MZ: nie wydamy wytycznych ws. rękojmi, a dane o 2400 zamkniętych aptekach nie mają potwierdzenia

Ministerstwo Zdrowia nie wyda inspekcji farmaceutycznej wiążących wytycznych interpretujących pojęcie rękojmi należytego prowadzenia apteki, bo – jak wyjaśnia – nie ma do tego podstawy prawnej. Tak resort odpowiedział na interpelację nr 18213, w której posłanka Joanna Wicha pytała o pogarszający się dostęp do aptek i odbieranie zezwoleń na ich prowadzenie. Odpowiedź z 17 lipca 2026 r. (znak PLPR.050.38.2026.WK) podpisał podsekretarz stanu Tomasz Maciejewski.

Resort wskazał, że nadzór Ministra Zdrowia nad Głównym Inspektorem Farmaceutycznym (art. 110 ust. 2 Prawa farmaceutycznego) ma charakter ustrojowy i nie obejmuje narzucania organom inspekcji wykładni przepisów ani ingerowania w ocenę stanu faktycznego w indywidualnych postępowaniach. Wydanie wiążących wytycznych interpretacyjnych byłoby więc – zdaniem MZ – działaniem bez podstawy prawnej i naruszałoby zasadę bezstronności organów administracji. Ministerstwo dodało przy tym, że samo pojęcie rękojmi (art. 37ap ust. 1 pkt 2 w związku z art. 101 pkt 4) nie jest stosowane dowolnie, bo kryteria jego oceny wypracowało orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwzględniające całokształt działalności przedsiębiorcy, charakter i wagę naruszeń oraz ich wpływ na bezpieczeństwo obrotu lekami. ¹

Posłanka pisała, że najpoważniejsze kary dotykają aptek, które w latach 2015–2018 realizowały zamówienia na leki zgłaszane przez przychodnie, choć zakaz łączenia takiej działalności wprowadzono dopiero w sierpniu 2018 r. – co jej zdaniem oznacza karanie wstecz. MZ odpowiedziało, że obowiązek prawidłowej realizacji zapotrzebowań (art. 96 ust. 1 Prawa farmaceutycznego) obowiązywał także przed nowelizacją z 2018 r., a systemowe wykorzystywanie zapotrzebowań w sposób noszący cechy obejścia przepisów o obrocie hurtowym stanowiło naruszenie już wtedy. Nowelizacja doprecyzowała i wzmocniła istniejące zasady, nie tworząc nowego zakazu działającego wstecz – zdaniem resortu zarzut retroaktywnego stosowania prawa nie znajduje potwierdzenia. Cofnięcie zezwolenia po stwierdzeniu utraty rękojmi ma przy tym charakter obligatoryjny (art. 101 pkt 4).

Ministerstwo zakwestionowało też przywołane w interpelacji dane o ponad 2400 aptekach, które miały zniknąć z rynku od 2017 r., w tym o jednej trzeciej wskutek utraty rękojmi. Według informacji uzyskanych od Głównego Inspektora Farmaceutycznego liczby te nie mają potwierdzenia:

• w okresie od 2020 r. do 11 lutego 2026 r. wydano łącznie 75 ostatecznych decyzji cofających zezwolenia na prowadzenie aptek ogólnodostępnych z powodu nieprawidłowej realizacji zapotrzebowań,
• w toku pozostawało 67 postępowań odwoławczych w tej kategorii spraw.

Resort dodał, że spadek liczby aptek wynika z wielu czynników rynkowych i organizacyjnych, więc wiązanie całości tego zjawiska wyłącznie z cofaniem zezwoleń nie znajduje potwierdzenia w posiadanych danych.

Na pytanie o mechanizmy osłonowe dla aptek całodobowych MZ przypomniało, że rozkład godzin pracy aptek i harmonogram dyżurów ustala rada powiatu (art. 94 ust. 2), a zapewnienie ciągłości dostępu na poziomie lokalnym pozostaje w gestii samorządu powiatowego. Podobne stanowisko – ocenę dostępności leków na poziomie powiatu, a nie pojedynczej gminy – resort przedstawił w odpowiedzi na wcześniejszą interpelację o gminach bez apteki. Postulat kompleksowego audytu postępowań GIF resort odrzucił, wskazując, że ocena legalności indywidualnych decyzji nie należy do Ministra Zdrowia, lecz odbywa się w trybie instancyjnym oraz przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie i Naczelnym Sądem Administracyjnym. MZ przypomniało również, że poszkodowani mogą dochodzić odszkodowania od Skarbu Państwa przed sądem powszechnym, a niezależną kontrolę postępowań może przeprowadzić Najwyższa Izba Kontroli.

Dokument źródłowy – pełna treść odpowiedzi Ministerstwa Zdrowia na interpelację nr 18213: