opieka.farm
Strona ·Analizator niezgodności recepturowych
Nie jesteś zalogowany — część treści i narzędzi zostaje ukryta Zaloguj się
Reklama
Narzędzia / Receptura
Narzędzie · Receptura

Analizator niezgodności recepturowych

Dodaj surowce z recepty – narzędzie sprawdzi wszystkie pary i wypisze opisane niezgodności z omówieniem mechanizmu, sposobem rozwiązania i źródłem. Wyszukiwarka rozumie synonimy i nazwy łacińskie.

Zapisz
Zanim zaczniesz
Nie każdą niezgodność widać przy sporządzaniu – część ujawnia się po dniach (rozwarstwienie, ciemnienie, wytrącenie osadu). Zwracaj uwagę zwłaszcza na mieszaniny eutektyczne (mentol, kamfora, tymol, fenol), zmiany pH i utleniacze z reduktorami.

Najczęstsze mechanizmy niezgodności

Fizyczne – mieszaniny eutektyczne (obniżenie temperatury topnienia, upłynnienie proszku), wysalanie, rozwarstwienie emulsji, wytrącenie substancji z roztworu przy zmianie rozpuszczalnika. Chemiczne – reakcje utleniania i redukcji (azotan srebra, adrenalina, siarka z metalami), hydrolizy, reakcje podwójnej wymiany z wytrąceniem słabej zasady lub kwasu, zmiany pH rozkładające substancję czynną. Farmakologiczne – zniesienie lub nasilenie działania składników w jednej postaci.

Wszystkie opisane niezgodności recepturowe 126

Pełny spis par ze wskazaniem mechanizmu, sposobu rozwiązania i źródła. Nazwy składników, które mają kartę w bazie surowców, są podlinkowane. Pozycje 26–50 z 126 · strona 2 z 6

  • Chlorowodorek prokainy × Jod, sole srebra, tanina

    Występuje niezgodność składników.

    Postępowanie: Nie zaleca się łączenia składników.

    Chmielak, 2014

  • Chlorowodorek prokainy × Sulfacetamid sodu do weryfikacji

    Rozkład substancji czynnej.

    Postępowanie: Aby zapobiec niezgodności, substancje należy wydać w postaci dwóch roztworów.

  • Cholesterol × Hascobaza, lekobaza

    Cholesterolu nie należy wprowadzać na „sucho” do podłoży maściowych. Wyższe stężenia cholesterolu w wazelinie wykazują tendencje do tworzenia grudek.

    Postępowanie: Cześć podłoża zamienić na wazelinę białą, z którą stopić cholesterol i dokładnie mieszać w czasie stygnięcia. W razie większej ilości cholesterolu może być konieczne skontaktowanie się z lekarzem i całkowita zmiana podłoża. Cholesterol zawsze należy stopić w temp. 147-150 °C.

    Chmielak, 2014

  • Ditranol × Pasta cynkowa lub, tlenek cynku

    Następuje zmiana zabarwienia i unieczynnienie ditranolu.

    Postępowanie: Ditranol należy wymieszać z kwasem salicylowym lub benzoesowym oraz z niewielką ilością wazeliny białej. Po konsultacji lekarskiej można dokonać zmiany całego podłoża np. na wazelinę białą, eucerynę lub maść cholesterolową.

    Jachowicz, 2021

  • Diuretyna × kwaśne środowisko: Odwary, nalewki, syropy, kwaśne wyciągi

    Nawet w nieznacznie zakwaszonym środowisku powstaje zmętnienie, czyli osad, na skutek wytrącenia słabego kwasu teobrominy. Jest to wynikiem cofnięcia jej dysocjacji.

    Postępowanie: Po porozumieniu z lekarzem diuretynę należy wydać w postaci proszków.

    Krowczynski, 2000 · Telejko, 2005

  • Dziegieć sosnowy × Gliceryna, lanolina, alginiany do weryfikacji

    Występuje niezgodność dziegcia z gliceryną i podłożem z lanoliny.

    Postępowanie: W maściach i pastach z dziegciem sosnowym nie należy stosować gliceryny i lanoliny jako podłoża..

    Sznitowska, 2017

  • Emulsja o/w w ilości > niż 10% maści (np. dodatek kremu gotowego) × Podłoże słabo wiążące wodę (wazelina) do weryfikacji

    Następuje rozwarstwienie maści.

    Postępowanie: Ze względu na dodatek emulsji o/w (krem gotowy) należy zmienić wazelinę na maść eucerynową.

  • Erytromycyna × Efedryna

    Erytromycyna ulega w kwaśnym środowisku efedryny hydrolizie.

    Postępowanie: Substancje należy rozdzielić i wydać w dwóch osobnych butelkach o stężeniach obliczonych na podstawie dawki zawartej w pierwotnie przepisanej recepcie.

    Chmielak, 2014

  • Erytromycyna × substancje zakwaszające roztwór: Kwas salicylowy, kwas benzoesowy, kwas sorbowy

    W kwasowym środowisku zachodzi rozkład hydrolityczny erytromycyny.

    Postępowanie: Kwas salicylowy należy przygotować w osobnym roztworze i stosować w odpowiednim odstępie czasowym z roztworem zawierającym erytromycynę.

    Jachowicz, 2021 · Marszal, 2015 · Marszal, 2014

  • Fenobarbital × Roztwór wodny, syrop, woda miętowa, brak etanolu w recepcie do weryfikacji

    Następuje przekroczenie rozpuszczalności - wytrącenie trudno rozpuszczalnego kwasu, czyli fenobarbitalu. Fenobarbital rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:1000.

    Postępowanie: Zmiana formy nierozpuszczalnej składnika (czyli fenobarbitalu) w przepisanym rozpuszczalniku na formę rozpuszczalną, czyli fenobarbital sodu. Nawet jeśli ilość etanolu w recepcie wystarcza do rozpuszczenia fenobarbitalu to przez obecność dużej ilości roztworu wodnego / syropu, zamiast fenobarbitalu (m.cz. 232,24) należy użyć równoważną ilość fenobarbitalu sodu (m.cz. 254,22), który rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:2.

    Krowczynski, 2000

  • Fenobarbital sodu × Bromek/ chlorek amonu, Mixtura Nervina

    Zachodzi wytrącenie słabego kwasu / niecałkowite rozpuszczenie fenobarbitalu sodu (brak niezgodności wynikającej ze stężeń fenobarbitalu sodu i bromku lub chlorku amonowego).

    Postępowanie: W przypadku recepty zawierającej fenobarbital sodu i chlorek lub bromek amonowy w pierwszej kolejności należy przeliczyć stężenia obu składników. Jeśli z obliczeń wynika, że niezgodność nie wystąpi fenobarbital sodu, należy rozpuścić osobno w wodzie, dopiero później połączy z roztworami bromków. Mimo wykonania z uwzględnieniem obliczeń, po upływie czasu niezgodność może wystąpić, dlatego bromek amonowy najlepiej zamienić na równoważną ilość bromku sodowego.

    Chmielak, 2014

  • Fenobarbital sodu × Fosforan kodeiny (kodeina) w stężeniu powodującym niezgodność z fenobarbitalem sodu

    Następuje wytrącenie słabych kwasów w środowisku kwaśnym na skutek cofnięcia dysocjacji.

    Postępowanie: Należy oddzielić oba składniki, dodając do mieszanki roztwór jednego z nich jako ostatni.

    Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021

  • Fenobarbital sodu × Kwas solny, chlorowodorek papaweryny, chlorowodorek morfiny, syrop malinowy, syrop wiśniowy

    Niezgodność występuje zawsze - w kwaśnym środowisku następuje wydzielenie formy kwasowej fenobarbitalu, często w postaci osadu. W przypadku syropów następuje niekorzystna zmiana ich barwy. Pod wpływem środowiska zasadowego wytrąca się zasada papaweryny.

    Postępowanie: Zawsze należy wymienione składniki podać osobno. W przypadku niezgodności z syropami syrop należy zmienić na syrop prosty lub prawoślazowy.

    Jachowicz, 2021 · Telejko, 2005 · Bodek, 2018 · Aptekarz Polski, 2016

  • Fenobarbital sodu × kwaśne środowisko: Syrop sosnowy, neospasmina, syrop z hydroksyzyną, kwas askorbinowy, siarczan atropiny, chlorowodorek kokainy, chlorowodorek efedryny, siarczan cynku

    Wytrącenie w kwaśnym środowisku kwasowej formy fenobarbitalu, często w postaci osadu.

    Postępowanie: Hydroksyzynę rozdzielić innym płynem obojętnym w recepcie np, Passipasminą lub wodą.

    Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021 · Chmielak, 2014

  • Fenobarbital sodu × Metenamina (urotropina) do weryfikacji

    Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się.

    Postępowanie: Niezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku. Problem nie dotyczy roztworów.

  • Fenobarbital sodu 0,3% × Chlorek amonu >5%, bromek amonu >5%, (Mixtura nervina)

    Wytrącenie słabego kwasu - przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze.

    Postępowanie: Po porozumieniu z lekarzem należy zamienić bromek amonu na obojętnie reagujący bromek sodu i potasu przeliczając z mas cząsteczkowych równoważną ilość bromu. m.cz. NaBr =103 m.cz. KBr=119 m.cz. NH4Br=98 .

    Bodek, 2018 · Chmielak, 2014 · Aptekarz Polski, 2016

  • Fenobarbital sodu 0,3% × Fosforan kodeiny (kodeina) od 0,5%

    Następuje wytrącenie słabego kwasu; przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze.

    Postępowanie: Po konsultacji z lekarzem składniki 1 i 2 należy podać w postaci dwóch osobnych roztworów.

    Chmielak, 2014

  • Fenobarbital sodu 0,5% × Chlorek amonu lub bromek amonu od 2% (Mixtura nervina)

    Następuje wytrącenie słabego kwasu.

    Postępowanie: Po porozumieniu z lekarzem należy zamienić bromek amonu na obojętnie reagujący bromek sodu i potasu przeliczając z mas cząsteczkowych równoważną ilość bromu. m.cz. NaBr =103 m.cz. KBr=119 m.cz. NH4Br=98.

    Bodek, 2018 · Chmielak, 2014 · Jachowicz, 2021

  • Fenobarbital sodu 0,5% × Fosforan kodeiny (kodeina) od 0,3%

    Zachodzi wytrącenie słabego kwasu; przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze.

    Postępowanie: Po konsultacji z lekarzem składniki 1 i 2 należy podać w postaci dwóch osobnych roztworów.

    Chmielak, 2014

  • Fenobarbital sodu 1% × Chlorek amonu lub bromek amonu niezależnie od stężenia (bromek amonu wchodzi w skład Mixtura nervina)

    Następuje wytrącenie słabego kwasu Przy danym stężeniu fenobarbitalu sodu niezgodność występuje zawsze..

    Postępowanie: Po porozumieniu z lekarzem należy zamienić bromek amonu na obojętnie reagujący bromek sodu i potasu przeliczając z mas cząsteczkowych równoważną ilość bromu. m.cz. NaBr =103 m.cz. KBr=119 m.cz. NH4Br=98.

    Bodek, 2018 · Chmielak, 2014

  • Fenobarbital sodu 1% × Fosforan kodeiny (kodeina) niezależnie od stężenia

    Zachodzi wytrącenie słabego kwasu.

    Postępowanie: Po konsultacji z lekarzem składniki 1 i 2 należy podać w postaci dwóch osobnych roztworów.

    Chmielak, 2014

  • Garbniki (tanina, nalewka dębiankowa) × Alkaloidy, chlorowodorek chininy, azotan strychniny, żelatyna do weryfikacji

    Tworzy się nierozpuszczalny osad

    Postępowanie: Aby uniknąć niezgodności, nalewki garbnikowe będące przyczyną niezgodności, należy podać oddzielnie.

    Wielosz, 1998

  • Glicerol × Parafina

    Glicerol nie miesza się z parafiną, dochodzi do rozwarstwienia zawiesiny.

    Postępowanie: Aby uzyskać wymaganą postać leku, można zemulgować glicerol w parafinie dodając do recepty lanolinę kosztem parafiny.

    Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021

  • Gliceryna × Nadmanganian potasu

    Wskutek zbyt intensywnego mieszania składników może nastąpić wybuch.

    Postępowanie: Bezpośredniego łączenia składników należy unikać z uwagi na możliwy samozapłon.

    Chmielak, 2014

  • Glikozydy nasercowe × Środowisko kwaśne do weryfikacji

    Zachodzi hydroliza substancji czynnej i jednoczesna jej inaktywacja.

    Postępowanie: Należy unikać połączenia składników.

    Aptekarz Polski, 2016

Częste pytania

Czy brak pary w analizatorze oznacza, że składniki są zgodne?

Nie. Baza obejmuje 126 opisanych par z piśmiennictwa receptury – brak wpisu znaczy tylko tyle, że para nie została opisana. Recepturę zawsze oceniaj samodzielnie, biorąc pod uwagę postać leku, stężenia, podłoże i pH.

Czy wyszukiwarka rozumie synonimy i nazwy łacińskie?

Tak. Wpisanie synonimu lub nazwy łacińskiej wskaże właściwy surowiec – na przykład „ichtamol" znajdzie pary opisane dla ichtiolu, a podpowiedź pokaże, przez jaką nazwę nastąpiło rozpoznanie.

Jakie typy niezgodności opisuje baza?

Fizyczne (mieszaniny eutektyczne, wysalanie, rozwarstwienie emulsji, wytrącanie przy zmianie rozpuszczalnika), chemiczne (reakcje utleniania i redukcji, hydrolizy, podwójnej wymiany, zmiany pH) oraz farmakologiczne. Każdy wpis zawiera mechanizm i sposób postępowania.

Czy mentol można łączyć z rezorcyną w jednym proszku?

To para opisana w bazie jako niezgodność – powstaje mieszanina eutektyczna i proszek upłynnia się na skutek obniżenia temperatury topnienia. Niezgodne składniki rozdziela się podczas sporządzania postaci leku – szczegóły i źródła znajdziesz po dodaniu pary w analizatorze.

Skąd pochodzą dane analizatora?

Z piśmiennictwa receptury aptecznej (m.in. Jachowicz, Sznitowska, skrypty uczelniane, Aptekarz Polski) – pełne zapisy bibliograficzne są w sekcji „Źródła" pod spisem par. Pozycje bez pełnego piśmiennictwa mają plakietkę „do weryfikacji".

Czy analizator zastępuje ocenę farmaceuty?

Nie – narzędzie wspiera przegląd recepty, ale nie zastępuje wiedzy i odpowiedzialności osoby sporządzającej lek. Ostateczna ocena składu należy do farmaceuty.

Źródła

  1. Jachowicz, R. (red.). (2021). Receptura apteczna. Sporządzanie leków jałowych i niejałowych. PZWL, Warszawa.
  2. Sznitowska, M. (red.). (2017). Farmacja stosowana. Technologia postaci leku. PZWL, Warszawa.
  3. Chmielak, W. (2014). Ściąga z receptury. Edycja IV. ITEM Publishing, Szczecin.
  4. Marszał, L. (2015). Receptura apteczna półstałych postaci leków do stosowania na skórę. Teoria i praktyka. Farmapress, Warszawa.
  5. Marszał, L. (2014). Receptura płynnych postaci leków. W teorii i praktyce. Farmapress, Warszawa.
  6. Telejko, E., Winnicka, K., Sosnowska, K., Słodowik, T. (2005). Niezgodności recepturowe, interakcje, homeopatia i homotoksykologia. Skrypt do ćwiczeń dla studentów IV roku farmacji aptecznej. Akademia Medyczna w Białymstoku.
  7. Krówczyński, L., Jachowicz, R. (red.). (2000). Ćwiczenia z receptury. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
  8. Bodek, K. H., Redliński, A. (red.). (2018). Przewodnik po recepturze aptecznej dla studentów Wydziału Farmaceutycznego. Uniwersytet Medyczny w Łodzi.
  9. Wielosz, M. (red.). (1998). Receptura. Dla studentów medycyny i stomatologii. Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Lublin.
  10. Sierpniowska, O. (2015). Technologia Postaci Leku. Emulsje. Aptekarz Polski, nr 112 (90e).
  11. Redakcja Aptekarza Polskiego (2016). Trudności i niezgodności recepturowe. Aptekarz Polski, 29 stycznia 2016 (aktualizacja 6 grudnia 2020).
Autor
mgr farm. Konrad Tuszyński
farmaceuta Prawo Wykonywania Zawodu: 09009899
Publikacja: 25.07.2026 Ostatnia aktualizacja: 25.07.2026
Historia zmian (2)
  • 25.07.2026 Nazwy składników rozbite na osobne pozycje i poprawione dopasowanie do kart surowców — witaminy A, B2 i C trafiały wcześniej do jednej karty. Dziewięć par dostało piśmiennictwo.
  • 25.07.2026 Uruchomienie narzędzia: 126 par surowców z opisem mechanizmu niezgodności i postępowania.

Czy to narzędzie uważasz za przydatne?

1 osoba uważa to za przydatne Zaloguj się, aby zobaczyć oceniających