Siarka

Siarka strącona (Sulfur praecipitatum) to bardzo drobny, bladożółty proszek stosowany w recepturze jako substancja czynna o działaniu keratolitycznym, przeciwłojotokowym, przeciwbakteryjnym, przeciwgrzybiczym i przeciwpasożytniczym¹. W recepturze aptecznej używa się postaci strąconej, najdrobniej rozdrobnionej, ponieważ stopień rozdrobnienia decyduje o równomiernym rozprowadzeniu proszku w podłożu i o działaniu na skórę².

Charakterystyka siarki

Siarka strącona jest bardzo drobnym, bladożółtym proszkiem bez zapachu¹. Jest praktycznie nierozpuszczalna w wodzie i w etanolu, a jedynie słabo miesza się z olejami tłustymi, dlatego w preparatach występuje w postaci zawiesiny, a nie roztworu¹. Ta słaba rozpuszczalność oraz hydrofobowość proszku sprawiają, że siarka nierozprowadzona pływa na powierzchni fazy wodnej i wymaga wcześniejszego zwilżenia.

Ze względu na sposób otrzymywania (strącanie) postać apteczna ma bardzo małą wielkość cząstek, co ułatwia dokładne rozprowadzenie w podłożu i zmniejsza szorstkość gotowej maści lub pasty w porównaniu z siarką sublimowaną².

Zastosowanie siarki w recepturze

Siarka jest w recepturze substancją czynną stosowaną zewnętrznie w chorobach skóry przebiegających z nadmiernym rogowaceniem, łojotokiem lub zakażeniem. Działa keratolitycznie, przeciwłojotokowo, przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo i przeciwpasożytniczo, dlatego wchodzi w skład preparatów przeciwtrądzikowych, przeciwłupieżowych i przeciwświerzbowcowych².

W jakich lekach recepturowych stosuje się siarkę?

Siarkę wprowadza się przede wszystkim do maści, past i zawiesin (mazideł oraz płynnych zawiesin do pędzlowania), w których proszek pozostaje zawieszony w podłożu². W leczeniu trądziku i łojotokowego zapalenia skóry stosuje się maści i pasty, często łączone z kwasem salicylowym, natomiast w świerzbie klasyczną postacią jest maść siarkowa o wyższym stężeniu.

Stężenia i dawki maksymalne siarki

W preparatach przeciwtrądzikowych i przeciwłojotokowych siarkę stosuje się zwykle w stężeniu 5–10%, a w świerzbie w postaci maści o wyższej zawartości, dobieranej do wieku pacjenta i ograniczanej u dzieci². Dobór stężenia zależy od wskazania i tolerancji skóry, ponieważ wyższe stężenia silniej wysuszają i mogą podrażniać.

Farmakopea Polska nie ustala dla siarki stosowanej zewnętrznie dawki maksymalnej, ponieważ monografia opisuje jej tożsamość i czystość, a nie dawkowanie¹. O ilości surowca w preparacie decyduje wskazanie oraz rodzaj i miejsce aplikacji, a nie limit farmakopealny.

Niezgodności recepturowe siarki

Główna niezgodność recepturowa siarki dotyczy metali i ich soli – z solami rtęci, srebra, ołowiu i bizmutu siarka tworzy ciemne siarczki, co powoduje szarzenie lub czernienie preparatu i utratę aktywności składników². Reakcje te nasilają się w obecności wilgoci i przy ogrzewaniu, dlatego takich połączeń należy unikać, a gdy są konieczne, sporządzać preparat na bieżąco i przechowywać krótko.

Ze związkami zasadowymi i alkaliami siarka reaguje z powstaniem siarczków i wielosiarczków, co zmienia skład i zapach preparatu². Połączenie z tlenkiem cynku, choć często wykorzystywane w pastach, wymaga ostrożności, gdyż w warunkach wilgoci i podwyższonej temperatury może dochodzić do powolnego tworzenia siarczku i ciemnienia masy – dlatego takie pasty sporządza się bez ogrzewania i przechowuje z dala od światła i wilgoci.

Sporządzanie preparatów z siarką

Siarkę należy najpierw dokładnie rozetrzeć w moździerzu, a przed połączeniem z podłożem zwilżyć niewielką ilością etanolu, gliceryny lub oleju (albo parafiny ciekłej), aby zwilżyć hydrofobowy proszek i zapobiec tworzeniu grudek oraz nierównomiernemu rozprowadzeniu². Dopiero tak przygotowaną papkę wciera się porcjami w podłoże aż do uzyskania jednorodnej maści, pasty lub zawiesiny.

Przy sporządzaniu preparatów z siarką unika się ogrzewania, ponieważ podwyższona temperatura sprzyja spiekaniu proszku i przyspiesza reakcje z metalami². W zawiesinach do pędzlowania siarkę utrzymuje w rozproszeniu odpowiedni środek zawieszający i wstrząśnięcie przed użyciem.

Przechowywanie i trwałość siarki

Siarkę przechowuje się w dobrze zamkniętych opakowaniach, chroniąc przed wilgocią i światłem¹. Sam surowiec w postaci suchego proszku jest trwały, natomiast gotowe preparaty złożone, zwłaszcza z metalami lub w obecności wody, mogą z czasem ciemnieć.

Preparaty zawierające siarkę wraz ze składnikami reaktywnymi sporządza się w ilościach na bieżące potrzeby, aby ograniczyć zmiany barwy i rozkład w trakcie przechowywania.

Bezpieczeństwo stosowania siarki

Siarka jest przeznaczona do stosowania zewnętrznego na skórę i zwykle dobrze tolerowana². Przy wyższych stężeniach i dłuższym stosowaniu może wysuszać i podrażniać skórę, dlatego stężenie dobiera się do wskazania i tolerancji pacjenta.

W trakcie stosowania preparatów siarkowych może pojawić się charakterystyczny zapach, a przy skórze wrażliwej – zaczerwienienie lub złuszczanie. U dzieci i w leczeniu świerzbu stężenie oraz sposób aplikacji ogranicza się zgodnie z zaleceniami².

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru³.