Karbocysteina

Lek mukolityczny (mukoregulujący) stosowany w chorobach układu oddechowego przebiegających z nadmiernym wytwarzaniem gęstej i lepkiej wydzieliny. W odróżnieniu od klasycznych leków rozrzedzających śluz normalizuje jego skład, wpływając na proporcje glikoprotein wydzieliny oskrzelowej. Dostępna bez recepty w preparatach jednoskładnikowych, w postaci roztworu doustnego, syropu i kapsułek twardych.

Działanie karbocysteiny

Karbocysteina jest lekiem mukolitycznym o działaniu mukoregulującym, to znaczy nie tyle rozrzedza gotową wydzielinę, ile normalizuje jej wytwarzanie. Wpływa na ilość i rodzaj glikoprotein produkowanych przez błonę śluzową dróg oddechowych, przez co przywraca prawidłowy skład śluzu, zmniejsza jego lepkość i ułatwia odkrztuszanie.

Efektem klinicznym jest łatwiejsze usuwanie zalegającej wydzieliny oraz zmniejszenie częstotliwości napadów kaszlu towarzyszącego jej nadmiarowi.

Farmakologia

Karbocysteina (S-karboksymetylo-L-cysteina) wpływa na skład wydzieliny oskrzelowej, oddziałując na ilość i rodzaj zawartych w niej glikoprotein. Pobudza syntezę sialomucyn, przez co zmniejsza lepkość śluzu i ułatwia odkrztuszanie, rozrzedzając i upłynniając wydzielinę z dróg oddechowych¹.

W modelach zwierzęcych wykazano, że lek zmienia stosunek glikoprotein kwaśnych do obojętnych oraz hamuje przekształcanie komórek surowiczych w śluzowe, będące pierwszą reakcją nabłonka na podrażnienie. U zwierząt narażonych na czynniki drażniące podanie karbocysteiny utrzymuje wydzielane glikoproteiny w normie, a po ekspozycji przyspiesza powrót do stanu prawidłowego. Badania u ludzi wykazały, że lek redukuje rozrost komórek kubkowych, co tłumaczy jego przydatność w schorzeniach z nieprawidłowym wydzielaniem śluzu². U ludzi karbocysteina normalizuje czynności wydzielnicze nabłonka błony śluzowej dróg oddechowych, zmniejsza lepkość wydzieliny, ułatwia odkrztuszanie i zmniejsza częstotliwość napadów kaszlu³.

Farmakokinetyka

Karbocysteina jest szybko wchłaniana z przewodu pokarmowego, a stężenie maksymalne (C_max) w osoczu występuje w ciągu około dwóch godzin. Głównymi drogami metabolizmu są acetylacja, dekarboksylacja i sulfooksylacja, a okres półtrwania (t_½) wynosi około 2 godzin. Karbocysteina i jej metabolity są wydalane przez nerki¹.

Po podaniu dawki 1,5 g stężenie maksymalne (C_max) w osoczu wynosi 13,38 mg/l i jest osiągane w t_max równym 1 do 1,7 godziny, przy okresie półtrwania (t_½) 1,33 godziny i objętości dystrybucji około 60 l. Karbocysteina dobrze przenika do dróg oddechowych, a wydalana jest z moczem w postaci niezmienionej i w postaci metabolitów³.

W badaniu z kapsułkami 375 mg podawanymi zdrowym ochotnikom w stanie stacjonarnym t_max wyniósł średnio 2,0 godziny, okres półtrwania (t_½) 1,87 godziny, a objętość dystrybucji 105,2 l (1,75 l/kg)².

Wskazania leków z karbocysteiną

Roztwór doustny i syrop są wskazane w objawowym leczeniu chorób układu oddechowego przebiegających z nadmiernym wytwarzaniem gęstej i lepkiej wydzieliny^1,3.

Kapsułki twarde przeznaczone są do leczenia uzupełniającego chorób dróg oddechowych charakteryzujących się nadmierną ilością lepkiego śluzu, w tym przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, u osób w wieku od 18 lat².

Różnica dotyczy dolnej granicy wieku wynikającej z postaci. Roztwór doustny i syrop można stosować od 6. roku życia i nie są przeznaczone dla dzieci młodszych^1,3, natomiast kapsułek nie zaleca się stosować u dzieci, a wskazanie ograniczono do osób dorosłych².

Dawkowanie karbocysteiny

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli i młodzież powyżej 12 lat (roztwór, syrop)	początkowo 750 mg 3 razy na dobę, po uzyskaniu działania mukolitycznego 500 mg 3 razy na dobę	początkowo 2,25 g
Dzieci od 6 do 12 lat (roztwór, syrop)	250 mg 3 razy na dobę	30 mg/kg mc.
Dzieci poniżej 6 lat (roztwór, syrop)	nie stosować	–
Dorośli i osoby w podeszłym wieku (kapsułki)	początkowo 750 mg 3 razy na dobę, następnie 375 mg 4 razy na dobę	początkowo 2250 mg
Dzieci i młodzież (kapsułki)	nie zaleca się	–

U dzieci i młodzieży dawka dobowa karbocysteiny nie może być większa niż 30 mg/kg masy ciała¹. Bez zalecenia lekarza roztworu i syropu nie należy stosować dłużej niż 4 do 5 dni. Zaleca się przyjmowanie zwiększonej ilości płynów, a ostatnią dawkę roztworu podaje się najpóźniej 4 godziny przed snem¹. Syrop przyjmuje się po posiłkach i nie zaleca się jego zażywania przed snem³. Dawkę podstawową kapsułek, wynoszącą 2250 mg na dobę, po uzyskaniu zadowalającej odpowiedzi zmniejsza się do 1500 mg na dobę, na przykład dwie kapsułki trzy razy na dobę, a dalej do jednej kapsułki cztery razy na dobę².

Istotne przeciwwskazania do stosowania karbocysteiny

Czynna choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy

Karbocysteina jest przeciwwskazana u pacjentów z czynną chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy, ponieważ leki mukolityczne mogą uszkadzać błonę śluzową żołądka^1,2,3.

Stan astmatyczny

Roztwór doustny i syrop są przeciwwskazane w stanie astmatycznym^1,3.

Wiek poniżej 6 lat

Roztworu doustnego i syropu nie stosuje się u dzieci w wieku poniżej 6 lat^1,3.

Środki ostrożności przy wydawaniu karbocysteiny

Choroba wrzodowa w wywiadzie i ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego

Ponieważ leki mukolityczne mogą uszkadzać błonę śluzową żołądka, karbocysteinę należy stosować z dużą ostrożnością u pacjentów z chorobą wrzodową w wywiadzie¹. Ostrożność zaleca się także u osób w podeszłym wieku oraz u pacjentów przyjmujących jednocześnie leki, o których wiadomo, że powodują krwawienie z przewodu pokarmowego, a w razie wystąpienia takiego krwawienia należy przerwać stosowanie leku².

Astma oskrzelowa i ryzyko skurczu oskrzeli

Pacjenci z astmą oskrzelową muszą być poddani ścisłej kontroli podczas leczenia karbocysteiną ze względu na możliwość wystąpienia skurczu oskrzeli, a w razie jego wystąpienia stosowanie leku należy natychmiast przerwać^1,3.

Zmniejszona zdolność odkrztuszania

Pacjentom ze zmniejszoną zdolnością do odkrztuszania nie należy podawać karbocysteiny, jeśli w trakcie leczenia nie będzie zapewniona fizykoterapia oddechowa¹.

Ropna wydzielina i gorączka

W przypadku pojawienia się obfitej ropnej wydzieliny i gorączki, a także w przewlekłej chorobie oskrzeli lub płuc należy rozważyć kontynuację leczenia, zweryfikować diagnozę i zastosować inne leki, na przykład antybiotyki^1,3.

Substancje pomocnicze zależne od postaci

Roztwór doustny zawiera czerwień koszenilową (E 124) i metylu parahydroksybenzoesan, które mogą powodować reakcje alergiczne, w tym reakcje typu późnego¹. Syrop zawiera metylu parahydroksybenzoesan mogący wywołać reakcje alergiczne i wyjątkowo skurcz oskrzeli oraz sacharozę, przez co nie powinni go przyjmować pacjenci z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu karbocysteiny w postaci roztworu doustnego na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹. Syrop nie ma wpływu na te czynności³, a kapsułki nie mają wpływu lub wywierają nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn².

Interakcje karbocysteiny

Leki przeciwkaszlowe i leki hamujące wydzielanie śluzu + karbocysteina

W trakcie leczenia karbocysteiną nie należy stosować leków przeciwkaszlowych ani leków zmniejszających wydzielanie śluzu oskrzelowego, ponieważ hamowanie odruchu kaszlu i wydzielania śluzu utrudnia usuwanie upłynnionej wydzieliny^1,3.

Działania niepożądane karbocysteiny

⚠ Krwawienia z przewodu pokarmowego i zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Karbocysteina może wywoływać biegunkę, nudności, ból brzucha, wymioty oraz krwawienia z przewodu pokarmowego. Charakterystyka roztworu doustnego przypisuje wszystkim tym objawom nieznaną częstość ()¹. W charakterystyce syropu nudności i biegunka występują rzadko (), a krwawienia z przewodu pokarmowego, zaburzenia żołądkowe i ból brzucha bardzo rzadko ()³. Charakterystyka kapsułek wymienia biegunkę, nudności, dyskomfort w nadbrzuszu i krwawienie z przewodu pokarmowego występujące podczas leczenia, a wymiotom i krwawieniu z przewodu pokarmowego przypisuje nieznaną częstość ()².

Ból głowy

Ból głowy ma nieznaną częstość () według charakterystyki roztworu doustnego¹, natomiast w charakterystyce syropu opisano go jako pojedyncze przypadki³.

Reakcje nadwrażliwości

U pacjentów nadwrażliwych może wystąpić zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i nosa³. Charakterystyka kapsułek wymienia reakcje anafilaktyczne oraz alergiczne wysypki skórne².

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Karbocysteina może wywoływać skórne reakcje alergiczne, w tym wysypkę rumieniowatą, świąd, pokrzywkę, obrzęk naczynioruchowy i wysypkę polekową oraz zespół Stevensa-Johnsona, którym charakterystyka roztworu doustnego przypisuje nieznaną częstość ()¹. W charakterystyce syropu reakcje alergiczne w postaci wysypki skórnej, świądu i pokrzywki występują bardzo rzadko (), a pojedyncze przypadki pęcherzowego zapalenia skóry, takiego jak zespół Stevensa-Johnsona, mają nieznaną częstość ()³. Charakterystyka kapsułek wymienia ponadto przypadki rumienia trwałego polekowego oraz rumienia wielopostaciowego².

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a karbocysteina

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brakuje danych dotyczących stosowania karbocysteiny u kobiet w ciąży, a badania na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego ani bezpośredniego lub pośredniego szkodliwego wpływu na reprodukcję. W celu zachowania ostrożności zaleca się unikanie stosowania leku w okresie ciąży^1,3. Charakterystyka kapsułek dodatkowo zaznacza, że karbocysteiny nie zaleca się kobietom w ciąży zwłaszcza w pierwszym trymestrze².

Karmienie piersią a karbocysteina

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy karbocysteina przenika do mleka ludzkiego, i nie można wykluczyć zagrożenia dla dziecka, dlatego nie zaleca się jej stosowania w okresie karmienia piersią^1,3,2.

Produkty handlowe z karbocysteiną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Auropect	syrop 50 mg/ml	OTC
Auropect COMFORT	kapsułki twarde 375 mg	OTC
Flegamax	roztwór doustny 50 mg/ml	OTC