne deksametazon zwiększa ryzyko zakażeń bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych, pasożytniczych i oportunistycznych oraz może maskować objawy istniejącego zakażenia. Nieaktywne zakażenia, takie jak gruźlica czy wirusowe zapalenie wątroby typu B, mogą ulec reaktywacji, a przebieg ospy wietrznej i odry może być znacznie cięższy, nawet zakończony zgonem, u pacjentów bez odporności².

Przełom guza chromochłonnego

Po podaniu kortykosteroidów układowych zgłaszano przypadki przełomu guza chromochłonnego, który może być śmiertelny. Deksametazon należy podawać pacjentom z podejrzeniem lub rozpoznaniem guza chromochłonnego wyłącznie po starannej ocenie korzyści i ryzyka¹.

Choroby przewodu pokarmowego

Ze względu na ryzyko perforacji jelita deksametazon należy stosować wyłącznie z nagłych wskazań i pod odpowiednią kontrolą u pacjentów z ciężkim wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, zapaleniem uchyłków oraz świeżym zespoleniem jelitowym. U pacjentów otrzymujących duże dawki objawy podrażnienia otrzewnej po perforacji mogą nie wystąpić, a u pacjentów z chorobą wrzodową wskazane jest jednoczesne leczenie przeciwwrzodowe^2,3.

Retencja sodu i utrata potasu

Przy stosowaniu dużych dawek należy zapewnić odpowiednią podaż potasu, ograniczyć podaż sodu i monitorować stężenie potasu w surowicy. Konieczna jest regularna kontrola ciśnienia tętniczego, zwłaszcza u pacjentów z nieuregulowanym nadciśnieniem².

Cukrzyca i hiperglikemia

U pacjentów z cukrzycą deksametazon może zwiększać zapotrzebowanie na insulinę lub doustne leki przeciwcukrzycowe, dlatego konieczny jest nadzór kliniczny i dostosowanie leczenia przeciwcukrzycowego^2,3.

Osteoporoza

W zależności od dawki i czasu leczenia należy spodziewać się niekorzystnego wpływu na metabolizm wapnia, dlatego wskazane jest dodatkowe podawanie wapnia i witaminy D. U pacjentów z ciężką osteoporozą lek stosuje się tylko w sytuacjach zagrażających życiu lub przez krótki czas, a szczególne ryzyko dotyczy kobiet po menopauzie i pacjentów w podeszłym wieku³.

Zaburzenia widzenia

Zaburzenia widzenia mogą wystąpić po ogólnoustrojowym i miejscowym stosowaniu kortykosteroidów. Przy nieostrym widzeniu lub innych zaburzeniach widzenia należy rozważyć skierowanie pacjenta do okulisty, ponieważ przyczyną może być zaćma, jaskra lub centralna chorioretinopatia surowicza¹.

Stosowanie u dzieci

Deksametazon może wywołać zależne od dawki zahamowanie wzrostu u niemowląt, dzieci i młodzieży, a wpływ ten może być nieodwracalny, dlatego u dzieci w fazie wzrostu lek stosuje się tylko wtedy, gdy jest to ściśle wskazane. U wcześniaków z przewlekłą chorobą płuc leczonych wcześnie zgłaszano długotrwałe niepożądane zdarzenia dotyczące rozwoju neurologicznego^1,2.

Zawartość laktozy i sodu

Tabletki zawierają laktozę i nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy¹. Roztwór do wstrzykiwań zawiera około 3 mg sodu w 1 ml, co należy uwzględnić u pacjentów kontrolujących podaż sodu³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Brak jest danych wskazujących na wpływ deksametazonu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn^1,2.

Interakcje deksametazonu

Leki indukujące CYP3A4 + deksametazon

Ryfampicyna, ryfabutyna, karbamazepina, fenobarbital, fenytoina, prymidon, barbiturany i aminoglutetimid zwiększają metabolizm kortykosteroidów, co osłabia siłę ich działania i może wymagać zmiany dawki deksametazonu^1,2.

Inhibitory CYP3A4 + deksametazon

Ketokonazol, itrakonazol, rytonawir, kobicystat, antybiotyki makrolidowe i inne inhibitory CYP3A4 mogą zmniejszać klirens deksametazonu, nasilając jego działanie i zwiększając ryzyko zahamowania czynności nadnerczy oraz zespołu Cushinga. Należy unikać takiego połączenia, chyba że korzyść przewyższa ryzyko, a pacjenta należy obserwować pod kątem ogólnoustrojowych działań kortykosteroidu^2,3.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne i salicylany + deksametazon

Jednoczesne stosowanie z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, salicylanami i indometacyną zwiększa ryzyko owrzodzenia i krwawienia z przewodu pokarmowego. Kortykosteroidy zwiększają ponadto klirens nerkowy salicylanów, dlatego ich odstawienie może spowodować zatrucie salicylanami^2,1.

Leki hipokaliemizujące + deksametazon

Deksametazon nasila działanie hipokaliemiczne acetazolamidu, diuretyków pętlowych i tiazydowych, leków przeczyszczających oraz karbenoksolonu, zwiększając wydalanie potasu^1,3.

Glikozydy naparstnicy + deksametazon

Glikozydy naparstnicy stosowane z deksametazonem mogą działać silniej ze względu na niedobór potasu, co zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu serca³.

Leki przeciwcukrzycowe i insulina + deksametazon

Kortykosteroidy działają antagonistycznie w stosunku do leków hipoglikemizujących, w tym insuliny, osłabiając ich działanie, co może wymagać zmiany dawki leku przeciwcukrzycowego^1,3.

Pochodne kumaryny + deksametazon

Deksametazon może osłabiać lub nasilać działanie doustnych leków przeciwzakrzepowych z grupy kumaryny, dlatego należy często kontrolować czas protrombinowy i w razie potrzeby dostosować dawkę leku przeciwzakrzepowego².

Doustne środki antykoncepcyjne zawierające estrogeny + deksametazon

Estrogeny mogą wydłużać okres półtrwania glikokortykosteroidów i nasilać ich działanie, podobne działanie wobec deksametazonu wykazuje rytonawir^1,2.

Efedryna + deksametazon

Efedryna zwiększa metabolizm deksametazonu, co może zmniejszać jego skuteczność¹.

Metotreksat + deksametazon

Jednoczesne stosowanie metotreksatu i deksametazonu zwiększa ryzyko toksycznego wpływu na układ krwiotwórczy¹.

Fluorochinolony + deksametazon

Jednoczesne stosowanie doustnych fluorochinolonów i kortykosteroidów zwiększa ryzyko zaburzeń ścięgien, zapalenia ścięgna i jego zerwania^2,3.

Cyklosporyna + deksametazon

Cyklosporyna stosowana z deksametazonem zwiększa podatność na zakażenia, a jej stężenie we krwi rośnie, co zwiększa ryzyko napadów drgawek^2,3.

Żywe szczepionki + deksametazon

Przy stosowaniu dużych dawek kortykosteroidów odpowiedź immunologiczna na szczepionki jest osłabiona, a w okresie od około 8 tygodni przed do 2 tygodni po szczepieniu żywą szczepionką można spodziewać się osłabienia lub braku immunizacji³.

Inhibitory konwertazy angiotensyny + deksametazon

Jednoczesne stosowanie inhibitorów konwertazy angiotensyny z deksametazonem zwiększa ryzyko zmian w morfologii krwi².

Działania niepożądane deksametazonu

Podczas krótkotrwałego leczenia deksametazonem ryzyko działań niepożądanych jest małe, a występują one przede wszystkim przy stosowaniu dużych dawek pozajelitowych oraz w terapii długotrwałej i są wysoce zależne od dawki i czasu leczenia. We wszystkich wymienionych poniżej działaniach charakterystyki produktów leczniczych określają częstość jako nieznaną.

⚠ Zahamowanie osi nadnerczowej i zespół Cushinga

Zahamowanie osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, zespół Cushinga, zahamowanie wzrostu u dzieci i młodzieży, zaburzenia miesiączkowania, brak miesiączki, hirsutyzm oraz zmniejszona tolerancja węglowodanów ze zwiększeniem zapotrzebowania na insulinę i leki przeciwcukrzycowe są działaniem o nieznanej częstości ()^1,2. Przerwanie leczenia po długotrwałym stosowaniu może wywołać ostrą niewydolność kory nadnerczy, niedociśnienie i zgon, a także zespół odstawienia z gorączką, bólami mięśni i stawów oraz złym samopoczuciem¹.

Zaburzenia metaboliczne

Zatrzymanie sodu z powstawaniem obrzęków, zwiększone wydalanie potasu z ryzykiem zaburzeń rytmu serca, zasadowica hipokaliemiczna, zwiększenie masy ciała i apetytu, ujemny bilans azotowy i wapniowy, obniżenie tolerancji glukozy, cukrzyca, hipercholesterolemia i hipertriglicerydemia są działaniem o nieznanej częstości ()^2,3.

⚠ Zaburzenia psychiczne

Depresja, drażliwość, euforia, zwiększenie napędu, psychoza, mania, omamy, urojenia, zmiany nastroju, lęk, zaburzenia snu, myśli samobójcze oraz pogorszenie schizofrenii są działaniem o nieznanej częstości ()^1,3.

Zaburzenia układu nerwowego

Guz rzekomy mózgu z tarczą zastoinową (najczęściej u dzieci, zwykle po zbyt szybkim zmniejszeniu dawki), wzrost ciśnienia śródczaszkowego, ujawnienie padaczki utajonej i zwiększona podatność na drgawki, zawroty i bóle głowy są działaniem o nieznanej częstości ()^1,2.

Zaburzenia oka

Zaćma (głównie podtorebkowa tylna), jaskra ze zwiększonym ciśnieniem śródgałkowym, wytrzeszcz, tarcza zastoinowa oraz zaostrzenie wirusowych, grzybiczych i bakteryjnych zakażeń oka i owrzodzenia rogówki są działaniem o nieznanej częstości ()^1,2.

⚠ Wrzód trawienny i powikłania żołądkowo-jelitowe

Wrzód trawienny z możliwą perforacją i krwawieniem, perforacja jelita (szczególnie u pacjentów z chorobą zapalną jelit), zapalenie trzustki, wrzodziejące zapalenie przełyku, niestrawność, wzdęcia, nudności, wymioty i czkawka są działaniem o nieznanej częstości ()^1,2.

Zaburzenia skóry

Zaburzone gojenie ran, ścieńczenie i zanik skóry, rozstępy, wybroczyny i wylewy krwawe, teleangiektazje, rumień, trądzik steroidowy, okołoustne zapalenie skóry, zmiany barwnikowe i zwiększona potliwość są działaniem o nieznanej częstości ()^1,3.

⚠ Osteoporoza i zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Osteoporoza, złamania kręgów i kości długich, aseptyczna martwica kości, miopatia i osłabienie mięśni, zanik mięśni, choroby ścięgien, zapalenie i zerwanie ścięgna, tłuszczakowatość nadtwardówkowa oraz zahamowanie wzrostu u dzieci są działaniem o nieznanej częstości ()^1,2.

⚠ Zaburzenia serca i naczyń oraz zespoły zakrzepowo-zatorowe

Nadciśnienie tętnicze, zwiększone ryzyko miażdżycy i zakrzepicy, zapalenie naczyń, zwiększona kruchość naczyń włosowatych oraz pęknięcie ściany mięśnia sercowego po świeżym zawale są działaniem o nieznanej częstości ()^1,3. Po dużych dawkach deksametazonu może wystąpić bradykardia².

⚠ Reakcje anafilaktyczne i nadwrażliwość

Reakcje nadwrażliwości, w tym wysypka polekowa, oraz ciężkie reakcje anafilaktyczne z zaburzeniami rytmu serca, skurczem oskrzeli, niedociśnieniem lub nadciśnieniem, zapaścią krążeniową i zatrzymaniem akcji serca są działaniem o nieznanej częstości ()^2,3.

⚠ Zakażenia

Zwiększona podatność i cięższy przebieg zakażeń z zahamowaniem ich objawów klinicznych, oporne infekcje, nawroty nieczynnej gruźlicy, reaktywacja zakażeń wirusowych, grzybiczych, bakteryjnych i pasożytniczych oraz aktywacja węgorczycy są działaniem o nieznanej częstości ()^1,2.

Zaburzenia krwi

Umiarkowana leukocytoza, limfopenia, eozynopenia i policytemia są działaniem o nieznanej częstości ()^2,3.

Kardiomiopatia przerostowa u wcześniaków

Kardiomiopatia przerostowa u niemowląt przedwcześnie urodzonych, leczonych ogólnoustrojowo deksametazonem, jest działaniem o nieznanej częstości (), w większości zgłoszonych przypadków przemijającym po odstawieniu leku^2,3.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a deksametazon

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych deksametazon łatwo przenika przez łożysko, dlatego w okresie ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze, wolno go stosować jedynie po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka. Podanie kortykosteroidów ciężarnym zwierzętom może powodować nieprawidłowości rozwoju płodu, w tym rozszczep podniebienia, opóźnienie wzrostu wewnątrzmacicznego i wpływ na rozwój mózgu, natomiast u ludzi brak danych o zwiększeniu częstości wad rozwojowych. Długotrwałe lub częste podawanie w ciąży może zwiększyć ryzyko opóźnienia rozwoju płodu, a podawanie pod koniec ciąży wiąże się z ryzykiem zaniku kory nadnerczy u płodu, wymagającym leczenia substytucyjnego u noworodka^1,2.

Karmienie piersią a deksametazon

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych deksametazon przenika do mleka kobiet karmiących piersią, a narażenie niemowlęcia szacuje się na poniżej 1/100 dawki dostępnej ogólnoustrojowo u matki. Dotychczas nie zgłaszano szkodliwego wpływu na niemowlę, jednak stosowanie w okresie karmienia wymaga ścisłego ustalenia wskazań, a przy konieczności stosowania dużych dawek lub długotrwałego leczenia należy przerwać karmienie piersią^2,3.

Produkty handlowe z deksametazonem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Dexamethasone Kalceks	roztwór do wstrzykiwań i infuzji 4 mg/ml	Rp
Dexamethasone Krka	roztwór do wstrzykiwań i infuzji 4 mg/ml	Rp
Pabi-Dexamethason	tabletki 500 mcg	Rp
Pabi-Dexamethason	tabletki 1 mg	Rp