opieka.farm
Surowiec recepturowy ·Iwermektyna
Portal tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.Tylko dla farmaceutów i techników Załóż konto Zaloguj się
Reklama
Surowiec recepturowy·substancje czynne

Iwermektyna

Iwermektyna (Ivermectinum) – przeciwpasożytniczy surowiec recepturowy z Wykazu B, praktycznie nierozpuszczalny w wodzie, rozpuszczalny w etanolu 96%.

Zapisz

Iwermektyna to substancja czynna o działaniu przeciwpasożytniczym, opisana w Farmakopei Polskiej XIII własną monografią1. Wykaz dawek wiąże ją z jedną drogą podania, doustną2, natomiast w rejestrze surowców farmaceutycznych występuje w opakowaniach od 0,5 g do 5 g3, czyli w ilościach wystarczających na preparaty o stężeniu rzędu procenta.

Charakterystyka iwermektyny

Jak nazywa się iwermektyna na recepcie i w rejestrze?

Nazwa łacińska monografii to Ivermectinum, polska iwermektyna, a angielska Ivermectin1. W rejestrze surowców farmaceutycznych surowiec figuruje pod nazwą polską, iwermektyna3. Odpowiedniki nazw używanych na receptach i w receptariuszach zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda iwermektyna i w czym się rozpuszcza?

Farmakopea opisuje surowiec jako biały lub żółtawobiały, krystaliczny proszek, słabo higroskopijny1. Rozpuszczalność monografia podaje terminami jakościowymi, dla trzech rozpuszczalników1.

RozpuszczalnikRozpuszczalność
Wodapraktycznie nierozpuszczalna
Etanol 96%rozpuszczalna
Chlorek metylenułatwo rozpuszczalna

Z tego układu wynika sposób wprowadzania surowca do preparatu. Jedynym rozpuszczalnikiem z tej trójki, który wchodzi do leku recepturowego, jest etanol 96%, bo chlorek metylenu służy w monografii do badań laboratoryjnych. W wodzie oraz w podłożach z dużym udziałem fazy wodnej iwermektyna pozostaje fazą rozproszoną, czyli zawiesiną, a nie roztworem. Monografia określa surowiec jako słabo higroskopijny1.

Zastosowanie iwermektyny w recepturze

Farmakopea przypisuje iwermektynie działanie przeciwpasożytnicze2. Do apteki trafia w opakowaniach gramowych3, a preparaty nakładane na skórę, w których tę substancję zbadano, mają stężenie 1%. Przy takim stężeniu jedno opakowanie 0,5 g wystarcza na 50 g preparatu, a stężenie z konkretnej recepty przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych.

W jakich wskazaniach badano iwermektynę stosowaną na skórę?

Dane pochodzą z badań nad preparatami fabrycznymi o stężeniu 1%, nie nad lekami recepturowymi.

  • Trądzik różowaty grudkowo-krostkowy. W badaniu z randomizacją i zaślepieniem badacza, obejmującym 962 osoby, krem z iwermektyną 1% stosowany raz dziennie zmniejszył liczbę zmian zapalnych po 16 tygodniach o 83,0%, a krem z metronidazolem 0,75% stosowany dwa razy dziennie o 73,7%4. Wcześniej to samo stężenie porównano z samym podłożem w dwóch badaniach III fazy5.
  • Nużyca. Metaanaliza pięciu badań z udziałem 180 osób wykazała zmniejszenie liczby lub gęstości nużeńców po miejscowym stosowaniu iwermektyny6.
  • Świerzb. Postać miejscową porównywano z kremem z krotamitonem 10%7.

Stężenia i dawki iwermektyny

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII wymienia dla iwermektyny jedną drogę podania i jedną wartość2.

Droga podaniaDawka zwykle stosowana (zalecana) dobowaDziałanie
Doustnie150 µg – 200 µg/kg masy ciałaprzeciwpasożytnicze

Wartość odnosi się do mężczyzny w wieku od 20 do 40 lat o masie ciała około 70 kg8, a dawek dla dzieci ani przelicznika pediatrycznego Farmakopea nie zawiera, więc z tej liczby ich się nie wyprowadza. Przy podaniu zewnętrznym wykaz podaje zamiast dawek zakres zalecanych stężeń substancji czynnej w danej postaci leku8, a przy iwermektynie wymienia wyłącznie podanie doustne2, więc stężenie preparatu na skórę rozstrzyga skład recepty, a nie granica farmakopealna.

Niezgodności recepturowe iwermektyny

O doborze składników przesądza rozpuszczalność, bo dla iwermektyny to ona wyznacza, w której fazie preparatu surowiec się znajdzie1.

  • Woda i podłoża o dużym udziale fazy wodnej. Iwermektyna jest praktycznie nierozpuszczalna w wodzie1, więc w roztworach wodnych, hydrożelach i emulsjach o wysokiej zawartości wody powstaje zawiesina, a substancja nie przejdzie do roztworu samoczynnie.
  • Etanol jako faza rozpuszczająca. W etanolu 96% surowiec się rozpuszcza1, dlatego to alkohol, a nie woda, jest w recepturze drogą wprowadzenia iwermektyny w postaci rozpuszczonej.
  • Wilgoć z powietrza i z innych składników. Surowiec jest słabo higroskopijny, a monografia wymaga hermetycznego pojemnika1.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Przechowywanie i trwałość iwermektyny

Surowiec przechowuje się w hermetycznym pojemniku1. W rejestrze dostępne są opakowania 0,5 g, 1 g i 5 g3.

Bezpieczeństwo stosowania iwermektyny

Iwermektyna figuruje w Wykazie B substancji silnie działających9, a w Wykazie A i Wykazie N nie występuje. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Tolerancję miejscową kremu z iwermektyną 1% oceniano w badaniach nad trądzikiem różowatym. W porównaniu z metronidazolem 0,75% częstość zdarzeń niepożądanych była zbliżona, a miejscowa tolerancja lepsza po iwermektynie4, a stosowanie przez 40 tygodni oceniono w dwóch kontrolowanych badaniach z zaślepieniem badacza10.

Surowce dopuszczone do obrotu

Nazwa (wg rejestru)ProducentOpakowania (EAN)
IwermektynaPrzedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe „Galfarm” Sp. z o.o.1 g (EAN 5909991521035) · 5 g (EAN 5909991521042) · 0,5 g (EAN 5909991521059)

Zestawienie na podstawie rejestru3.

Źródła

  1. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Ivermectinum. T. III, str. 3482. 2023 ↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩
  2. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych. T. III, str. 4920. 2023 ↩↩↩↩
  3. Lista Surowców Farmaceutycznych. Centrum e-Zdrowia, Rejestr Produktów Leczniczych. Stan na 2026-07-05 ↩↩↩↩↩
  4. Taieb A i wsp. Superiority of ivermectin 1% cream over metronidazole 0·75% cream in treating inflammatory lesions of rosacea: a randomized, investigator-blinded trial. Br J Dermatol. 2015. [typ: badanie z randomizacją] PMID: 25228137 ↩↩
  5. Stein L i wsp. Efficacy and safety of ivermectin 1% cream in treatment of papulopustular rosacea: results of two randomized, double-blind, vehicle-controlled pivotal studies. J Drugs Dermatol. 2014. [typ: badanie z randomizacją] PMID: 24595578 ↩
  6. Paichitrojjana A i wsp. Efficacy of topical Ivermectin in controlling human Demodex infestation: Evidence from systematic review and meta-analysis. Parasite Epidemiol Control. 2025. [typ: metaanaliza] PMID: 41103378 ↩
  7. Goldust M i wsp. Topical ivermectin versus crotamiton cream 10% for the treatment of scabies. Int J Dermatol. 2014. [typ: badanie z randomizacją] PMID: 24898622 ↩
  8. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych, Wyjaśnienia. T. III, str. 4887. 2023 ↩↩
  9. Farmakopea Polska XIII. Wykaz substancji silnie działających (Wykaz B). T. III, str. 4960. 2023 ↩
  10. Stein Gold L i wsp. Long-term safety of ivermectin 1% cream vs azelaic acid 15% gel in treating inflammatory lesions of rosacea: results of two 40-week controlled, investigator-blinded trials. J Drugs Dermatol. 2014. [typ: badanie z randomizacją] PMID: 25607706 ↩

Treść specjalistyczna

Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.

Autor
Redakcja portalu
Opracowanie zespołu
Publikacja: 10.08.2026 Ostatnia aktualizacja: 15.08.2026