Wyciąg z konopi

Wyciąg z konopi to surowiec farmaceutyczny przeznaczony do sporządzania leków recepturowych, dopuszczony do obrotu na tej samej podstawie co ziele konopi innych niż włókniste¹. Lek recepturowy z tego surowca ma kategorię dostępności Rpw, a recepty na niego nie wystawi lekarz weterynarii². W rejestrze surowców farmaceutycznych figuruje 12 preparatów siedmiu podmiotów odpowiedzialnych, różniących się postacią, deklarowaną zawartością kannabinoidów i sposobem jej zapisu³.

Charakterystyka wyciągu z konopi

Co znaczy „normatum” w nazwie wyciągu z konopi?

Wyciągi standaryzowane doprowadza się do określonej zawartości jednego lub kilku składników o znanej aktywności terapeutycznej, przez dodanie obojętnych substancji pomocniczych albo przez mieszanie partii wyciągu⁴. Stąd deklaracja zawartości THC i CBD na opakowaniu każdego preparatu z rejestru, a przy wyciągach standaryzowanych płynnych to właśnie zawartość tych składników, a nie stosunek do masy surowca roślinnego, opisuje moc preparatu⁵.

Na recepcie i w rejestrze ten sam surowiec występuje jako Cannabis extractum normatum oraz Cannabis floris extractum normatum, gdy wyciąg pochodzi z samego kwiatostanu³. Ustawa obejmuje go nazwą wyciągi z konopi innych niż włókniste i stawia obok nalewek farmaceutycznych oraz żywicy konopi¹. Odpowiedniki nazw z recept zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jaką postać ma wyciąg z konopi i w czym rozpuszczają się kannabinoidy?

Wyciągi z substancji roślinnych są przetworami płynnymi, półstałymi (wyciągi gęste i oleożywice) albo stałymi⁴. Wyciąg płynny pozostaje cieczą, a wyciąg gęsty jest półstałą masą uzyskiwaną przez odparowanie lub częściowe odparowanie rozpuszczalnika użytego do wytwarzania⁶. W rejestrze preparaty konopne występują w opakowaniach ważonych od 5 g do 30 g oraz mierzonych objętościowo od 10 mL do 30 mL³, więc o postaci rozstrzyga opakowanie konkretnego preparatu, a nie sama nazwa surowca.

W wyciągu płynnym podczas przechowywania może powstać niewielki osad⁶.

Rozpuszczalność samych kannabinoidów opisuje monografia kannabidiolu, substancji izolowanej z tej samej rośliny. Kannabidiol jest praktycznie nierozpuszczalny w wodzie, łatwo rozpuszczalny w etanolu 96% i w metanolu oraz rozpuszczalny w heptanie⁷.

Jak odczytać deklarowaną zawartość kannabinoidów z opakowania?

Rejestr zapisuje moc wyciągu na cztery sposoby i różnica między nimi zmienia wynik przeliczenia³.

Z tego zapisu wylicza się masę kannabinoidu w wydawanej porcji, bo opakowanie 5 g wyciągu o zawartości 10% całkowitego THC wnosi 0,5 g tego składnika. Przeliczenie między procentem a ilością na jednostkę wykonasz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Etykieta wyciągu podaje nazwę użytej substancji roślinnej, postać wyciągu, informację, czy jest standaryzowany, zawartość składników o znanej aktywności terapeutycznej, pierwszy rozpuszczalnik zastosowany do ekstrakcji, nazwę i ilość substancji pomocniczych oraz warunki przechowywania⁵. Przy wyciągach płynnych etykieta podaje dodatkowo zawartość etanolu w procentach objętościowych⁶.

Zastosowanie wyciągu z konopi w recepturze

Wyciąg wydaje się jako lek recepturowy sporządzony z jednego surowca, w ilości wynikającej z recepty. Podawany doustnie działa dłużej niż surowiec wziewny, a początek działania występuje nawet po 90 minutach i podlega efektowi pierwszego przejścia⁸.

Wyciąg zawiera obok THC i CBD pozostałe składniki rośliny. Naturalnym ekstraktom przypisuje się z tego powodu efekt entourage, czyli synergistyczne działanie kannabinoidów z terpenami i flawonoidami, dające większą skuteczność i lepszą tolerancję niż podanie pojedynczej substancji⁸.

Stężenia i dawki maksymalne wyciągu z konopi

Rejestracja konopi jako surowca farmaceutycznego oznacza, że dla tego produktu nie powstaje charakterystyka produktu leczniczego, więc wskazania, dawkowanie oraz wiek i płeć pacjenta wyznacza osoba wystawiająca receptę⁸. Dawkę dobiera się stopniowo, według zasady „start low and go slow”, do uzyskania oczekiwanej poprawy, osiągnięcia dawki maksymalnej albo wystąpienia działań niepożądanych⁸.

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII ustala dawki maksymalne dla wyodrębnionego kannabidiolu podawanego doustnie⁹. Wartości te odnoszą się do substancji izolowanej i nie przenosi się ich na wyciąg o deklarowanej zawartości kannabinoidów.

Surowiec należy do środków odurzających ujętych w wykazie wydanym na podstawie ustawy¹, więc na recepcie podaje się sumaryczną ilość środka odurzającego albo ilość jednostek dawkowania wraz z wielkością dawki, a na recepcie papierowej zapisuje się ją słownie¹⁰. Ilość możliwa do przepisania na jednej recepcie jest ograniczona przepisami o środkach odurzających, a całą ścieżkę realizacji takiej recepty portal opisuje w artykule o marihuanie medycznej w recepturze aptecznej.

Niezgodności recepturowe wyciągu z konopi

O przydatności wyciągu rozstrzyga faza, w której kannabinoidy pozostaną rozpuszczone, oraz skład samego preparatu wyjściowego.

• Woda i podłoża wodne. Kannabidiol jest praktycznie nierozpuszczalny w wodzie, a łatwo rozpuszczalny w etanolu 96%⁷, więc kannabinoidy nie przejdą do fazy wodnej preparatu.
• Światło. Wyciągi płynne i gęste przechowuje się chroniąc od światła⁶.
• Etanol wnoszony z wyciągiem płynnym. Wyciągi płynne wytwarza się przy użyciu etanolu o odpowiednim stężeniu, a jego zawartość podaje etykieta⁶ – to ta wartość rozstrzyga o przydatności preparatu u pacjenta, u którego etanol jest niewskazany.
• Osad w wyciągu płynnym. Niewielki osad powstający podczas przechowywania przewiduje sama monografia wyciągów⁶, więc nie jest oznaką niezgodności ani zepsucia surowca.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z wyciągiem z konopi

Wykonanie leku sprowadza się do kontroli opakowania i recepty, odmierzenia surowca oraz zapakowania go w warunkach wymaganych dla danej postaci wyciągu.

1. Odczytaj z etykiety postać wyciągu, informację o standaryzacji oraz zawartość składników o znanej aktywności terapeutycznej⁵ i porównaj je z zapisem na recepcie.
2. Sprawdź, w jakich jednostkach podana jest moc preparatu, bo procent masowy, procent objętościowy i miligramy na mililitr dają różny wynik przeliczenia³.
3. Sprawdź, czy recepta zawiera sposób dawkowania, bo bez niego nie wydaje się żadnej ilości produktu leczniczego zawierającego środek odurzający¹¹.
4. Sprawdź zapis ilości, bo na recepcie na środek odurzający podaje się sumaryczną ilość albo liczbę jednostek dawkowania z wielkością dawki, a na recepcie papierowej słownie¹⁰.
5. Odmierz ilość przepisaną na recepcie i zapakuj wyciąg gęsty w pojemnik hermetyczny, chroniąc oba rodzaje wyciągu od światła⁶.

Przechowywanie i trwałość wyciągu z konopi

Warunki różnią się między postaciami wyciągu, więc bierze się je z etykiety konkretnego preparatu⁵.

Wymagania dla obu postaci podaje monografia ogólna wyciągów⁶.

Bezpieczeństwo stosowania wyciągu z konopi

Wyciąg z konopi nie figuruje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N Farmakopei Polskiej¹², a rygory jego wydawania wynikają z przepisów o środkach odurzających². Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Najczęstsze działania niepożądane konopi medycznych to senność i zmęczenie, zawroty głowy, suchość w ustach, niepokój, mdłości oraz wpływ na funkcje poznawcze⁸.

THC i CBD są metabolizowane z udziałem izoenzymów cytochromu P-450, między innymi CYP1A1, CYP2C9, CYP2D6, CYP2C19 i CYP3A4, co niesie ryzyko interakcji międzylekowych⁸. Większość danych o interakcjach pochodzi z badań nad preparatami gotowymi, czyli syntetycznymi analogami i naturalnym ekstraktem, a część z nich występuje wyłącznie po przekroczeniu dawek maksymalnych⁸.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru³.