Tabletka „dzień po” polecana bez potrzeby w co drugiej rozmowie. Badanie w niemieckich aptekach

W niemal połowie rozmów z aptekami w Niemczech personel polecił tabletkę „dzień po” kobiecie, która jej nie potrzebowała. Dzwoniąca pominęła jedną tabletkę antykoncepcji złożonej, a od planowej pory przyjęcia minęło mniej niż 12 godzin. Badanie z udziałem podstawionych pacjentek objęło losową próbę 376 aptek z całego kraju. W analizie uwzględniono 322 rozmowy:

• w 49,1% rozmów (158 z 322) apteka niepotrzebnie poleciła antykoncepcję awaryjną,
• właściwą radę, bez tabletki „dzień po”, dzwoniąca usłyszała w 44,4% rozmów (143 z 322),
• zalecenie, żeby przyjąć pominiętą tabletkę, padło w 46,0% rozmów.¹

Scenariusz był zbudowany tak, żeby odpowiedź dało się ustalić kilkoma pytaniami: 24-latka w pierwszym tygodniu opakowania pominęła poranną, czwartą tabletkę, a stosunek odbyła poprzedniej nocy. Zgodnie z niemieckimi wytycznymi samorządu aptekarskiego przy spóźnieniu krótszym niż 12 godzin antykoncepcja awaryjna nie jest potrzebna. Tę samą zasadę podaje polska charakterystyka preparatu złożonego z etynyloestradiolem i lewonorgestrelem: przy spóźnieniu poniżej 12 godzin skuteczność ochrony nie ulega zmniejszeniu, pominiętą tabletkę należy przyjąć od razu, a kolejne o zwykłej porze.² Próg zależy jednak od preparatu, co zebrano w materiale o tym, co zrobić po pominięciu tabletki antykoncepcyjnej.

O wyniku rozmowy decydowały cztery pytania. Personel zadawał je rzadko:

• o powód prośby o tabletkę „dzień po” – w 70,1% rozmów,
• o nazwę stosowanej tabletki – w 43,5%,
• o liczbę pominiętych tabletek – w 44,0%,
• o to, kiedy przyjęto ostatnią tabletkę – w 48,0%.

W połowie rozmów padły najwyżej dwa z czterech pytań, a w co czwartej żadne. Im więcej z nich zadano, tym częściej rozmowa kończyła się właściwą radą (iloraz szans 5,32 na każde kolejne pytanie). Nawet komplet pytań nie gwarantował dobrej odpowiedzi – w 10 z 79 takich rozmów apteka i tak poleciła antykoncepcję awaryjną.¹

W Polsce tabletka „dzień po” jest dostępna na receptę, ale w pilotażu farmaceuta może wystawić na nią receptę farmaceutyczną. O przedłużeniu programu do czerwca 2028 roku pisaliśmy we wpisie Tabletka „dzień po” z recepty farmaceutycznej do czerwca 2028 roku. Przy takiej recepcie od tych samych pytań zależy, czy pacjentka jej potrzebuje.

Badanie ma ograniczenia. Rozmowy prowadzono przez telefon, a nie przy okienku. W 54 przypadkach personel przerwał rozmowę, zanim padła rada, więc wynik może nie oddawać wszystkich aptek. W Niemczech poradę może udzielać także upoważniony personel apteki bez prawa wykonywania zawodu farmaceuty, więc wynik nie dotyczy wyłącznie farmaceutów. Wynik zależał wyraźnie od tego, która z ośmiu podstawionych pacjentek dzwoniła, co autorzy wiążą z głosem i nazwiskiem dzwoniącej, ale tego nie badali.¹