Analizator niezgodności recepturowych
Dodaj surowce z recepty – narzędzie sprawdzi wszystkie pary i wypisze opisane niezgodności z omówieniem mechanizmu, sposobem rozwiązania i źródłem. Wyszukiwarka rozumie synonimy i nazwy łacińskie.
Najczęstsze mechanizmy niezgodności
Fizyczne – mieszaniny eutektyczne (obniżenie temperatury topnienia, upłynnienie proszku), wysalanie, rozwarstwienie emulsji, wytrącenie substancji z roztworu przy zmianie rozpuszczalnika. Chemiczne – reakcje utleniania i redukcji (azotan srebra, adrenalina, siarka z metalami), hydrolizy, reakcje podwójnej wymiany z wytrąceniem słabej zasady lub kwasu, zmiany pH rozkładające substancję czynną. Farmakologiczne – zniesienie lub nasilenie działania składników w jednej postaci.
Wszystkie opisane niezgodności recepturowe 126
Pełny spis par ze wskazaniem mechanizmu, sposobu rozwiązania i źródła. Nazwy składników, które mają kartę w bazie surowców, są podlinkowane. Pozycje 76–100 z 126 · strona 4 z 6
-
Mentol × Rezorcyna, kamfora, wodzian chloralu, kwas salicylowy, pirogallol
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się.
Postępowanie: Niezgodne składniki należy rozdzielić podczas sporządzania postaci leku, niekiedy powstawaniu niezgodności można zapobiec przez wcześniejsze roztarcie substancji niezgodnych z substancjami obojętnymi.
Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021 · Chmielak, 2014
-
Mentol, kamfora × Parafina płynna
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się.
Postępowanie: Należy osobno rozpuścić mentol w parafinie i osobno kamforę. Dopiero uzyskane roztwory połączyć.
Telejko, 2005 · Chmielak, 2014
-
Mentowal × Roztwór etanolowy, nalewki
Mentowal nie miesza się z roztworami etanolowymi, natomiast bardzo dobrze rozpuszcza się w alkoholu 96%, nie rozpuszcza się w wodzie.
Postępowanie: Mentowal należy podać osobno lub też wykonany preparat wydać z adnotacją "przed użyciem zmieszać".
Krowczynski, 2000 · Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021
-
Metenamina, kwas acetylosalicylowy, sole i mieszaniny bromków, suche wyciągi roślinne, chlorek wapnia, węglan potasu, cytrynian wapnia, jodek sodu, (substancje podatne na wilgotnienie ) × Pozostałe składniki proszku
Wilgotnienie proszków.
Postępowanie: Rozwiązaniem jest rozdzielenie substancji lub niekiedy dodanie substancji słabo higroskopijnej np. laktozy: Metoda 1. Należy dodać do mieszaniny proszków obojętnej substancji niehigroskopijnej (np. laktozy, skrobi). Metoda 2. Jeśli jednak niezgodności nie można rozwiązać w powyższy sposób, to trzeba wydzielić składnik odpowiedzialny za wilgotnienie mieszaniny. W przypadku soli bromu zaleca się wydanie ich w postaci roztworu. Składniki podaje się osobno lub w receptach bardziej złożonych zachowuje się odpowiednią kolejność mieszania. Proszki higroskopijne należy przechowywać i wydawać w szczelnie zamkniętych naczyniach i nie rozsypywać ich do kapsułek skrobiowych.
Jachowicz, 2021 · Chmielak, 2014
-
Mocznik × Brak wody w składzie leku recepturowego, podłoże niewiążące wody
Niemożność rozpuszczenia mocznika.
Postępowanie: Pod warunkiem, że lekarze nie zapisał na recepcie informacji, że maść ma mieć formę peelingu, mocznik należy rozpuścić w minimalnej potrzebnej ilości wody (1:1,5), a podłoże w razie konieczności zamienić częściowo lub całkowicie na podłoże wiążące wodę np. na maść eucerynową.
Jachowicz, 2021 · Marszal, 2015
-
Mydła alkaliczne (amonowe, sodowe, potasowe) × Kationy wielowartościowe
Dochodzi do złamania emulsji
Postępowanie: Należy unikać połączenia składników.
Sierpniowska, 2015
-
Nadmanganian potasu × Gliceryna, alkohol, cukier, skrobia, żelazo, woda utleniona
Podczas mieszania zachodzi ryzyko wybuchu.
Postępowanie: Należy unikać połączenia składników.
Chmielak, 2014
-
Nystatyna × Parafina ciekła
Występuje niezgodność substancji.
Postępowanie: Należy unikać połączenia składników.
Chmielak, 2014
-
Olej rycynowy × Parafina ciekła
Olej rycynowy nie miesza się z olejami mineralnymi takimi jak parafina.
Postępowanie: Unikać bezpośredniego łączenia oleju rycynowego i parafiny.
Jachowicz, 2021
-
Olej rycynowy × Woda, etanol 70%, glicerol, glikol propylenowy, alkohol izopropylowy
Ciecze niemieszające się.
Postępowanie: Jeśli w roztworze występują dwa niemieszające się rozpuszczalniki, to należy dodać emulgatora. Olej rącznikowy rozpuszcza się w stężonym etanolu.
Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021
-
Penicylina, chloramfenikol, tetracyklina, siarczan atropiny (alkaloidy tropanowe) × roztwory związków alkalizujących: Protargol, roztwory substancji zakwaszających, chlorowodorek efedryny, chlorowodorek kokainy, chlorowodorek prokainy
Zachodzi hydroliza substancji czynnej.
Postępowanie: Należy unikać połączenia składników.
Jachowicz, 2021 · Telejko, 2005 · Wielosz, 1998 · Chmielak, 2014
-
Pepsyna × środowisko kwaśne: Kwas solny 10%, przy stężeniu HCl w recepcie > 0,5%, etanol, garbniki z nalewek, nalewka chinolowa
Następuje unieczynnienie pepsyny. Należy mieć na uwadze, że przy jednoczesnej obecności etanolu i kwas solnego, siła niezgodności zwiększa się.
Postępowanie: Pepsynę należy rozpuścić w całej ilości wody, dodać inne składniki płynne (syrop, nalewkę), wymieszać, a na samym końcu dodać kwas solny.. Mieszanek z pepsyną nie sączy się.
Jachowicz, 2021 · Bodek, 2018 · Wielosz, 1998 · Chmielak, 2014
-
Podłoża makrogolowe × Garbniki, kwas salicylowym, kwas acetylosalicylowy, sole rtęci, jod, jodki, chinina, penicylina, rezorcyna, fenobarbital, balsam peruwiański
Podłoża makrogolowe są niezgodne ze składnikami z kolumny nr 2..
Postępowanie: Zalecany jest wybór innego podłoża do sporządzenia czopków / globulek.
Jachowicz, 2021 · Bodek, 2018
-
Podłoża żelatynowo-glicerolowe × Kwas salicylowy, metenamina, tanina i inne garbniki, sole glinu i wapnia, wodzian chloralu
Podłoże jest niezgodne z wymienionymi składnikami z kolumny 2.
Postępowanie: Zalecany jest wybór innego podłoża do sporządzenia globulek.
Jachowicz, 2021
-
Prodermina × Olej mineralne, glicerol do weryfikacji
Prodermina nie miesza się z olejami mineralnymi ani z glicerolem.
Postępowanie: Do smoły z węgla kamiennego (Proderminy) dodaje się Polisorbat 80 w stosunku 1:0,5.
-
Prodermina × Pasta cynkowa do weryfikacji
Składniki niemieszające się ze sobą.
Postępowanie: Do odważonej proderminy należy dodać Polisorbat 80 w połowie ilości przepisanej proderminy, a następnie dodawać stopniowo pastę cynkową.
-
Proteinian srebra w czopkach × Olej kakaowy do weryfikacji
Postępowanie: W pierwszej kolejności sporządzić roztwór koloidalny protargolu, a następnie z dodatkiem lanoliny zemulgować w oleju kakaowym.
-
Rezorcyna × Kwas salicylowy, kamfora, mentol
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się.
Postępowanie: Niezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021 · Chmielak, 2014
-
Rezorcynol, kwas askorbowy × substancje o właściwościach utleniających: Azotan srebra
Następuje redukcja np. azotanu srebra do metalicznego srebra.
Postępowanie: Należy unikać łączenia składników.
Jachowicz, 2021
-
Riwanol × Woda wapienna, boraks, tanina, garbniki, kwas salicylowy, substancje o charakterze anionowym, ichtiol, tumenol
Zachodzi inaktywacja riwanolu - powstaje mleczan wapnia oraz wytrąca się etoksydwuaminoakrydyna. Z ichtiolem następuje wydzielenie żywicy.
Postępowanie: Poprawa recepty polega na rozdzieleniu składników.
Telejko, 2005 · Chmielak, 2014
-
Roztwór wodny / etanolowy × podłoże niewiążące wody - podłoże nieabsorpcyjne o małej wchłanialności: Wazelina, smalec, parafina, parafina płynna
Składniki niemieszające się ze sobą.
Postępowanie: Po konsultacji z lekarzem należy część podłoża zamienić lub użyć emulgatora np. lanoliny pozbawionej nadtlenków lub euceryny.
Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021
-
Roztwór wodny × Pasta cynkowa, (podłoże niewiążące wody)
Składniki niemieszające się ze sobą.
Postępowanie: Podłoże niewiążące wody należy zamienić na podłoże absorpcyjne, tj. farmakopealną maść cynkową, w której skład wchodzi wazelina hydrofilowa. Zamiana wymaga porozumienia z lekarzem.
Jachowicz, 2021
-
Roztwór wodny adrenaliny × Parafina płynna
Ciecze niemieszające się (olej-woda).
Postępowanie: Roztwór adrenaliny należy rozcierać w moździerzu lub parowniczce z 1 g euceryny lub lanoliny do całkowitego zemulgowania. Do zemulgowanej mieszaniny dodajemy stopniowo parafinę.
Telejko, 2005 · Chmielak, 2014
-
Roztwory chlorku cynku / siarczanu cynku × środowisko zasadowe: Garbniki, ichtiol
Wytrąca się wodorotlenek cynku.
Postępowanie: Składniki należy rozdzielić.
Telejko, 2005
-
Salicylan fenylu × Mentol, kamfora, wodzian chloralu, kwas salicylowy, metenamina
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się.
Postępowanie: W przypadku proszków tworzących mieszaninę eutektyczną należy składniki odpowiedzialne za euteksję rozdzielić. Po uzgodnieniu z lekarzem składniki należy podać osobno. W bardziej złożonych receptach wydziela się składnik odpowiedzialny za niezgodność lub zachowuję się odpowiednią kolejność mieszania. Przy mieszaniu składników unikać bezpośredniego kontaktu składników tworzących mieszaninę eutektyczną, gdyż stopiony eutektyk trudno rozprowadzić w proszku.
Jachowicz, 2021 · Telejko, 2005 · Wielosz, 1998 · Bodek, 2018
Częste pytania
Czy brak pary w analizatorze oznacza, że składniki są zgodne?
Nie. Baza obejmuje 126 opisanych par z piśmiennictwa receptury – brak wpisu znaczy tylko tyle, że para nie została opisana. Recepturę zawsze oceniaj samodzielnie, biorąc pod uwagę postać leku, stężenia, podłoże i pH.
Czy wyszukiwarka rozumie synonimy i nazwy łacińskie?
Tak. Wpisanie synonimu lub nazwy łacińskiej wskaże właściwy surowiec – na przykład „ichtamol" znajdzie pary opisane dla ichtiolu, a podpowiedź pokaże, przez jaką nazwę nastąpiło rozpoznanie.
Jakie typy niezgodności opisuje baza?
Fizyczne (mieszaniny eutektyczne, wysalanie, rozwarstwienie emulsji, wytrącanie przy zmianie rozpuszczalnika), chemiczne (reakcje utleniania i redukcji, hydrolizy, podwójnej wymiany, zmiany pH) oraz farmakologiczne. Każdy wpis zawiera mechanizm i sposób postępowania.
Czy mentol można łączyć z rezorcyną w jednym proszku?
To para opisana w bazie jako niezgodność – powstaje mieszanina eutektyczna i proszek upłynnia się na skutek obniżenia temperatury topnienia. Niezgodne składniki rozdziela się podczas sporządzania postaci leku – szczegóły i źródła znajdziesz po dodaniu pary w analizatorze.
Skąd pochodzą dane analizatora?
Z piśmiennictwa receptury aptecznej (m.in. Jachowicz, Sznitowska, skrypty uczelniane, Aptekarz Polski) – pełne zapisy bibliograficzne są w sekcji „Źródła" pod spisem par. Pozycje bez pełnego piśmiennictwa mają plakietkę „do weryfikacji".
Czy analizator zastępuje ocenę farmaceuty?
Nie – narzędzie wspiera przegląd recepty, ale nie zastępuje wiedzy i odpowiedzialności osoby sporządzającej lek. Ostateczna ocena składu należy do farmaceuty.
Źródła
- Jachowicz, R. (red.). (2021). Receptura apteczna. Sporządzanie leków jałowych i niejałowych. PZWL, Warszawa.
- Sznitowska, M. (red.). (2017). Farmacja stosowana. Technologia postaci leku. PZWL, Warszawa.
- Chmielak, W. (2014). Ściąga z receptury. Edycja IV. ITEM Publishing, Szczecin.
- Marszał, L. (2015). Receptura apteczna półstałych postaci leków do stosowania na skórę. Teoria i praktyka. Farmapress, Warszawa.
- Marszał, L. (2014). Receptura płynnych postaci leków. W teorii i praktyce. Farmapress, Warszawa.
- Telejko, E., Winnicka, K., Sosnowska, K., Słodowik, T. (2005). Niezgodności recepturowe, interakcje, homeopatia i homotoksykologia. Skrypt do ćwiczeń dla studentów IV roku farmacji aptecznej. Akademia Medyczna w Białymstoku.
- Krówczyński, L., Jachowicz, R. (red.). (2000). Ćwiczenia z receptury. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
- Bodek, K. H., Redliński, A. (red.). (2018). Przewodnik po recepturze aptecznej dla studentów Wydziału Farmaceutycznego. Uniwersytet Medyczny w Łodzi.
- Wielosz, M. (red.). (1998). Receptura. Dla studentów medycyny i stomatologii. Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Lublin.
- Sierpniowska, O. (2015). Technologia Postaci Leku. Emulsje. Aptekarz Polski, nr 112 (90e).
- Redakcja Aptekarza Polskiego (2016). Trudności i niezgodności recepturowe. Aptekarz Polski, 29 stycznia 2016 (aktualizacja 6 grudnia 2020).
Historia zmian (2)
- 25.07.2026 Nazwy składników rozbite na osobne pozycje i poprawione dopasowanie do kart surowców — witaminy A, B2 i C trafiały wcześniej do jednej karty. Dziewięć par dostało piśmiennictwo.
- 25.07.2026 Uruchomienie narzędzia: 126 par surowców z opisem mechanizmu niezgodności i postępowania.
Czy to narzędzie uważasz za przydatne?
Dziękujemy za głos.