Hydrokortyzon w maści i kremie – Komu polecić, jak stosować, na co uważać?

Hydrokortyzon w kremie i maści - komu polecać, jak stosować, jak działa, na jakie interakcje i efekty uboczne zwrócić uwagę?

Maści i kremy z hydrokortyzonem działają miejscowo przeciwzapalnie i przeciwświądowo. Preparaty OTC do stosowania zewnętrznego zawierają słabo działający octan hydrokortyzonu.

Hydrokortyzon – Komu można polecać?

Kremy i maści z octanem hydrokortyzonu możesz polecać dorosłym i dzieciom od 12 r. ż. którzy:

  • skarżą się na objawy skórne takie jak: swędzenie, zaczerwienienie, grudki skórne, wyprysk skórny,
  • doznali oparzenia I lub II stopnia niewielkiej powierzchni skóry,
  • chorują na atopowe zapalenie skóry i potrzebują preparatu na zaostrzenie choroby,
  • zostali ukąszeni lub użądleni przez owady lub odczuwają silny świąd.

Skieruj pilnie do lekarza pacjentów, którzy poza wyżej wymienionymi objawami skórnymi mają objawy obrzęku naczynioruchowego (głęboka opuchlizna powiek, warg, błony śluzowej i jamy ustnej).[1] Miejscowe stosowanie maści i kremów z hydrokortyzonem jest nieskuteczne w leczeniu pokrzywki. W tym wypadku możesz polecić doustne leki przeciwhistaminowe II generacji (cetyryzyna, desloratadyna).[2] (Patrz: Antyhistaminiki H1 dostępne w Polsce: I i II generacja”.)

Preparaty OTC dostępne w Polsce nie są zarejestrowane do stosowania u dzieci poniżej 12 r. ż. bez porozumienia z lekarzem (wyjątkiem jest Hydrocortison Jelfa krem – od 10 r. ż.).[3]

Hydrokortyzon – Jak stosować?

Preparaty z octanem hydrokortyzonu należy stosować nie dłużej niż 7 dni nakładając cienką warstwę na zmienione chorobowo miejsca, dawkując:

  • krem: 1-2 razy dziennie, zwykle rano,
  • maść: 2-3 razy dziennie, zwykle wieczorem i na noc.[4][5] 

Maści stosuje się w chorobach przebiegających z nadmiernym rogowaceniem naskórka i tendencją do lichenizacji. Maści zwiększają uwodnienie warstwy rogowej, co zwiększa przenikanie hydrokortyzonu przez skórę.

Kremy ze względu na właściwości hydrofilne słabiej przenikają przez skórę, dlatego są zalecane w ostrych stanach zapalnych skóry z tendencją do wysięku.[6][7]

Wchłanianie hydrokortyzonu u dzieci jest większe niż u dorosłych. Może to prowadzić do ogólnoustrojowych działań niepożądanych, zwłaszcza przy stosowaniu na dużą powierzchnię skóry.[8]

Do określenia dawki kremu (lub maści) służy tzw. „jednostka opuszki palca” (FTU – fingertip unit). FTU odpowiada ok. 500 mg preparatu i jest to ilość kremu/maści o średnicy 5 mm nakładana od zgięcia pierwszego paliczka do czubka palca wskazującego pacjenta. (Patrz: Jednostka opuszki palca (FTU), czyli jak dawkować silne kremy i maści”.)

Jedna jednostka FTU wystarcza na posmarowanie powierzchni dwóch dłoni osoby dorosłej. W tabeli poniżej podano przykładową ilość jednostek FTU do pokrycia poszczególnych części ciała.[9]

Wiek pacjentaTwarz i szyjaRęka (od ramienia)NogaPrzód klatki piersiowej i brzuchPlecy i pośladki
3-12 miesięcy111.511.5
1-3 lata1.51.5223
3-6 lat1.52333.5
6-10 lat22.54.53.55
>10 lat (w tym dorośli)2.54877

Hydrokortyzon – Jak działa?

Hydrokortyzon stosowany na skórę:

  • zmniejsza miejscowy stan zapalny,
  • działa przeciwświądowo,
  • obkurcza naczynia krwionośne.

Efekt jest opóźniony w czasie ze względu na mechanizm działania polegający na modulowaniu syntezy białek. Wytłumacz pacjentowi, że spodziewany efekt będzie zauważalny po kilku godzinach od pierwszego nałożenia maści lub kremu.

Hydrokortyzon – Na co uważać?

Hydrokortyzon stosowany na skórę przenika do krążenia, dlatego nie powinien być stosowany długotrwale na dużą powierzchnię ciała.

Cienka i dobrze ukrwiona skóra twarzy ułatwia przenikanie hydrokortyzonu do krążenia ogólnego. Z tego powodu niewskazane jest miejscowe stosowanie hydrokortyzonu na:

  • powieki (ryzyko rozwoju lub zaostrzenia jaskry),
  • usta i skórę twarzy (ryzyko pojawienia się pajączków naczyniowych i zaników skóry).

U młodzieży stosowanie hydrokortyzonu na uda, brzuch i piersi wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powstawania rozstępów, a stosowanie pieluchomajtek na skórę posmarowaną hydrokortyzonem działa na zasadzie opatrunku okluzyjnego i zwiększa możliwość wystąpienia ogólnoustrojowych działań niepożądanych takich jak: zwiększenie poziomu cukru we krwi, wzrost ciśnienia krwi, osteoporoza.

Przekazując powyższe informacje, uważaj, żeby nie spowodować u pacjenta „sterydofobii”. Podkreśl, że występowanie ogólnoustrojowych działań niepożądanych jest rzadkie i występuje tylko przy nieprawidłowo prowadzonej terapii (długotrwałe stosowanie na dużą powierzchnię ciała).[8][10] (Patrz: Zasady prawidłowej glikokortykoterapii miejscowej. Rola farmaceuty.”.)

Hydrokortyzon – Na jakie interakcje zwracać uwagę?

Istotne interakcje związane z miejscowym stosowaniem hydrokortyzonu nie są znane.

Hydrokortyzon  – Dodatkowe informacje

Dostępne w Polsce bez recepty preparaty hydrokortyzonu do stosowania miejscowego zestawiono w tabeli poniżej:

Nazwa handlowaPostaćDawkaOpakowanie
Hydrocort Chemamaść5 mg/g10 saszetek po 1 g
Hydrocort Chemamaść5 mg/g20 g
Hydrocortisonum Aflofarmkrem5 mg/g15 g
Hydrocortisonum Jelfakrem10 mg/g15 g
Hydrocortisonum Oceanickrem5 mg/g15 g
Maxicortankrem10 mg/g15 g

mgr farm. Adam Kowalski

Absolwent Wrocławskiego Uniwersytetu Medycznego w trakcie specjalizacji z farmacji klinicznej. Farmaceuta w Pracowni Unit Dose szpitala klinicznego we Wrocławiu. Redaktor w 3PG.

[artykuły]

 

Źródła
  1. Obtułowicz K: Alergiczny obrzęk naczynioruchowy: patomechanizm, rozpoznawanie i leczenie. Alergologia. Immunologia, 2007, tom 4, nr 3-4, str. 70-73. pełny tekst
  2. Zuberbier T i wsp.: The EAACI/GA2LEN/EDF/WAO guideline for the definition, classification, diagnosis and management of urticaria. Allergy, 2018, 73:1393-1414. pełny tekst
  3. ChPL Hydrocortison Jelfa, 10 mg/g, krem
  4. ChPL Maxicortan, 10 mg/g, krem
  5. ChPL Hydrocort 5 mg/g, maść
  6. Jaworek AK, Wojas-Pelc A: Znaczenie miejscowych glikokortykosteroidów we współczesnym lecznictwie dermatologicznym. Część 1. Farmacja Współczesna, 2017, 10: 91-99. pełny tekst
  7. Reszke R, Szepietowski J: Specjalistyczne podłoża dermatologiczne w terapii skojarzonej przewlekłych dermatoz. Forum Dermatologicum, 2016, tom 2, nr 3, 97-101
  8. Kaszuba A i wsp.: Miejscowe glikokortykosteroidy w leczeniu chorób skóry–zalecane standardy postępowania. Forum Medycyny Rodzinnej 2009, tom 3, nr 5, str 347-358
  9. Australian Medicines Handbook, Updated April 2017: Topical steroids – how much do I use? pełny tekst, dostęp 5.08.2019
  10. Charman CR i wsp.: Topical corticosteroid phobia in patients with atopic eczema. Br J Dermatology, 2000 May, 142(5): 931-6, pełny tekst

Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
Subskrybuj
Powiadom o
1 Komentarz
Inline Feedbacks
View all comments
Redakcja

Pogadanki Farmaceutyczne

Ostatnie komentarze:

Aktualności i doniesienia

Wiedza i praktyka

Czytaj też:

1
0
Wyraź swoje zdanie i dodaj komentarz :)x
()
x

Oświadczenie

Portal opieka.farm przeznaczony jest dla farmaceutów oraz osób uprawnionych do wystawiania recept lub prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Klikając “Potwierdzam i przechodzę do portalu” oświadczasz, że jesteś taką osobą.

Zaloguj się

Portal dedykowany jest osobom związanym z ochroną zdrowia. Prosimy o zalogowanie się lub rejestrację.