Furazydyna

Chemioterapeutyk przeciwbakteryjny z grupy pochodnych nitrofuranu (dawna nazwa: furagina), stosowany w zakażeniach dolnych dróg moczowych. Podawana doustnie działa ogólnoustrojowo po wchłonięciu, ale stężenia terapeutyczne osiąga dopiero w moczu, dlatego jej użyteczność ogranicza się do dróg moczowych. Dostępna zarówno bez recepty (tabletki 50 mg), jak i na receptę (część tabletek 50 mg, tabletki 100 mg oraz zawiesina doustna dla dzieci), wyłącznie w preparatach jednoskładnikowych.

Działanie furazydyny

Furazydyna należy do pochodnych nitrofuranu i różni się od typowych antybiotyków tym, że po podaniu doustnym nie osiąga w surowicy stężeń istotnych terapeutycznie, natomiast szybko przenika do moczu, gdzie uzyskuje stężenia hamujące wzrost bakterii. Z tego powodu stosuje się ją wyłącznie w zakażeniach dolnych dróg moczowych, a nie w zakażeniach ogólnoustrojowych.

Działa bakteriostatycznie na szerokie spektrum drobnoustrojów wywołujących zakażenia układu moczowego, najsilniej w kwaśnym środowisku moczu.

Lek przyjmuje się podczas posiłków, najlepiej bogatobiałkowych, ponieważ pokarm zwiększa jego wchłanianie i stężenie w moczu, a przez to skuteczność.

Farmakologia

Furazydyna, czyli furagina (nitrofuryloakrylidyno-amino-hydantoina), jest pochodną nitrofuranu należącą do leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnoustrojowego. Działa bakteriostatycznie na szerokie spektrum drobnoustrojów, obejmujące część bakterii Gram-dodatnich (Staphylococcus epidermidis, Staphylococcus aureus, Enterococcus faecalis) i wiele szczepów Gram-ujemnych z rodziny Enterobacteriaceae (Salmonella, Shigella, Proteus, Klebsiella, Escherichia, Enterobacter). Wykazuje też działanie przeciwpierwotniakowe i tylko niewielkie przeciwgrzybicze, natomiast nie wpływa na pałeczkę ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) ani na większość szczepów odmieńca (Proteus vulgaris)^1,2. Charakterystyki preparatów Furaginum Teva i Furazek zawężają wskazanie do niepowikłanych zakażeń dolnych dróg moczowych wywołanych przez Escherichia coli, na którą lek działa w większości szczepów^3,4.

Najsilniejsze działanie furazydyna wykazuje w środowisku kwaśnym (pH 5,5), a środowisko zasadowe je osłabia⁵.

Mechanizm działania nie został do końca poznany. Pochodne nitrofuranu są redukowane do aktywnych postaci przez bakteryjne flawoproteiny, a te następnie uszkadzają bakteryjne białka rybosomalne oraz inne związki niezbędne do syntezy białek komórkowych, kwasów nukleinowych i procesów oddychania komórkowego. Ten złożony, wielotorowy mechanizm sprawia, że od czasu wprowadzenia tej grupy leków do terapii w 1953 roku nie powstał istotny klinicznie problem oporności, a oporność krzyżowa z antybiotykami i sulfonamidami nie występuje².

Farmakokinetyka

Furazydyna wchłania się szybko, głównie w jelicie cienkim na drodze dyfuzji biernej, a stężenie maksymalne (C_max) w surowicy osiąga po około 30 minutach od podania. Po podaniu na czczo dawki 200 mg stężenie to wynosi 1,45 µg/ml, a przyjęcie leku z posiłkiem zwiększa je dwukrotnie, do około 3 µg/ml. Przyjmowanie z posiłkiem bogatobiałkowym zwiększa biodostępność o około 40–50% i podnosi stężenie leku w moczu^2,3.

Stężenia w surowicy są jednak małe i mało istotne z terapeutycznego punktu widzenia, ponieważ lek podlega szybkiej eliminacji. Stopień wiązania pochodnych nitrofuranu z białkami osocza różni autorzy oceniają w szerokim zakresie od 60% do 90%. Związki te przenikają przez łożysko i barierę krew-mózg, wykrywano je też w mleku i żółci⁴.

Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, częściowo w tkance mięśniowej i ścianie jelit, a powstające metabolity nie mają aktywności przeciwbakteryjnej. Okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji wynosi około 1 godziny².

Wydalanie odbywa się przez nerki, w około 85% na drodze wydzielania kanalikowego, a około 15% dawki jest metabolizowane w wątrobie i nerkach. W ciągu pierwszej doby w postaci niezmienionej wydala się z moczem około 8–13% dawki, a w moczu utrzymują się stężenia mieszczące się w zakresie minimalnych stężeń hamujących dla większości szczepów pałeczki okrężnicy. Przy zmniejszonej czynności wydzielniczej nerek metabolizowana jest większa część dawki, co ogranicza jej wydalanie do moczu^3,4.

Wskazania leków z furazydyną

Wszystkie postacie furazydyny stosuje się w leczeniu zakażeń dolnych dróg moczowych. Preparaty bez recepty (tabletki 50 mg) oraz część preparatów na receptę przeznaczone są ogólnie do leczenia zakażenia dolnych dróg moczowych^1,5.

Charakterystyki preparatów wydawanych na receptę doprecyzowują wskazanie jako leczenie niepowikłanych zakażeń dolnych dróg moczowych, w tym nawracających zakażeń układu moczowego u kobiet, wywołanych przez Escherichia coli^3,4. Zawiesina doustna, dostępna na receptę, wskazana jest w leczeniu ostrych oraz nawracających niepowikłanych zakażeń dolnych dróg moczowych i umożliwia dawkowanie u dzieci².

Dawkowanie furazydyny

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli, tabletki 50 mg (uroFuraginum, Furaginum SEMA)	pierwszy dzień: 100 mg (2 tabletki) 4 razy na dobę, kolejne dni: 100 mg 3 razy na dobę	400 mg (pierwszy dzień)
Dorośli i młodzież (Furaginum Teva, Furazek, Furaginum Hasco)	pierwszy dzień: 400 mg w 4 dawkach podzielonych, kolejne dni: 300 mg w 3 dawkach podzielonych	400 mg (pierwszy dzień)
Nawracające zakażenia układu moczowego u kobiet (Furaginum Teva, Furazek)	100 mg na noc przez 6–12 miesięcy	100 mg
Dzieci od 2 do 14 lat (Furaginum Teva, Furazek)	5–7 mg/kg mc. na dobę w 2 dawkach podzielonych	7 mg/kg mc.
Dzieci powyżej 3 miesięcy (Furaginum Hasco, zawiesina)	5–7 mg/kg mc. na dobę w 2–3 dawkach podzielonych	7 mg/kg mc.
Dzieci i młodzież (uroFuraginum, Furaginum SEMA)	nie stosować	–

Leczenie trwa zwykle 7–10 dni, a w razie konieczności można je powtórzyć po upływie 10–15 dni². Lek należy przyjmować podczas posiłków, stosując dietę bogatą w białko i popijając dużą ilością płynów³. Tabletek 50 mg wydawanych bez recepty nie stosuje się u dzieci i młodzieży¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania furazydyny

Niewydolność nerek

Furazydyna jest przeciwwskazana w niewydolności nerek, którą charakterystyki tabletek 50 i 100 mg oraz zawiesiny określają jako klirens kreatyniny poniżej 60 ml/min lub podwyższone stężenie kreatyniny w surowicy^1,4,2. Charakterystyka preparatu Furaginum Teva jako przeciwwskazanie wymienia ciężką niewydolność nerek (skąpomocz, bezmocz) oraz zakażenie miąższu nerek³. Ograniczenie to wynika z nerkowej drogi wydalania leku, bez której nie osiąga on skutecznych stężeń w moczu, a rośnie ryzyko jego toksyczności.

Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

Furazydyna jest przeciwwskazana u osób z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej ze względu na ryzyko hemolizy^3,5.

Polineuropatia

Furazydyna jest przeciwwskazana u pacjentów z rozpoznaną polineuropatią, na przykład cukrzycową^4,3.

Pierwszy trymestr oraz donoszona ciąża i poród

Furazydyna jest przeciwwskazana w pierwszym trymestrze ciąży oraz w okresie donoszonej ciąży (od 38. tygodnia) i porodu, ze względu na ryzyko niedokrwistości hemolitycznej u noworodka^1,4,2.

Wczesny wiek dziecięcy

Furazydyna jest przeciwwskazana u najmłodszych dzieci, przy czym granica wieku różni się między preparatami. Charakterystyki tabletek 50 i 100 mg oraz zawiesiny podają wiek do 3 miesięcy^5,2, natomiast charakterystyka preparatu Furaginum Teva wskazuje jako przeciwwskazanie noworodki, niemowlęta i dzieci w wieku do 2 lat³.

Środki ostrożności przy wydawaniu furazydyny

Neuropatia obwodowa i cukrzyca

U pacjentów leczonych pochodnymi nitrofuranu obserwowano polineuropatię obwodową, która w ciężkich przypadkach może być nieodwracalna i zagrażać życiu. Szczególnie narażeni są chorzy na cukrzycę oraz osoby z zaburzeniami czynności nerek, niedokrwistością, zaburzeniami elektrolitowymi i niedoborem witamin z grupy B. W razie wystąpienia pierwszych objawów neuropatii, na przykład parestezji, lek należy odstawić^4,2. W przypadku stosowania preparatu dłużej niż 2 tygodnie zaleca się przyjmowanie witaminy z grupy B³.

Reakcje płucne

U pacjentów leczonych pochodnymi nitrofuranu obserwowano ostre, podostre i przewlekłe reakcje płucne. Przewlekłe odczyny płucne, w tym zwłóknienie płuc i rozsiane śródmiąższowe zapalenie płuc, mogą wystąpić zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku i przy długotrwałym leczeniu. W razie wystąpienia objawów takiej reakcji lek należy natychmiast odstawić, ponieważ upośledzenie czynności płuc może być nieodwracalne^4,2.

Zaburzenia czynności wątroby

Rzadko mogą wystąpić zaburzenia czynności wątroby, w tym żółtaczka cholestatyczna i przewlekłe zapalenie wątroby, które czasem prowadzi do martwicy wątroby i występuje zwykle przy długotrwałym stosowaniu, powyżej 6 miesięcy. W przypadku stwierdzenia zaburzeń czynności wątroby leczenie należy natychmiast przerwać^4,2.

Kontrola parametrów przy długim stosowaniu

Podczas długotrwałego stosowania furazydyny należy kontrolować morfologię krwi oraz biochemiczne parametry czynności nerek i wątroby¹.

Spożywanie alkoholu

W trakcie terapii furazydyną należy unikać spożywania alkoholu⁵.

Substancje pomocnicze

Tabletki zawierają sacharozę, a niektóre także laktozę, dlatego nie powinni ich przyjmować pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy lub galaktozy, niedoborem laktazy, niedoborem sacharazy-izomaltazy albo zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy³. Zawiesina zawiera sorbitol, którego nie mogą przyjmować pacjenci z dziedziczną nietolerancją fruktozy, i który może powodować dyskomfort ze strony przewodu pokarmowego oraz działać łagodnie przeczyszczająco².

Zakłócenie oznaczeń glukozy w moczu

Podczas przyjmowania pochodnych nitrofuranu obserwowano fałszywie dodatnie wyniki oznaczeń glukozy w moczu wykonywanych metodami z użyciem roztworów Benedicta i Fehlinga, natomiast oznaczenia enzymatyczne dają wyniki prawidłowe¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Brak jest danych o wpływie furazydyny na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, jednak u niektórych pacjentów mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak zawroty głowy, senność i zaburzenia widzenia, które mogą tę zdolność ograniczać⁴. Charakterystyka preparatu Furaginum Teva stwierdza, że nie ma on wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania urządzeń mechanicznych³.

Interakcje furazydyny

Kwas nalidyksowy i inne chinolony + furazydyna

Furazydyna jest antagonistą kwasu nalidyksowego i innych pochodnych chinolonu, hamując ich działanie przeciwbakteryjne, dlatego nie należy ich stosować jednocześnie^2,3.

Antybiotyki aminoglikozydowe i tetracykliny + furazydyna

Antybiotyki aminoglikozydowe i tetracykliny podawane razem z furazydyną nasilają jej działanie przeciwbakteryjne¹.

Chloramfenikol, rystomycyna i sulfonamidy + furazydyna

Chloramfenikol i rystomycyna zwiększają hemotoksyczne działanie furazydyny⁵. Charakterystyki preparatów Furazek i Furaginum Teva odradzają łączenie nitrofuranów z chloramfenikolem, rystomycyną, lewomicetyną i sulfanilamidami ze względu na ryzyko hamowania czynności układu krwiotwórczego^4,3.

Leki urykozuryczne (probenecyd, sulfinpirazon) + furazydyna

Leki urykozuryczne, takie jak probenecyd w dużych dawkach i sulfinpirazon, zmniejszają wydzielanie kanalikowe pochodnych nitrofuranu i mogą powodować kumulację furazydyny w organizmie, zwiększając jej toksyczność i jednocześnie obniżając stężenie w moczu poniżej wartości bakteriostatycznej, co osłabia skuteczność leczenia¹.

Leki alkalizujące mocz + furazydyna

Jednoczesne podawanie leków alkalizujących zawierających trójkrzemian magnezu zmniejsza wchłanianie furazydyny i może osłabiać jej działanie przeciwbakteryjne². Skuteczność furazydyny zależy od kwaśnego odczynu moczu, dlatego nie zaleca się jednoczesnego stosowania kwasu askorbowego ani innych leków zakwaszających lub alkalizujących mocz, które zmieniają jego pH⁴.

Atropina + furazydyna

Atropina opóźnia wchłanianie pochodnych nitrofuranu, jednak ogólna ilość wchłoniętej substancji czynnej nie zmienia się⁵.

Witaminy z grupy B + furazydyna

Jednoczesne przyjmowanie witamin z grupy B zwiększa wchłanianie pochodnych nitrofuranu¹.

Alkohol etylowy + furazydyna

Jednoczesne przyjmowanie furazydyny z alkoholem etylowym może hamować metabolizm alkoholu na etapie aldehydu octowego, wywołując reakcję disulfiramową z uczuciem gorąca, bólami brzucha, nudnościami, wymiotami i przyspieszeniem rytmu serca³.

Działania niepożądane furazydyny

⚠ Reakcje płucne

Ostre, podostre i przewlekłe reakcje z nadwrażliwości ze strony układu oddechowego są działaniem o nieznanej częstości (). Reakcje ostre objawiają się gorączką, dreszczami, kaszlem, bólem w klatce piersiowej, dusznością, wysiękiem do jamy opłucnowej, zmianami w obrazie radiologicznym płuc i eozynofilią, i zwykle szybko ustępują po odstawieniu leku. Reakcje przewlekłe, w tym zwłóknienie i rozsiane śródmiąższowe zapalenie płuc, występują u osób przyjmujących lek co najmniej 6 miesięcy, zwłaszcza w podeszłym wieku, a upośledzenie czynności płuc może być nieodwracalne^3,2. Charakterystyki tabletek 50 i 100 mg opisują te reakcje bez przypisania częstości, wśród objawów występujących u nie więcej niż 1% pacjentów^1,4.

⚠ Zaburzenia krwi

Sinica w następstwie methemoglobinemii jest działaniem o nieznanej częstości (). U osób z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej stosowanie furazydyny może doprowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej lub hemolitycznej^3,2. W charakterystykach tabletek 50 i 100 mg objawy te wymieniono bez przypisania częstości^5,4.

Neuropatia obwodowa i zaburzenia układu nerwowego

Neuropatia obwodowa, także o ostrym lub nieodwracalnym przebiegu, oraz zawroty głowy, senność i zaburzenia widzenia mają nieznaną częstość ()³. Ból głowy w charakterystyce zawiesiny jest działaniem częstym ()², natomiast w charakterystyce preparatu Furaginum Teva ma nieznaną częstość ()³. W badaniach klinicznych, na których opierają się charakterystyki tabletek 50 i 100 mg, ból głowy występował u około 6% pacjentów^1,4.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Nudności i nadmierne oddawanie gazów w charakterystyce zawiesiny są działaniem częstym (), a wymioty, zaparcia, biegunka, objawy dyspeptyczne, ból brzucha, utrata łaknienia, zapalenie ślinianek, zapalenie trzustki i rzekomobłoniaste zapalenie jelit mają nieznaną częstość ()². Charakterystyka preparatu Furaginum Teva jako częste () wskazuje jedynie nadmierne oddawanie gazów, a pozostałe objawy żołądkowo-jelitowe zalicza do o nieznanej częstości ()³. W badaniach klinicznych będących podstawą charakterystyk tabletek 50 i 100 mg nudności występowały u około 8%, a nadmierne oddawanie gazów u około 1,5% pacjentów^5,4.

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Złuszczające zapalenie skóry, rumień wielopostaciowy i zespół Stevensa-Johnsona są działaniem rzadkim (), a przemijające łysienie ma nieznaną częstość ()^3,2. Charakterystyki tabletek 50 i 100 mg wymieniają łysienie, złuszczające zapalenie skóry, rumień wielopostaciowy i zespół Stevensa-Johnsona bez przypisania częstości^1,4.

Reakcje nadwrażliwości

Anafilaksja i obrzęk naczynioruchowy są działaniem rzadkim (), a świąd, pokrzywka i wysypka mają nieznaną częstość ()^3,2. Charakterystyki tabletek 50 i 100 mg wymieniają świąd, pokrzywkę, anafilaksję, obrzęk naczynioruchowy i wysypkę bez przypisania częstości^5,4.

⚠ Zaburzenia wątroby

Objawy polekowego zapalenia wątroby, żółtaczka cholestatyczna i martwica miąższu wątroby są działaniem rzadkim (), zwykle podczas długotrwałego stosowania^3,2. Charakterystyki tabletek 50 i 100 mg wymieniają te powikłania bez przypisania częstości^1,4.

Zakażenia drobnoustrojami opornymi

Zakażenia drobnoustrojami opornymi na pochodne nitrofuranu, najczęściej pałeczkami z rodzaju Pseudomonas lub grzybami z rodzaju Candida, a także gorączka, dreszcze i złe samopoczucie, mają nieznaną częstość ()^3,2.

Wpływ na czynność jąder

Pochodne nitrofuranu mogą niekorzystnie wpływać na czynność jąder, zmniejszając liczbę i ruchliwość plemników oraz objętość ejakulatu, a także prowadzić do patologicznych zmian w budowie plemników^5,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a furazydyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych furazydyny nie należy stosować w pierwszym trymestrze ciąży z powodu braku danych o ewentualnym działaniu teratogennym, a w trzecim trymestrze wymagana jest szczególna ostrożność. Stosowanie leku jest przeciwwskazane u kobiet w donoszonej ciąży, od 38. tygodnia, oraz w okresie porodu, ze względu na ryzyko niedokrwistości hemolitycznej u noworodka. Nitrofurany dobrze przenikają przez łożysko, jednak ich stężenie we krwi płodu jest kilkakrotnie mniejsze niż we krwi matki^4,2.

Karmienie piersią a furazydyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych furazydyna przenika do mleka kobiecego, dlatego w większości preparatów jej stosowanie w okresie karmienia piersią nie jest zalecane ze względu na ryzyko działań niepożądanych u noworodka^1,2. Charakterystyka preparatu Furaginum Teva dopuszcza stosowanie w okresie karmienia piersią jedynie wtedy, gdy w opinii lekarza korzyść dla matki przeważa nad zagrożeniem dla dziecka, i zaleca wówczas rozważenie czasowego zaprzestania karmienia³.

Produkty handlowe z furazydyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Furaginum Hasco	zawiesina doustna 50 mg/5 ml	Rp
Furaginum SEMA	tabletki 50 mg	OTC
Furaginum Teva	tabletki 50 mg	Rp
Furazek	tabletki 100 mg	Rp
uroFuraginum	tabletki 50 mg	OTC