Tiapryd

Lek przeciwpsychotyczny (neuroleptyk) z grupy benzamidów, będący selektywnym antagonistą receptorów dopaminowych D2. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych (tabletki 100 mg). Stosowany krótkotrwale w stanach pobudzenia i agresji u osób w podeszłym wieku.

Działanie tiaprydu

Tiapryd jest neuroleptykiem z grupy benzamidów, określanym jako atypowy lek przeciwpsychotyczny. Blokuje receptory dopaminowe D2 w ośrodkowym układzie nerwowym, przy niewielkim powinowactwie do receptorów D1. Poza działaniem przeciwpsychotycznym wykazuje działanie uspokajające i przeciwlękowe, dzięki czemu bywa wykorzystywany do opanowania pobudzenia i agresji u pacjentów w podeszłym wieku.

Blokada receptorów dopaminowych odpowiada również za typowe dla tej grupy działania niepożądane, przede wszystkim objawy pozapiramidowe oraz zwiększenie wydzielania prolaktyny.

Farmakologia

Tiapryd to atypowy lek neuroleptyczny, niezależny od cyklazy adenylowej, selektywny antagonista receptorów dopaminergicznych D2, o małym powinowactwie do receptorów D1. Wykazano, że jest szczególnie skuteczny wobec uprzednio uczulonych receptorów dopaminergicznych. Przeciwlękowe działanie tiaprydu wykazano w doświadczalnych badaniach stresu na zwierzętach, w tym w modelu zespołu odstawienia alkoholu etylowego, a u osób w podeszłym wieku obserwowano korzystny wpływ na stopień czujności. Mechanizmu przeciwlękowego i uspokajającego działania tiaprydu nie wyjaśniono dotychczas w pełni, wiadomo natomiast, że jest on niezależny od jego działania przeciwdopaminergicznego¹.

Farmakokinetyka

Tiapryd dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, a całkowita biodostępność postaci tabletek wynosi 75%. Maksymalne stężenie w osoczu (1,3 µg/ml) jest osiągane po około 1 godzinie od doustnego podania dawki 200 mg. Podanie tuż przed posiłkiem zwiększa biodostępność o 20%, a maksymalne stężenie w osoczu o 40%, natomiast u osób starszych wchłanianie jest wolniejsze.

Tiapryd szybko przenika do tkanek, pokonuje barierę krew-mózg oraz barierę łożyskową i nie ulega kumulacji. Nie wiąże się z białkami osocza, słabo wiąże się natomiast z erytrocytami.

W organizmie człowieka tiapryd nie jest intensywnie metabolizowany, a 70% podanej dawki przenika do moczu w postaci niezmienionej. Okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji wynosi 2,9 godziny u kobiet i 3,6 godziny u mężczyzn. Wydalanie odbywa się przede wszystkim przez nerki, a klirens nerkowy wynosi 330 ml/min, dlatego u pacjentów z niewydolnością nerek eliminacja leku jest zależna od klirensu kreatyniny i wymaga zmniejszenia dawki¹.

Wskazania leków z tiaprydem

Tiapryd jest wskazany do krótkotrwałego leczenia stanów pobudzenia i agresji u pacjentów w podeszłym wieku. Preparat jest dostępny wyłącznie na receptę, w postaci tabletek doustnych 100 mg¹.

Dawkowanie tiaprydu

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli i osoby w podeszłym wieku (dawka początkowa)	100 mg na dobę, w razie potrzeby stopniowo zwiększana	300 mg
Niewydolność nerek, klirens kreatyniny 30–60 ml/min	75% dawki standardowej	–
Niewydolność nerek, klirens kreatyniny 10–30 ml/min	50% dawki standardowej	–
Niewydolność nerek, klirens kreatyniny poniżej 10 ml/min	25% dawki standardowej	–
Niewydolność wątroby	bez zmiany dawki	–

Czas trwania leczenia nie powinien przekraczać 28 dni. U pacjentów z niewydolnością nerek dawkę należy zmniejszyć ze względu na ryzyko śpiączki spowodowanej przedawkowaniem, natomiast w niewydolności wątroby zmniejszenie dawki nie jest konieczne, ponieważ lek jest metabolizowany w niewielkim stopniu¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania tiaprydu

Nowotwory zależne od prolaktyny

Tiapryd jest przeciwwskazany u pacjentów z nowotworami, których wzrost jest zależny od stężenia prolaktyny, na przykład gruczolakiem przysadki typu prolactinoma lub nowotworem piersi zależnym od prolaktyny¹.

Guz chromochłonny

Tiapryd jest przeciwwskazany u pacjentów z guzem chromochłonnym¹.

Jednoczesne stosowanie lewodopy

Tiapryd jest przeciwwskazany podczas jednoczesnego stosowania z lewodopą ze względu na wzajemny antagonizm lewodopy i neuroleptyków¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu tiaprydu

Wydłużenie odstępu QT

Tiapryd może powodować wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG, co zwiększa ryzyko ciężkich komorowych zaburzeń rytmu serca, w tym torsade de pointes. Przed rozpoczęciem leczenia, jeśli stan kliniczny na to pozwala, należy upewnić się, że nie występują czynniki sprzyjające takim zaburzeniom, jak bradykardia poniżej 55 uderzeń na minutę, hipokaliemia i inne zaburzenia elektrolitowe, wrodzone wydłużenie odstępu QT ani jednoczesne stosowanie leków wpływających na rytm serca. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QT¹.

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podobnie jak w przypadku innych neuroleptyków, tiapryd może wywołać złośliwy zespół neuroleptyczny, potencjalnie śmiertelne powikłanie objawiające się hipertermią, sztywnością mięśni i zaburzeniami wegetatywnymi, niekiedy o nietypowym przebiegu, na przykład bez sztywności mięśni. W razie podejrzenia zespołu lub wystąpienia niewyjaśnionej hipertermii leczenie tiaprydem należy natychmiast przerwać. Ostrożność jest szczególnie wskazana u pacjentów leczonych jednocześnie innymi lekami mogącymi wywołać ten zespół¹.

Zwiększone ryzyko zgonu u osób w podeszłym wieku z otępieniem

U pacjentów w podeszłym wieku z psychozą związaną z otępieniem, leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, ryzyko zgonu jest zwiększone. W analizie badań z kontrolą placebo ryzyko zgonu było 1,6 do 1,7 razy większe niż w grupie placebo (około 4,5% wobec 2,6%), a przyczyną większości zgonów były zaburzenia krążenia lub choroby infekcyjne, na przykład zapalenie płuc¹.

Udar naczyniowy mózgu

W badaniach klinicznych z placebo w populacji osób w podeszłym wieku z otępieniem, leczonych atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi, obserwowano trzykrotne zwiększenie ryzyka udaru naczyniowego mózgu. Tiapryd należy stosować ostrożnie u pacjentów z czynnikami ryzyka udaru¹.

Osoby w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku, podobnie jak w przypadku innych neuroleptyków, tiapryd należy stosować szczególnie ostrożnie ze względu na ryzyko zaburzeń świadomości oraz śpiączki¹.

Niewydolność nerek

U pacjentów z niewydolnością nerek dawkę należy zmniejszyć ze względu na możliwość wystąpienia śpiączki spowodowanej przedawkowaniem¹.

Choroba Parkinsona i padaczka

U pacjentów z chorobą Parkinsona tiapryd należy stosować wyłącznie wtedy, gdy jest to niezbędnie konieczne. Neuroleptyki mogą obniżać próg drgawkowy, dlatego pacjentów z padaczką w wywiadzie należy w trakcie leczenia dokładnie monitorować¹.

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Po zastosowaniu leków przeciwpsychotycznych obserwowano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, czasami kończące się zgonem. Ze względu na częste występowanie nabytych czynników ryzyka u leczonych pacjentów tiapryd należy stosować ostrożnie u osób z czynnikami ryzyka tej choroby¹.

Zaburzenia składu krwi

Po zastosowaniu leków przeciwpsychotycznych, w tym tiaprydu, obserwowano leukopenię, neutropenię i agranulocytozę. Niewyjaśniona infekcja lub gorączka mogą być objawem nieprawidłowego składu krwi i wymagają bezzwłocznego wykonania badań krwi¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Tiapryd może powodować nadmierne uspokojenie i przez to upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów oraz obsługiwania maszyn, dlatego pacjentów należy uprzedzić o możliwości wystąpienia senności i odradzić prowadzenie pojazdów w razie jej wystąpienia¹.

Interakcje tiaprydu

Lewodopa + tiapryd

Jednoczesne stosowanie tiaprydu i lewodopy jest przeciwwskazane z powodu wzajemnego antagonizmu lewodopy i neuroleptyków¹.

Alkohol + tiapryd

Alkohol nasila działanie sedatywne neuroleptyków, dlatego w trakcie leczenia należy unikać picia alkoholu i przyjmowania leków zawierających alkohol. Spożywanie alkoholu może ponadto powodować zaburzenia elektrolitowe, co sprzyja wydłużeniu odstępu QT¹.

Leki wydłużające odstęp QT + tiapryd

Nie zaleca się łączenia tiaprydu z lekami mogącymi wywołać torsade de pointes lub wydłużenie odstępu QT, do których należą leki powodujące bradykardię (leki hamujące receptory beta-adrenergiczne, diltiazem, werapamil, klonidyna, guanfacyna, glikozydy naparstnicy), leki powodujące hipokaliemię (leki moczopędne, przeczyszczające, amfoterycyna B dożylnie, glukokortykoidy), leki przeciwarytmiczne klasy Ia i III oraz inne, jak pimozyd, haloperydol, tiorydazyna, metadon, lit czy erytromycyna podawana dożylnie. Hipokaliemię należy skorygować¹.

Inne neuroleptyki + tiapryd

Ze względu na ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania tiaprydu z innymi neuroleptykami lub innymi lekami mogącymi wywołać ten zespół¹.

Leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy + tiapryd

Podczas łączenia tiaprydu z lekami o działaniu hamującym na ośrodkowy układ nerwowy, takimi jak pochodne morfiny, większość leków przeciwhistaminowych, barbiturany, benzodiazepiny i inne leki przeciwlękowe oraz klonidyna, może dojść do nasilenia działania hamującego¹.

Działania niepożądane tiaprydu

⚠ Wydłużenie odstępu QT i komorowe zaburzenia rytmu serca

Wydłużenie odstępu QT oraz komorowe zaburzenia rytmu serca, takie jak torsades de pointes i częstoskurcz komorowy, mogące prowadzić do migotania komór lub zatrzymania krążenia i nagłej śmierci, występują rzadko ()¹.

⚠ Objawy pozapiramidowe

Parkinsonizm polekowy oraz powiązane objawy (drżenie, hipertonia, hipokineza, ślinotok) występują często () i na ogół przemijają po podaniu leków przeciw parkinsonizmowi. Akatyzja i dystonia (skurcz, spastyczny kręcz szyi, napady wejrzeniowe, szczękościsk) są działaniem niezbyt częstym (), a ostra dyskineza występuje rzadko (). Rzadko () zgłaszano również późną dyskinezę, charakteryzującą się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami języka i (lub) mięśni twarzy, występującą podobnie jak po innych neuroleptykach przy stosowaniu powyżej 3 miesięcy, w której podawanie leków przeciw parkinsonizmowi jest nieskuteczne lub może nasilać objawy¹.

⚠ Złośliwy zespół neuroleptyczny

Złośliwy zespół neuroleptyczny, będący potencjalnie śmiertelnym powikłaniem, występuje rzadko (), podobnie jak utrata przytomności¹.

⚠ Zaburzenia krwi

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza występują rzadko () i mogą objawiać się niewyjaśnioną infekcją lub gorączką¹.

⚠ Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Zakrzepica żył głębokich jest działaniem niezbyt częstym (), a zatorowość płucna, czasami kończąca się zgonem, występuje rzadko ()¹.

⚠ Zachłystowe zapalenie płuc i depresja oddechowa

Zachłystowe zapalenie płuc oraz depresja oddechowa, ta ostatnia w przypadku stosowania z innymi lekami o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy, występują rzadko ()¹.

Hiperprolaktynemia i zaburzenia hormonalne

Hiperprolaktynemia, przemijająca po odstawieniu leku, występuje często () i może wywoływać zatrzymanie miesiączki, zaburzenia orgazmu, obrzmienie i ból piersi, mlekotok, ginekomastię oraz zaburzenia erekcji. Zatrzymanie miesiączki i zaburzenia orgazmu są działaniem niezbyt częstym (), a obrzmienie i ból piersi, mlekotok, ginekomastia oraz zaburzenia erekcji występują rzadko ()¹.

Zaburzenia psychiczne i senność

Senność i ospałość, bezsenność, pobudzenie oraz apatia są działaniem częstym (), a splątanie i omamy występują niezbyt często (). Do częstych objawów należą też zawroty głowy i ból głowy, natomiast drgawki i omdlenie są działaniem niezbyt częstym ()¹.

Niedociśnienie ortostatyczne

Niedociśnienie, zazwyczaj ortostatyczne, występuje niezbyt często ()¹.

Zaburzenia metaboliczne i masa ciała

Hiponatremia oraz zespół nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH) występują rzadko (), a zwiększenie masy ciała jest działaniem niezbyt częstym ()¹.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaparcia są działaniem niezbyt częstym (), a mechaniczna i porażenna niedrożność jelit występują rzadko ()¹.

⚠ Rabdomioliza

Wzrost aktywności kinazy kreatynowej we krwi oraz rabdomioliza występują rzadko ()¹.

Zaburzenia wątroby i skóry

Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych występuje rzadko (). Wysypka, w tym wysypka rumieniowata oraz grudkowo-plamkowa, jest działaniem niezbyt częstym (), a pokrzywka występuje rzadko ()¹.

Osłabienie i upadki

Osłabienie i zmęczenie są działaniem częstym (), a upadki mają nieznaną częstość ()¹.

Objawy odstawienia u noworodków

Objawy odstawienia u noworodków narażonych na tiapryd w ostatnim trymestrze ciąży mają nieznaną częstość ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a tiapryd

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego dane dotyczące stosowania tiaprydu u kobiet w ciąży są bardzo ograniczone, a badania na zwierzętach wykazały toksyczność reprodukcyjną. Tiapryd przenika przez łożysko, dlatego nie zaleca się jego stosowania w czasie ciąży ani u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących skutecznej antykoncepcji. U noworodków narażonych na neuroleptyki, w tym tiapryd, w ostatnim trymestrze ciąży obserwowano zespoły pozapiramidowe i objawy odstawienia (nadpobudliwość, wzmożone lub obniżone napięcie, drżenia mięśniowe, senność, zaburzenia oddychania i karmienia), dlatego noworodki należy ostrożnie monitorować¹.

Karmienie piersią a tiapryd

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego w badaniach na zwierzętach wykazano, że tiapryd przenika do mleka, natomiast nie wiadomo, czy przenika do mleka kobiecego, i nie można wykluczyć ryzyka dla dziecka karmionego piersią. Należy podjąć decyzję o przerwaniu karmienia piersią albo wstrzymaniu terapii, uwzględniając korzyści z karmienia dla dziecka oraz korzyści z leczenia dla matki¹.

Produkty handlowe z tiaprydem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Tiapridal	tabletki 100 mg	Rp