Formaldehydu roztwór

Formaldehydu roztwór to substancja czynna stosowana w recepturze zewnętrznie, w płynach odkażających. Farmakopea Polska XIII opisuje ten surowiec w monografii roztworu 35%¹, a rejestr surowców farmaceutycznych ma obok niego dwa słabsze roztwory gotowe, 10% i 4%². Piśmiennictwo recepturowe wiąże z tym surowcem jedno ustalone zastosowanie, odkażanie obuwia przy zakażeniach grzybiczych³.

Charakterystyka roztworu formaldehydu

Jak nazywa się roztwór formaldehydu na recepcie i w rejestrze?

Monografia nosi tytuł Formaldehydi solutio (35 per centum), a jej polska nazwa to Formaldehyd, roztwór 35%¹. W recepturze i na receptach częstsza jest nazwa potoczna formalina⁴, a w rejestrze surowców farmaceutycznych ten sam surowiec występuje pod pięcioma zapisami łacińskimi, Formaldehydi solutio (35 per centum), Formaldehydi solutio 35 per centum, Formaldehydi solutio 10%, Formaldehydum 10 % oraz Formaldehydum 4%². Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda roztwór formaldehydu i z czym się miesza?

Farmakopea opisuje surowiec jako przezroczystą, bezbarwną ciecz¹. Rozpuszczalność monografia sprowadza do pełnej mieszalności, bo surowiec miesza się z wodą i z etanolem 96%¹. Do roztworów wodnych i spirytusowych wchodzi więc bez etapu rozpuszczania, przez odmierzenie i wymieszanie. Roztwór zawiera metanol jako stabilizator¹.

Zastosowanie roztworu formaldehydu w recepturze

Formaldehyd działa przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo i przeciwpotnie, a jego mechanizmem jest denaturacja białka³. Na skórze ogranicza rozkład potu przez drobnoustroje, czyli źródło nieprzyjemnego zapachu spoconych stóp i dłoni, a poza tym zmniejsza aktywność samych gruczołów potowych⁴. Drobnoustroje nie wytwarzają wobec niego oporności⁴.

Do czego stosuje się roztwór formaldehydu w recepturze?

Współczesna receptura ma dla tego surowca jedno ustalone zastosowanie, odkażanie obuwia i skarpet przy zakażeniach grzybiczych, i w tym wskazaniu piśmiennictwo nazywa go wciąż najskuteczniejszym sposobem³. Roztwory samego formaldehydu przeznaczone na skórę wychodzą natomiast z użycia, bo nadmierne stosowanie wywołuje reakcje uczuleniowe i zapalenie egzemoidalne skóry, przez co dermatolodzy przepisują je coraz rzadziej⁴.

W recepturowych preparatach przeciwpotnych formaldehyd pojawia się dziś głównie pośrednio. Nośnikiem jest metenamina, która pod wpływem kwaśnego odczynu potu hydrolizuje na skórze do formaldehydu i dopiero w tej postaci działa⁴. Pozostałe postacie leku recepturowego omawia dział receptury.

Stężenia stosowane roztworu formaldehydu

Piśmiennictwo recepturowe podaje dla tego surowca jedno stężenie użytkowe, roztwór 10% do odkażania obuwia^3,4.

Stężenie samego surowca bywa źródłem pomyłki, bo źródła podają dwie różne wartości. Monografia farmakopealna definiuje surowiec jako roztwór 35%¹, a receptariusz z 2009 roku zakłada, że apteczny zapas formaliny jest roztworem 40%⁴. Obowiązuje wartość farmakopealna, a rejestr surowców farmaceutycznych ma dziś obok roztworu 35% także gotowe roztwory 10% i 4%². Recepta na roztwór 10% trafia więc albo na gotowy preparat z rejestru, albo na rozcieńczenie roztworu 35%, które przelicza kalkulator stężeń recepturowych.

Formaldehyd nie figuruje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N⁵. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Niezgodności recepturowe roztworu formaldehydu

• Azotan srebra. Formaldehyd redukuje srebro z jego soli. Po zmieszaniu z roztworem azotanu srebra, zalkalizowaniu i ogrzaniu wytrąca się szary osad metalicznego srebra albo na ściance naczynia powstaje lustro srebrowe¹.
• Substancje o budowie białkowej. Odkażające działanie formaldehydu polega na denaturacji białka³, więc ten sam mechanizm zadziała na białkowy składnik przepisu.
• Chłód w miejscu przechowywania. Roztwór może mętnieć w czasie przechowywania¹, a monografia wyznacza dolną granicę temperatury na 15 °C¹.

Pary surowców, które w jednym przepisie reagują ze sobą, sprawdza analizator niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z roztworem formaldehydu

Płyn do odkażania obuwia to wodny roztwór formaldehydu o stężeniu 10%, przepisywany w opakowaniu 250,0 i wydawany z zaleceniem użycia zewnętrznego^3,4.

• roztwór formaldehydu 10% – 250,0

Sposób użycia gotowego płynu opisują oba źródła recepturowe zgodnie.

1. Nasączyć 10% roztworem formaldehydu kawałek materiału, gazę albo gąbkę³.
2. Umieścić obuwie razem z nasączonym materiałem w szczelnym worku foliowym³.
3. Zostawić worek na świeżym powietrzu poza mieszkaniem, na przykład na balkonie, na około dwie doby⁴.
4. Wietrzyć obuwie przez kilka kolejnych dni, zanim wróci do noszenia⁴.

Przechowywanie i trwałość roztworu formaldehydu

Monografia nakazuje chronić surowiec od światła i przechowywać go w temperaturze od 15 °C do 25 °C¹. Roztwór może mętnieć w czasie przechowywania¹.

Bezpieczeństwo stosowania roztworu formaldehydu

Formaldehyd jest silną trucizną i praca z nim wymaga ostrożności³. Podrażnia układ oddechowy i wywołuje odczyny alergiczne skóry³. Nadmierne stosowanie na powierzchnię skóry prowadzi do reakcji uczuleniowych, a nawet do zapalenia egzemoidalnego skóry⁴. Procedura odkażania obuwia trzyma preparat poza mieszkaniem właśnie dlatego, że działa on parami⁴.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru².