Prylokaina

Prylokaina to substancja czynna stosowana w recepturze zewnętrznie, w kremach znieczulających skórę przed zabiegami. Farmakopea Polska XIII prowadzi dla niej dwie monografie, wolnej zasady¹ oraz chlorowodorku², a w rejestrze surowców farmaceutycznych figuruje wyłącznie zasada, w opakowaniach po 5 g, 10 g i 50 g³. Chlorowodorek Farmakopea wiąże z drogami wstrzykiwań, więc do apteki trafia sama zasada. Prylokainy nie stosuje się pojedynczo, tylko razem z lidokainą, bo dopiero obie substancje razem dają mieszaninę eutektyczną o zwiększonej przenikalności przez skórę⁴.

Charakterystyka prylokainy

Jak nazywa się prylokaina na recepcie i w rejestrze?

Tytuł monografii to Prilocainum, nazwa polska prylokaina, angielska Prilocaine¹. W rejestrze surowców farmaceutycznych oba dostępne preparaty noszą nazwę Prylokaina³. Na recepcie surowiec pojawia się w dopełniaczu, jako Prilocaini, obok Lidocaini w tym samym przepisie⁵. Chlorowodorek ma osobny tytuł, Prilocaini hydrochloridum². Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda prylokaina i w czym się rozpuszcza?

Monografia opisuje surowiec jako biały lub prawie biały, krystaliczny proszek, i podaje rozpuszczalność terminami jakościowymi¹.

Ten układ tłumaczy, dlaczego prylokainy nie wprowadza się do preparatu przez rozpuszczenie. W recepturze zewnętrznej rozpuszczalnikiem jest podłoże, a w wodzie i w fazie wodnej podłoża emulsyjnego surowiec zostałby zawiesiną. Rolę rozpuszczalnika przejmuje druga substancja czynna, bo w zetknięciu z wolną zasadą lidokainy proszki upłynniają się już w temperaturze pokojowej⁵.

Zastosowanie prylokainy w recepturze

Prylokaina odwracalnie blokuje napięciozależne kanały sodowe w błonie włókna nerwowego, przez co znosi przewodzenie impulsów odpowiadających za odczuwanie bólu. Miejsce wiązania leży po wewnętrznej stronie kanału, więc cząsteczka musi najpierw przeniknąć przez błonę komórkową⁴. Preparaty recepturowe z prylokainą przygotowują skórę do zakładania wkłuć dożylnych, cewnikowania, szczepień, pobrań krwi i biopsji skóry, a w dermatologii i medycynie estetycznej do laseroterapii, mezoterapii igłowej, makijażu permanentnego oraz usuwania zmian skórnych. Substancja wchodzi też do preparatów na hemoroidy i szczelinę odbytu oraz, jako składnik wspomagający obok ketoprofenu i gabapentyny, do leczenia bólu neuropatycznego. Wykazano ponadto jej działanie przeciwdrobnoustrojowe⁴.

Dlaczego prylokainę łączy się z lidokainą?

Zmieszanie prylokainy z lidokainą obniża temperaturę topnienia obu substancji, przez co proszki upłynniają się w temperaturze pokojowej i powstaje mieszanina eutektyczna. Substancja czynna w postaci rozpuszczonej uwalnia się z preparatu korzystniej i lepiej przenika przez barierę skórną, docierając do głębszych warstw tkanek⁵. Poza samym znieczuleniem daje to trzy korzyści technologiczne, bo upłynnienie znosi konieczność lewigacji i rozdrabniania proszków, ułatwia jednorodne rozproszenie substancji w podłożu i ogranicza ich krystalizację, dzięki czemu wyższe stężenia dają stabilny preparat⁵.

Warunek jest jeden. Mieszaninę eutektyczną tworzy tylko wolna zasada lidokainy, nie jej chlorowodorek⁵. Którą postać lidokainy przepisano, poznasz po nazwie z recepty, a różnice między zasadą a solą opisuje karta lidokainy.

Tę samą zależność wykorzystują preparaty zarejestrowane. Krem złożony zawiera po 25 mg lidokainy i prylokainy w 1 g, nakłada się go na nieuszkodzoną skórę pod opatrunkiem okluzyjnym, a znieczulenie narasta od 1 do 2 godzin, na czole i policzkach od 30 do 60 minut, na męskich narządach płciowych po 15 minutach⁶. Mieszanina prylokainy z lidokainą znieczula skuteczniej niż lidokaina sama, a przed zabiegami laserowymi także skuteczniej niż połączenie lidokainy z tetrakainą⁵.

Stężenia i dawki prylokainy

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII podaje dla wolnej zasady prylokainy jedną pozycję, podanie zewnętrzne, ze stężeniem zwykle stosowanym 0,25% w połączeniu z lidokainą⁷. Przy podaniu zewnętrznym wykaz podaje zakres stężeń zamiast wartości dawek, bez wartości maksymalnych⁸.

Stężenia spotykane w praktyce są wyraźnie wyższe od farmakopealnego.

Rozbieżność wynosi od dziesięciu do blisko trzydziestu razy, więc stężenia zarówno preparatu zarejestrowanego, jak i przepisów recepturowych wykraczają poza zakres farmakopealny. Zapis stężenia z recepty przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Niezgodności recepturowe prylokainy

Niezgodności prylokainy dotyczą doboru drugiej substancji czynnej i podłoża, a nie reakcji chemicznych w masie preparatu.

• Chlorowodorek lidokainy. Z solą lidokainy mieszanina eutektyczna nie powstaje, więc proszki nie upłyną się i cała przewaga takiego połączenia znika⁵. Recepta z Lidocaini hydrochloridum daje więc preparat z prylokainą rozproszoną w podłożu jako proszek, a nie w postaci rozpuszczonej.
• Podłoża tłuszczowe. Podłoża lipofilowe ograniczają uwalnianie prylokainy z gotowego preparatu, dlatego korzystniejsze są podłoża emulsyjne⁵.
• Lekobaza LUX i maść cholesterolowa. Prylokaina zmienia właściwości reologiczne tych podłoży i powoduje ich upłynnienie⁵.
• Struktury liposomalne Pentravanu. Intensywne mieszanie uszkadza liposomy odpowiadające za przenikanie substancji czynnej, dlatego przy tym podłożu obowiązują najniższe obroty miksera⁵.

Upłynnienie masy po zmieszaniu prylokainy z wolną zasadą lidokainy niezgodnością nie jest. Zjawisko jest zamierzone i wykorzystywane w technologii preparatów półstałych⁵, a stoi za nim także skład kremu zarejestrowanego⁶.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z prylokainą

Prylokainę wprowadzoną samodzielnie rozciera się w moździerzu z niewielką ilością podłoża do gładkiej pasty, a potem uzupełnia pozostałą częścią podłoża albo miesza w mikserze recepturowym⁵. W przepisach z lidokainą kolejność jest inna, bo najpierw powstaje mieszanina eutektyczna, a dopiero ona wchodzi do podłoża.

Krem znieczulający z lidokainą i prylokainą to podstawowy przepis recepturowy na podłożu emulsyjnym⁵.

• Lekobaza PhC – ad 100,0
• lidokaina – 7,0
• prylokaina – 7,0

1. Wymieszać lidokainę z prylokainą i mieszać do upłynnienia, aż powstanie mieszanina eutektyczna.
2. Wprowadzić mieszaninę do podłoża, ręcznie w moździerzu albo mikserem recepturowym.
3. Homogenizować do uzyskania jednorodnej masy, przy niskich prędkościach miksera, od 1 do 2.

Ostatni krok ma powód technologiczny, bo Lekobaza PhC przy wysokich obrotach napowietrza się i zwiększa objętość⁵. Stężenie gotowego kremu obniżysz kalkulatorem rozcieńczania maści.

Krem znieczulający z ketoprofenem łączy znieczulenie z działaniem przeciwbólowym i przeciwzapalnym, na podłożu liposomalnym⁵.

• Pentravan – ad 100,0
• ketoprofen – 5,0
• lidokaina – 2,0
• prylokaina – 2,0

1. Rozetrzeć ketoprofen z częścią podłoża.
2. Sporządzić mieszaninę eutektyczną lidokainy i prylokainy, a po jej upłynnieniu wprowadzić do podłoża.
3. Przenieść całość do tuby, dodać pozostałe składniki i resztę podłoża.
4. Mieszać mikserem recepturowym od 10 do 15 minut na najniższych obrotach, do uzyskania jednorodnej masy.

Ta sama praca poglądowa podaje też wariant z chlorowodorkiem tetrakainy, gdzie mieszaninę eutektyczną dodaje się na końcu, po rozpuszczeniu tetrakainy w wodzie obecnej w preparacie, oraz wariant z mentolem, który dokłada działanie chłodzące i przeciwświądowe⁵.

Bezpieczeństwo stosowania prylokainy

Prylokaina i jej chlorowodorek figurują w Wykazie B substancji silnie działających⁹. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Cechą odróżniającą prylokainę od pozostałych amidowych anestetyków jest ryzyko methemoglobinemii, wynikające z jej metabolizmu. Stanowi ono przeciwwskazanie do stosowania u noworodków i niemowląt do ukończenia 1. roku życia, a także przy niewydolności wątroby oraz wrodzonej i idiopatycznej methemoglobinemii⁴. Powstawanie methemoglobiny idzie w parze z kumulacją prylokainy wchłanianej przez skórę, więc narasta przy dłuższym czasie aplikacji⁶.

Dwie grupy pacjentów są na to szczególnie narażone, z dziedzicznym niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej oraz z samoistną methemoglobinemią. W niedoborze tego enzymu błękit metylenowy nie redukuje methemoglobiny i może utleniać hemoglobinę, więc nie wolno go zastosować jako odtrutki⁶.

Miejscowe działania niepożądane są łagodne i przemijające. Zblednięcie skóry w miejscu aplikacji odpowiada początkowemu obkurczeniu naczyń, rumień późniejszemu ich rozszerzeniu, obok nich pojawia się obrzęk⁴.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru³.