Analizator niezgodności recepturowych

Dodaj surowce z recepty – narzędzie sprawdzi wszystkie pary i wypisze opisane niezgodności z omówieniem mechanizmu, sposobem rozwiązania i źródłem. Wyszukiwarka rozumie synonimy i nazwy łacińskie.
Najczęstsze mechanizmy niezgodności
Fizyczne – mieszaniny eutektyczne (obniżenie temperatury topnienia, upłynnienie proszku), wysalanie, rozwarstwienie emulsji, wytrącenie substancji z roztworu przy zmianie rozpuszczalnika. Chemiczne – reakcje utleniania i redukcji (azotan srebra, adrenalina, siarka z metalami), hydrolizy, reakcje podwójnej wymiany z wytrąceniem słabej zasady lub kwasu, zmiany pH rozkładające substancję czynną. Farmakologiczne – zniesienie lub nasilenie działania składników w jednej postaci.
Wszystkie opisane niezgodności recepturowe 126
Pełny spis par ze wskazaniem mechanizmu, sposobu rozwiązania i źródła. Nazwy składników, które mają kartę w bazie surowców, są podlinkowane. Pozycje 26–50 z 126 · strona 2 z 6
-
Chlorowodorek prokainy × Jod, sole srebra, tanina
Występuje niezgodność składników.
Postępowanie: Nie zaleca się łączenia składników.
Chmielak, 2014
-
Chlorowodorek prokainy × Sulfacetamid sodu do weryfikacji
Rozkład substancji czynnej.
Postępowanie: Aby zapobiec niezgodności, substancje należy wydać w postaci dwóch roztworów.
-
Cholesterol × Hascobaza, lekobaza
Cholesterolu nie należy wprowadzać na „sucho” do podłoży maściowych. Wyższe stężenia cholesterolu w wazelinie wykazują tendencje do tworzenia grudek.
Postępowanie: Cześć podłoża zamienić na wazelinę białą, z którą stopić cholesterol i dokładnie mieszać w czasie stygnięcia. W razie większej ilości cholesterolu może być konieczne skontaktowanie się z lekarzem i całkowita zmiana podłoża. Cholesterol zawsze należy stopić w temp. 147-150 °C.
Chmielak, 2014
-
Ditranol × Pasta cynkowa lub, tlenek cynku
Następuje zmiana zabarwienia i unieczynnienie ditranolu.
Postępowanie: Ditranol należy wymieszać z kwasem salicylowym lub benzoesowym oraz z niewielką ilością wazeliny białej. Po konsultacji lekarskiej można dokonać zmiany całego podłoża np. na wazelinę białą, eucerynę lub maść cholesterolową.
Jachowicz, 2021
-
Diuretyna × kwaśne środowisko: Odwary, nalewki, syropy, kwaśne wyciągi
Nawet w nieznacznie zakwaszonym środowisku powstaje zmętnienie, czyli osad, na skutek wytrącenia słabego kwasu teobrominy. Jest to wynikiem cofnięcia jej dysocjacji.
Postępowanie: Po porozumieniu z lekarzem diuretynę należy wydać w postaci proszków.
Krowczynski, 2000 · Telejko, 2005
-
Dziegieć sosnowy × Gliceryna, lanolina, alginiany do weryfikacji
Występuje niezgodność dziegcia z gliceryną i podłożem z lanoliny.
Postępowanie: W maściach i pastach z dziegciem sosnowym nie należy stosować gliceryny i lanoliny jako podłoża..
Sznitowska, 2017
-
Emulsja o/w w ilości > niż 10% maści (np. dodatek kremu gotowego) × Podłoże słabo wiążące wodę (wazelina) do weryfikacji
Następuje rozwarstwienie maści.
Postępowanie: Ze względu na dodatek emulsji o/w (krem gotowy) należy zmienić wazelinę na maść eucerynową.
-
Erytromycyna × Efedryna
Erytromycyna ulega w kwaśnym środowisku efedryny hydrolizie.
Postępowanie: Substancje należy rozdzielić i wydać w dwóch osobnych butelkach o stężeniach obliczonych na podstawie dawki zawartej w pierwotnie przepisanej recepcie.
Chmielak, 2014
-
Erytromycyna × substancje zakwaszające roztwór: Kwas salicylowy, kwas benzoesowy, kwas sorbowy
W kwasowym środowisku zachodzi rozkład hydrolityczny erytromycyny.
Postępowanie: Kwas salicylowy należy przygotować w osobnym roztworze i stosować w odpowiednim odstępie czasowym z roztworem zawierającym erytromycynę.
Jachowicz, 2021 · Marszal, 2015 · Marszal, 2014
-
Fenobarbital × Roztwór wodny, syrop, woda miętowa, brak etanolu w recepcie do weryfikacji
Następuje przekroczenie rozpuszczalności - wytrącenie trudno rozpuszczalnego kwasu, czyli fenobarbitalu. Fenobarbital rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:1000.
Postępowanie: Zmiana formy nierozpuszczalnej składnika (czyli fenobarbitalu) w przepisanym rozpuszczalniku na formę rozpuszczalną, czyli fenobarbital sodu. Nawet jeśli ilość etanolu w recepcie wystarcza do rozpuszczenia fenobarbitalu to przez obecność dużej ilości roztworu wodnego / syropu, zamiast fenobarbitalu (m.cz. 232,24) należy użyć równoważną ilość fenobarbitalu sodu (m.cz. 254,22), który rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:2.
Krowczynski, 2000
-
Fenobarbital sodu × Bromek/ chlorek amonu, Mixtura Nervina
Zachodzi wytrącenie słabego kwasu / niecałkowite rozpuszczenie fenobarbitalu sodu (brak niezgodności wynikającej ze stężeń fenobarbitalu sodu i bromku lub chlorku amonowego).
Postępowanie: W przypadku recepty zawierającej fenobarbital sodu i chlorek lub bromek amonowy w pierwszej kolejności należy przeliczyć stężenia obu składników. Jeśli z obliczeń wynika, że niezgodność nie wystąpi fenobarbital sodu, należy rozpuścić osobno w wodzie, dopiero później połączy z roztworami bromków. Mimo wykonania z uwzględnieniem obliczeń, po upływie czasu niezgodność może wystąpić, dlatego bromek amonowy najlepiej zamienić na równoważną ilość bromku sodowego.
Chmielak, 2014
-
Fenobarbital sodu × Fosforan kodeiny (kodeina) w stężeniu powodującym niezgodność z fenobarbitalem sodu
Następuje wytrącenie słabych kwasów w środowisku kwaśnym na skutek cofnięcia dysocjacji.
Postępowanie: Należy oddzielić oba składniki, dodając do mieszanki roztwór jednego z nich jako ostatni.
Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021
-
Fenobarbital sodu × Kwas solny, chlorowodorek papaweryny, chlorowodorek morfiny, syrop malinowy, syrop wiśniowy
Niezgodność występuje zawsze - w kwaśnym środowisku następuje wydzielenie formy kwasowej fenobarbitalu, często w postaci osadu. W przypadku syropów następuje niekorzystna zmiana ich barwy. Pod wpływem środowiska zasadowego wytrąca się zasada papaweryny.
Postępowanie: Zawsze należy wymienione składniki podać osobno. W przypadku niezgodności z syropami syrop należy zmienić na syrop prosty lub prawoślazowy.
Jachowicz, 2021 · Telejko, 2005 · Bodek, 2018 · Aptekarz Polski, 2016
-
Fenobarbital sodu × kwaśne środowisko: Syrop sosnowy, neospasmina, syrop z hydroksyzyną, kwas askorbinowy, siarczan atropiny, chlorowodorek kokainy, chlorowodorek efedryny, siarczan cynku
Wytrącenie w kwaśnym środowisku kwasowej formy fenobarbitalu, często w postaci osadu.
Postępowanie: Hydroksyzynę rozdzielić innym płynem obojętnym w recepcie np, Passipasminą lub wodą.
Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021 · Chmielak, 2014
-
Fenobarbital sodu × Metenamina (urotropina) do weryfikacji
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się.
Postępowanie: Niezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku. Problem nie dotyczy roztworów.
-
Fenobarbital sodu 0,3% × Chlorek amonu >5%, bromek amonu >5%, (Mixtura nervina)
Wytrącenie słabego kwasu - przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze.
Postępowanie: Po porozumieniu z lekarzem należy zamienić bromek amonu na obojętnie reagujący bromek sodu i potasu przeliczając z mas cząsteczkowych równoważną ilość bromu. m.cz. NaBr =103 m.cz. KBr=119 m.cz. NH4Br=98 .
Bodek, 2018 · Chmielak, 2014 · Aptekarz Polski, 2016
-
Fenobarbital sodu 0,3% × Fosforan kodeiny (kodeina) od 0,5%
Następuje wytrącenie słabego kwasu; przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze.
Postępowanie: Po konsultacji z lekarzem składniki 1 i 2 należy podać w postaci dwóch osobnych roztworów.
Chmielak, 2014
-
Fenobarbital sodu 0,5% × Chlorek amonu lub bromek amonu od 2% (Mixtura nervina)
Następuje wytrącenie słabego kwasu.
Postępowanie: Po porozumieniu z lekarzem należy zamienić bromek amonu na obojętnie reagujący bromek sodu i potasu przeliczając z mas cząsteczkowych równoważną ilość bromu. m.cz. NaBr =103 m.cz. KBr=119 m.cz. NH4Br=98.
Bodek, 2018 · Chmielak, 2014 · Jachowicz, 2021
-
Fenobarbital sodu 0,5% × Fosforan kodeiny (kodeina) od 0,3%
Zachodzi wytrącenie słabego kwasu; przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze.
Postępowanie: Po konsultacji z lekarzem składniki 1 i 2 należy podać w postaci dwóch osobnych roztworów.
Chmielak, 2014
-
Fenobarbital sodu 1% × Chlorek amonu lub bromek amonu niezależnie od stężenia (bromek amonu wchodzi w skład Mixtura nervina)
Następuje wytrącenie słabego kwasu Przy danym stężeniu fenobarbitalu sodu niezgodność występuje zawsze..
Postępowanie: Po porozumieniu z lekarzem należy zamienić bromek amonu na obojętnie reagujący bromek sodu i potasu przeliczając z mas cząsteczkowych równoważną ilość bromu. m.cz. NaBr =103 m.cz. KBr=119 m.cz. NH4Br=98.
Bodek, 2018 · Chmielak, 2014
-
Fenobarbital sodu 1% × Fosforan kodeiny (kodeina) niezależnie od stężenia
Zachodzi wytrącenie słabego kwasu.
Postępowanie: Po konsultacji z lekarzem składniki 1 i 2 należy podać w postaci dwóch osobnych roztworów.
Chmielak, 2014
-
Garbniki (tanina, nalewka dębiankowa) × Alkaloidy, chlorowodorek chininy, azotan strychniny, żelatyna do weryfikacji
Tworzy się nierozpuszczalny osad
Postępowanie: Aby uniknąć niezgodności, nalewki garbnikowe będące przyczyną niezgodności, należy podać oddzielnie.
Wielosz, 1998
-
Glicerol × Parafina
Glicerol nie miesza się z parafiną, dochodzi do rozwarstwienia zawiesiny.
Postępowanie: Aby uzyskać wymaganą postać leku, można zemulgować glicerol w parafinie dodając do recepty lanolinę kosztem parafiny.
Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021
-
Gliceryna × Nadmanganian potasu
Wskutek zbyt intensywnego mieszania składników może nastąpić wybuch.
Postępowanie: Bezpośredniego łączenia składników należy unikać z uwagi na możliwy samozapłon.
Chmielak, 2014
-
Glikozydy nasercowe × Środowisko kwaśne do weryfikacji
Zachodzi hydroliza substancji czynnej i jednoczesna jej inaktywacja.
Postępowanie: Należy unikać połączenia składników.
Częste pytania
Czy brak pary w analizatorze oznacza, że składniki są zgodne?
Nie. Baza obejmuje 126 opisanych par z piśmiennictwa receptury – brak wpisu znaczy tylko tyle, że para nie została opisana. Recepturę zawsze oceniaj samodzielnie, biorąc pod uwagę postać leku, stężenia, podłoże i pH.
Czy wyszukiwarka rozumie synonimy i nazwy łacińskie?
Tak. Wpisanie synonimu lub nazwy łacińskiej wskaże właściwy surowiec – na przykład „ichtamol" znajdzie pary opisane dla ichtiolu, a podpowiedź pokaże, przez jaką nazwę nastąpiło rozpoznanie.
Jakie typy niezgodności opisuje baza?
Fizyczne (mieszaniny eutektyczne, wysalanie, rozwarstwienie emulsji, wytrącanie przy zmianie rozpuszczalnika), chemiczne (reakcje utleniania i redukcji, hydrolizy, podwójnej wymiany, zmiany pH) oraz farmakologiczne. Każdy wpis zawiera mechanizm i sposób postępowania.
Czy mentol można łączyć z rezorcyną w jednym proszku?
To para opisana w bazie jako niezgodność – powstaje mieszanina eutektyczna i proszek upłynnia się na skutek obniżenia temperatury topnienia. Niezgodne składniki rozdziela się podczas sporządzania postaci leku – szczegóły i źródła znajdziesz po dodaniu pary w analizatorze.
Skąd pochodzą dane analizatora?
Z piśmiennictwa receptury aptecznej (m.in. Jachowicz, Sznitowska, skrypty uczelniane, Aptekarz Polski) – pełne zapisy bibliograficzne są w sekcji „Źródła" pod spisem par. Pozycje bez pełnego piśmiennictwa mają plakietkę „do weryfikacji".
Czy analizator zastępuje ocenę farmaceuty?
Nie – narzędzie wspiera przegląd recepty, ale nie zastępuje wiedzy i odpowiedzialności osoby sporządzającej lek. Ostateczna ocena składu należy do farmaceuty.
Źródła
- Jachowicz, R. (red.). (2021). Receptura apteczna. Sporządzanie leków jałowych i niejałowych. PZWL, Warszawa.
- Sznitowska, M. (red.). (2017). Farmacja stosowana. Technologia postaci leku. PZWL, Warszawa.
- Chmielak, W. (2014). Ściąga z receptury. Edycja IV. ITEM Publishing, Szczecin.
- Marszał, L. (2015). Receptura apteczna półstałych postaci leków do stosowania na skórę. Teoria i praktyka. Farmapress, Warszawa.
- Marszał, L. (2014). Receptura płynnych postaci leków. W teorii i praktyce. Farmapress, Warszawa.
- Telejko, E., Winnicka, K., Sosnowska, K., Słodowik, T. (2005). Niezgodności recepturowe, interakcje, homeopatia i homotoksykologia. Skrypt do ćwiczeń dla studentów IV roku farmacji aptecznej. Akademia Medyczna w Białymstoku.
- Krówczyński, L., Jachowicz, R. (red.). (2000). Ćwiczenia z receptury. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
- Bodek, K. H., Redliński, A. (red.). (2018). Przewodnik po recepturze aptecznej dla studentów Wydziału Farmaceutycznego. Uniwersytet Medyczny w Łodzi.
- Wielosz, M. (red.). (1998). Receptura. Dla studentów medycyny i stomatologii. Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Lublin.
- Sierpniowska, O. (2015). Technologia Postaci Leku. Emulsje. Aptekarz Polski, nr 112 (90e).
- Redakcja Aptekarza Polskiego (2016). Trudności i niezgodności recepturowe. Aptekarz Polski, 29 stycznia 2016 (aktualizacja 6 grudnia 2020).
Historia zmian (2)
- 25.07.2026 Nazwy składników rozbite na osobne pozycje i poprawione dopasowanie do kart surowców — witaminy A, B2 i C trafiały wcześniej do jednej karty. Dziewięć par dostało piśmiennictwo.
- 25.07.2026 Uruchomienie narzędzia: 126 par surowców z opisem mechanizmu niezgodności i postępowania.
Czy to narzędzie uważasz za przydatne?
Dziękujemy za głos.
