Analizator niezgodności recepturowych

Dodaj surowce z recepty – narzędzie sprawdzi wszystkie pary i wypisze opisane niezgodności z omówieniem mechanizmu, sposobem rozwiązania i źródłem. Wyszukiwarka rozumie synonimy i nazwy łacińskie.
Najczęstsze mechanizmy niezgodności
Fizyczne – mieszaniny eutektyczne (obniżenie temperatury topnienia, upłynnienie proszku), wysalanie, rozwarstwienie emulsji, wytrącenie substancji z roztworu przy zmianie rozpuszczalnika. Chemiczne – reakcje utleniania i redukcji (azotan srebra, adrenalina, siarka z metalami), hydrolizy, reakcje podwójnej wymiany z wytrąceniem słabej zasady lub kwasu, zmiany pH rozkładające substancję czynną. Farmakologiczne – zniesienie lub nasilenie działania składników w jednej postaci.
Wszystkie opisane niezgodności recepturowe 126
Pełny spis par ze wskazaniem mechanizmu, sposobu rozwiązania i źródła. Nazwy składników, które mają kartę w bazie surowców, są podlinkowane. Pozycje 51–75 z 126 · strona 3 z 6
-
Guma arabska × Aminofilina, epinefryna, witamina A, witamina B2, witamina C
Guma arabska może spowodować utlenienie substancji.
Postępowanie: Należy zastosować deenzymowaną gumę arabską.
Jachowicz, 2021 · Wielosz, 1998
-
Guma arabska × Etanol
Kleik z gumy arabskiej jest niezgodny z etanolem - nastąpi wytrącenie gumy.
Postępowanie: Należy unikać łączenia składników.
Chmielak, 2014
-
Ichtiol × Azotan srebra, rivanol, związki alkaliczne, woda wapienna, papaweryna, atropina, tanina, bromki, kwas salicylowy, Płyn Burowa, tlenek cynku, rezorcyna
Obecność azotanu srebra, rywanolu, związków alkalicznych powoduje wydzielenie amoniaku, papaweryny - wytrącenie osadu. W obecności atropiny, taniny, bromków, kwasu salicylowego i płynu Burowa powstaje galaretowaty osad. W przypadku połączenia z rezorcyną występuje niezgodność pH.
Postępowanie: Należy unikać połączenia ichtiolu z podanymi składnikami.
Marszal, 2015 · Sznitowska, 2017 · Chmielak, 2014
-
Ichtiol × Etanol 90%
Ichtiol nie rozpuszcza się w etanolu 90% lub bardziej stężonym - powstaje żywica ichtiolowa, która się wydziela.
Postępowanie: W receptach z ichtiolem i Spir. Vini należy rozważyć zamianę na etanol 70%.
Chmielak, 2014
-
Ichtiol × Podgrzewanie roztworu wodnego
Pod wpływem temperatury następuje rozkład ichtiolu.
Postępowanie: Nie należy przekraczać temperatury 70-75 C.
Chmielak, 2014
-
Ichtiol × Podłoże czopkowe (olej kakaowy) / maściowe, parafina
Utrudnione mieszanie się ichtiolu z podłożem czopków i maści. Ichtiol nie miesza się z parafiną
Postępowanie: Należy dodać do ichtiolu w ilościach 1:1: eucerynę lub maść miękką (w przypadku maści) lub też lanolinę (szczególnie w przypadku czopków);.
Jachowicz, 2021 · Bodek, 2018 · Chmielak, 2014
-
Jod + jodek potasu + gliceryna × Brak wody w recepcie
Następuje przekroczenie rozpuszczalności.
Postępowanie: Należy użyć nieco wody kosztem glicerolu w celu rozpuszczenia jodku potasu i jodu.
Telejko, 2005 · Chmielak, 2014
-
Jod × Związki rtęci
Wydzielający się jod na błonach śluzowych może tworzyć żrący jodek rtęciowy - ryzyko powstawania owrzodzeń.
Postępowanie: Nie należy stosować równocześnie preparatów z jodem i ze związkami rtęci.
Chmielak, 2014
-
Jodek potasu > lub = 5% × Fosforan kodeiny (kodeina) od 0,3%, siarczan chininy od 0,1%, chlorowodorek morfiny od 0,2%, chlorowodorek papaweryny od 0,2%, chlorowodorek efedryny
Zachodzi reakcja podwójnej wymiany. To, czy wystąpi wytrącenie osadu, zależy też od ilości składnika 2 w recepcie. W obecności chlorowodorku efedryny powstaje trudno rozpuszczalny jodowodorek efedryny..
Postępowanie: Osad wytrąca się często dopiero po 2 godzinach, dlatego po konsultacji z lekarzem niezgodne składniki należy wydać osobno.
Chmielak, 2014 · Jachowicz, 2021
-
Kamfora × Rezorcyna, salicylan fenylu, aminofenazon, mentol, wodzian chloralu, tymol, urotropina
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się.
Postępowanie: Należy unikać bezpośredniego połączenia. Niezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku, niekiedy powstaniu niezgodności można zapobiec przez wcześniejsze roztarcie substancji niezgodnych z substancjami obojętnymi. Problem nie dotyczy roztworów.
Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021 · Marszal, 2015 · Bodek, 2018 · Chmielak, 2014
-
Kamfora lub mentol × Podłoże maściowe
Niemożność wystarczającego sproszkowania składników krystalicznych.
Postępowanie: Substancje krystaliczne należy przed dodaniem ich do podłoża rozetrzeć z niewielką ilością etanolu.
Jachowicz, 2021 · Marszal, 2015 · Bodek, 2018
-
koloidalne roztwory srebra: Proteinian srebra, srebro koloidalne, targezyna × Chlorek sodu (środek izotonizujący)
Zachodzi reakcja wysolenia- wydzielania się fazy rozproszonej pod wpływem elektrolitów.
Postępowanie: Należy zmienić środek izotonizujący na 1,6% r-r KNO3 lub 5% r-r glukozy.
Krowczynski, 2000 · Jachowicz, 2021 · Telejko, 2005
-
koloidalne roztwory srebra: Proteinian srebra, srebro koloidalne, targezyna × Siarczan cynku, chlorek sodu, kwas borowy, kwas solny, roztwory alkaloidów, chlorowodorek efedryny, adrenalina
Następuje reakcja wysolenia- wydzielenie się fazy rozproszonej pod wpływem elektrolitów.
Postępowanie: Po konsultacji z lekarzem składniki wchodzące w niezgodność należy rozdzielić i wydać jako osobne roztwory lub w przypadku kropli dokonać zamiany środka izotonizującego, na 1,6% roztwór azotanu potasu lub 5% roztwór glukozy.
Krowczynski, 2000 · Jachowicz, 2021 · Telejko, 2005 · Chmielak, 2014
-
Kwas acetylosalicylowy (zwłaszcza w mieszaninie z bromkami) × Metenamina, salicylan fenylu, węglan sodu
Zachodzi wilgotnienie proszków, na skutek hydrolizy kwasu acetylosalicylowego.
Postępowanie: Metoda 1. Należy dodać do mieszaniny proszków obojętnej substancji niehigroskopijnej np. laktozy, skrobi. Metoda 2. Jeśli jednak niezgodności nie można rozwiązać w powyższy sposób, trzeba wydzielić składnik odpowiedzialny za wilgotnienie mieszaniny. Proszki higroskopijne należy przechowywać i wydawać w szczelnie zamkniętych naczyniach i nie rozsypywać ich do kapsułek skrobiowych.
Jachowicz, 2021
-
Kwas borny, metronidazol × Roztwór wodny
Następuje przekroczenie rozpuszczalności składnika 1 w wodzie.
Postępowanie: W celu rozpuszczenia składnika 1 roztwór wodny należy podgrzać do temperatury do 40°C.
Marszal, 2015 · Bodek, 2018
-
Kwas mlekowy × Zasadowy azotan bizmutu do weryfikacji
Składniki niezgodne.
Postępowanie: Nie zaleca się łączenia składników.
-
Kwas salicylowy × Glicerol, roztwór wodny do weryfikacji
Następuje przekroczenie rozpuszczalności- kwas salicylowy rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:500-600, a w glicerolu w stosunku 1:100.
Postępowanie: Przed wykonaniem recepty należy obliczyć jaką ilość kwasu salicylowego można rozpuścić w przepisanym roztworze (zarówno w glicerolu jak i w wodzie). Na podstawie tych obliczeń dawkę kwasu salicylowego należy po porozumieniu z lekarzem zmniejszyć do maksymalnej ilości, która może zostać rozpuszczona.
Telejko, 2005 · Wielosz, 1998
-
Kwas salicylowy × Mentol, tymol, salicylan fenylu, kamfora, metenamina do weryfikacji
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się.
Postępowanie: Składniki 1 i 2 należy rozdzielić podczas sporządzania proszków.
-
Kwas salicylowy × Mentol, tymol, salicylan fenylu, kamfora, metenamina, wodzian chloralu
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się.
Postępowanie: Niezgodne składniki należy rozdzielić podczas sporządzania postaci leku proszków.
Chmielak, 2014
-
Kwas salicylowy × Olej rzepakowy
Przekroczenie rozpuszczalności-kwas salicylowy jest stosunkowo słabo rozpuszczalny w oleju rzepakowym: 1:70-80.
Postępowanie: Kwas salicylowy znacznie łatwiej rozpuszcza się na ciepło w oleju rącznikowym (rycynowym) 1:10, dlatego należy część oleju rzepakowego zamienić na olej rącznikowy i w nim rozpuścić na ciepło kwas salicylowy uważając, by go nie przegrzać. Otrzymany roztwór należy uzupełnić olejem rzepakowym do odpowiedniej masy.
Krowczynski, 2000 · Jachowicz, 2021 · Marszal, 2015 · Chmielak, 2014
-
Kwas salicylowy × Roztwór etanolowo-wodny do weryfikacji
Następuje przekroczenie rozpuszczalności. Kwas salicylowy rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:500-600, a w etanolu w stosunku 1:2,5.
Postępowanie: Przed wykonaniem recepty należy obliczyć jaką ilość kwasu salicylowego można rozpuścić w przepisanej ilości etanolu. Na podstawie tych obliczeń dawkę kwasu salicylowego należy po porozumieniu z lekarzem zmniejszyć lub zwiększyć stężenie etanolu do ilości, w której kwas salicylowy może być rozpuszczony.
-
Kwas salicylowy × Roztwór wodny rtęciowego amionochlorku do weryfikacji
Składniki niezgodne.
Postępowanie: Nie zaleca się łączenia składników.
-
Kwas salicylowy, benzokaina, rezorcyna, kwas borowy, dermatol, siarka, tlenek cynku, hydrokortyzon, metronidazol × Podłoże maściowe do weryfikacji
Niecałkowite i nierównomierne sproszkowanie i roztarcie z podłożem składnika 1. Pozostanie w maści zaabsorbowanego powietrza w przypadku kryształów.
Postępowanie: W celu lepszego sproszkowania składnika 1 należy użyć niewielkiej ilości podłoża np. wazeliny białej, parafiny płynnej lub glicerolu.
Jachowicz, 2021 · Marszal, 2015 · Aptekarz Polski, 2016
-
Kwas salicylowy, wazelina × Mydło potasowe
Zachodzi hydroliza mydła potasowego. Następuje rozwarstwienie maści.
Postępowanie: Należy unikać bezpośredniego kontaktu. Należy zastosować odpowiednią kolejność dodawania składników – np. mydło dodać na końcu lub połowę wazeliny stopić na łaźni wodnej z mydłem i połączyć z drugą częścią wazeliny z resztą składników.
Chmielak, 2014 · Aptekarz Polski, 2016
-
Lekobaza × Siarczan cynku, chlorowodorek tetrakainy, chlorowodorek lidokainy
Następuje złamanie emulsji. Zachodzi rozrzedzenie podłoża aż do stanu ciekłego.
Postępowanie: Należy unikać połączenia składników. Po konsultacji z lekarzem zaleca się wybór innego podłoża.
źródło
Częste pytania
Czy brak pary w analizatorze oznacza, że składniki są zgodne?
Nie. Baza obejmuje 126 opisanych par z piśmiennictwa receptury – brak wpisu znaczy tylko tyle, że para nie została opisana. Recepturę zawsze oceniaj samodzielnie, biorąc pod uwagę postać leku, stężenia, podłoże i pH.
Czy wyszukiwarka rozumie synonimy i nazwy łacińskie?
Tak. Wpisanie synonimu lub nazwy łacińskiej wskaże właściwy surowiec – na przykład „ichtamol" znajdzie pary opisane dla ichtiolu, a podpowiedź pokaże, przez jaką nazwę nastąpiło rozpoznanie.
Jakie typy niezgodności opisuje baza?
Fizyczne (mieszaniny eutektyczne, wysalanie, rozwarstwienie emulsji, wytrącanie przy zmianie rozpuszczalnika), chemiczne (reakcje utleniania i redukcji, hydrolizy, podwójnej wymiany, zmiany pH) oraz farmakologiczne. Każdy wpis zawiera mechanizm i sposób postępowania.
Czy mentol można łączyć z rezorcyną w jednym proszku?
To para opisana w bazie jako niezgodność – powstaje mieszanina eutektyczna i proszek upłynnia się na skutek obniżenia temperatury topnienia. Niezgodne składniki rozdziela się podczas sporządzania postaci leku – szczegóły i źródła znajdziesz po dodaniu pary w analizatorze.
Skąd pochodzą dane analizatora?
Z piśmiennictwa receptury aptecznej (m.in. Jachowicz, Sznitowska, skrypty uczelniane, Aptekarz Polski) – pełne zapisy bibliograficzne są w sekcji „Źródła" pod spisem par. Pozycje bez pełnego piśmiennictwa mają plakietkę „do weryfikacji".
Czy analizator zastępuje ocenę farmaceuty?
Nie – narzędzie wspiera przegląd recepty, ale nie zastępuje wiedzy i odpowiedzialności osoby sporządzającej lek. Ostateczna ocena składu należy do farmaceuty.
Źródła
- Jachowicz, R. (red.). (2021). Receptura apteczna. Sporządzanie leków jałowych i niejałowych. PZWL, Warszawa.
- Sznitowska, M. (red.). (2017). Farmacja stosowana. Technologia postaci leku. PZWL, Warszawa.
- Chmielak, W. (2014). Ściąga z receptury. Edycja IV. ITEM Publishing, Szczecin.
- Marszał, L. (2015). Receptura apteczna półstałych postaci leków do stosowania na skórę. Teoria i praktyka. Farmapress, Warszawa.
- Marszał, L. (2014). Receptura płynnych postaci leków. W teorii i praktyce. Farmapress, Warszawa.
- Telejko, E., Winnicka, K., Sosnowska, K., Słodowik, T. (2005). Niezgodności recepturowe, interakcje, homeopatia i homotoksykologia. Skrypt do ćwiczeń dla studentów IV roku farmacji aptecznej. Akademia Medyczna w Białymstoku.
- Krówczyński, L., Jachowicz, R. (red.). (2000). Ćwiczenia z receptury. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
- Bodek, K. H., Redliński, A. (red.). (2018). Przewodnik po recepturze aptecznej dla studentów Wydziału Farmaceutycznego. Uniwersytet Medyczny w Łodzi.
- Wielosz, M. (red.). (1998). Receptura. Dla studentów medycyny i stomatologii. Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Lublin.
- Sierpniowska, O. (2015). Technologia Postaci Leku. Emulsje. Aptekarz Polski, nr 112 (90e).
- Redakcja Aptekarza Polskiego (2016). Trudności i niezgodności recepturowe. Aptekarz Polski, 29 stycznia 2016 (aktualizacja 6 grudnia 2020).
Historia zmian (2)
- 25.07.2026 Nazwy składników rozbite na osobne pozycje i poprawione dopasowanie do kart surowców — witaminy A, B2 i C trafiały wcześniej do jednej karty. Dziewięć par dostało piśmiennictwo.
- 25.07.2026 Uruchomienie narzędzia: 126 par surowców z opisem mechanizmu niezgodności i postępowania.
Czy to narzędzie uważasz za przydatne?
Dziękujemy za głos.
