opieka.farm
Strona ·Analizator niezgodności recepturowych
Nie jesteś zalogowany — część treści i narzędzi zostaje ukryta Zaloguj się
Reklama
Narzędzia / Receptura
Narzędzie · Receptura

Analizator niezgodności recepturowych

Dodaj surowce z recepty – narzędzie sprawdzi wszystkie pary i wypisze opisane niezgodności z omówieniem mechanizmu, sposobem rozwiązania i źródłem. Wyszukiwarka rozumie synonimy i nazwy łacińskie.

Zapisz
Zanim zaczniesz
Nie każdą niezgodność widać przy sporządzaniu – część ujawnia się po dniach (rozwarstwienie, ciemnienie, wytrącenie osadu). Zwracaj uwagę zwłaszcza na mieszaniny eutektyczne (mentol, kamfora, tymol, fenol), zmiany pH i utleniacze z reduktorami.

Najczęstsze mechanizmy niezgodności

Fizyczne – mieszaniny eutektyczne (obniżenie temperatury topnienia, upłynnienie proszku), wysalanie, rozwarstwienie emulsji, wytrącenie substancji z roztworu przy zmianie rozpuszczalnika. Chemiczne – reakcje utleniania i redukcji (azotan srebra, adrenalina, siarka z metalami), hydrolizy, reakcje podwójnej wymiany z wytrąceniem słabej zasady lub kwasu, zmiany pH rozkładające substancję czynną. Farmakologiczne – zniesienie lub nasilenie działania składników w jednej postaci.

Wszystkie opisane niezgodności recepturowe 126

Pełny spis par ze wskazaniem mechanizmu, sposobu rozwiązania i źródła. Nazwy składników, które mają kartę w bazie surowców, są podlinkowane. Pozycje 51–75 z 126 · strona 3 z 6

  • Guma arabska × Aminofilina, epinefryna, witamina A, witamina B2, witamina C

    Guma arabska może spowodować utlenienie substancji.

    Postępowanie: Należy zastosować deenzymowaną gumę arabską.

    Jachowicz, 2021 · Wielosz, 1998

  • Guma arabska × Etanol

    Kleik z gumy arabskiej jest niezgodny z etanolem - nastąpi wytrącenie gumy.

    Postępowanie: Należy unikać łączenia składników.

    Chmielak, 2014

  • Ichtiol × Azotan srebra, rivanol, związki alkaliczne, woda wapienna, papaweryna, atropina, tanina, bromki, kwas salicylowy, Płyn Burowa, tlenek cynku, rezorcyna

    Obecność azotanu srebra, rywanolu, związków alkalicznych powoduje wydzielenie amoniaku, papaweryny - wytrącenie osadu. W obecności atropiny, taniny, bromków, kwasu salicylowego i płynu Burowa powstaje galaretowaty osad. W przypadku połączenia z rezorcyną występuje niezgodność pH.

    Postępowanie: Należy unikać połączenia ichtiolu z podanymi składnikami.

    Marszal, 2015 · Sznitowska, 2017 · Chmielak, 2014

  • Ichtiol × Etanol 90%

    Ichtiol nie rozpuszcza się w etanolu 90% lub bardziej stężonym - powstaje żywica ichtiolowa, która się wydziela.

    Postępowanie: W receptach z ichtiolem i Spir. Vini należy rozważyć zamianę na etanol 70%.

    Chmielak, 2014

  • Ichtiol × Podgrzewanie roztworu wodnego

    Pod wpływem temperatury następuje rozkład ichtiolu.

    Postępowanie: Nie należy przekraczać temperatury 70-75 C.

    Chmielak, 2014

  • Ichtiol × Podłoże czopkowe (olej kakaowy) / maściowe, parafina

    Utrudnione mieszanie się ichtiolu z podłożem czopków i maści. Ichtiol nie miesza się z parafiną

    Postępowanie: Należy dodać do ichtiolu w ilościach 1:1: eucerynę lub maść miękką (w przypadku maści) lub też lanolinę (szczególnie w przypadku czopków);.

    Jachowicz, 2021 · Bodek, 2018 · Chmielak, 2014

  • Jod + jodek potasu + gliceryna × Brak wody w recepcie

    Następuje przekroczenie rozpuszczalności.

    Postępowanie: Należy użyć nieco wody kosztem glicerolu w celu rozpuszczenia jodku potasu i jodu.

    Telejko, 2005 · Chmielak, 2014

  • Jod × Związki rtęci

    Wydzielający się jod na błonach śluzowych może tworzyć żrący jodek rtęciowy - ryzyko powstawania owrzodzeń.

    Postępowanie: Nie należy stosować równocześnie preparatów z jodem i ze związkami rtęci.

    Chmielak, 2014

  • Jodek potasu > lub = 5% × Fosforan kodeiny (kodeina) od 0,3%, siarczan chininy od 0,1%, chlorowodorek morfiny od 0,2%, chlorowodorek papaweryny od 0,2%, chlorowodorek efedryny

    Zachodzi reakcja podwójnej wymiany. To, czy wystąpi wytrącenie osadu, zależy też od ilości składnika 2 w recepcie. W obecności chlorowodorku efedryny powstaje trudno rozpuszczalny jodowodorek efedryny..

    Postępowanie: Osad wytrąca się często dopiero po 2 godzinach, dlatego po konsultacji z lekarzem niezgodne składniki należy wydać osobno.

    Chmielak, 2014 · Jachowicz, 2021

  • Kamfora × Rezorcyna, salicylan fenylu, aminofenazon, mentol, wodzian chloralu, tymol, urotropina

    Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się.

    Postępowanie: Należy unikać bezpośredniego połączenia. Niezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku, niekiedy powstaniu niezgodności można zapobiec przez wcześniejsze roztarcie substancji niezgodnych z substancjami obojętnymi. Problem nie dotyczy roztworów.

    Telejko, 2005 · Jachowicz, 2021 · Marszal, 2015 · Bodek, 2018 · Chmielak, 2014

  • Kamfora lub mentol × Podłoże maściowe

    Niemożność wystarczającego sproszkowania składników krystalicznych.

    Postępowanie: Substancje krystaliczne należy przed dodaniem ich do podłoża rozetrzeć z niewielką ilością etanolu.

    Jachowicz, 2021 · Marszal, 2015 · Bodek, 2018

  • koloidalne roztwory srebra: Proteinian srebra, srebro koloidalne, targezyna × Chlorek sodu (środek izotonizujący)

    Zachodzi reakcja wysolenia- wydzielania się fazy rozproszonej pod wpływem elektrolitów.

    Postępowanie: Należy zmienić środek izotonizujący na 1,6% r-r KNO3 lub 5% r-r glukozy.

    Krowczynski, 2000 · Jachowicz, 2021 · Telejko, 2005

  • koloidalne roztwory srebra: Proteinian srebra, srebro koloidalne, targezyna × Siarczan cynku, chlorek sodu, kwas borowy, kwas solny, roztwory alkaloidów, chlorowodorek efedryny, adrenalina

    Następuje reakcja wysolenia- wydzielenie się fazy rozproszonej pod wpływem elektrolitów.

    Postępowanie: Po konsultacji z lekarzem składniki wchodzące w niezgodność należy rozdzielić i wydać jako osobne roztwory lub w przypadku kropli dokonać zamiany środka izotonizującego, na 1,6% roztwór azotanu potasu lub 5% roztwór glukozy.

    Krowczynski, 2000 · Jachowicz, 2021 · Telejko, 2005 · Chmielak, 2014

  • Kwas acetylosalicylowy (zwłaszcza w mieszaninie z bromkami) × Metenamina, salicylan fenylu, węglan sodu

    Zachodzi wilgotnienie proszków, na skutek hydrolizy kwasu acetylosalicylowego.

    Postępowanie: Metoda 1. Należy dodać do mieszaniny proszków obojętnej substancji niehigroskopijnej np. laktozy, skrobi. Metoda 2. Jeśli jednak niezgodności nie można rozwiązać w powyższy sposób, trzeba wydzielić składnik odpowiedzialny za wilgotnienie mieszaniny. Proszki higroskopijne należy przechowywać i wydawać w szczelnie zamkniętych naczyniach i nie rozsypywać ich do kapsułek skrobiowych.

    Jachowicz, 2021

  • Kwas borny, metronidazol × Roztwór wodny

    Następuje przekroczenie rozpuszczalności składnika 1 w wodzie.

    Postępowanie: W celu rozpuszczenia składnika 1 roztwór wodny należy podgrzać do temperatury do 40°C.

    Marszal, 2015 · Bodek, 2018

  • Kwas mlekowy × Zasadowy azotan bizmutu do weryfikacji

    Składniki niezgodne.

    Postępowanie: Nie zaleca się łączenia składników.

  • Kwas salicylowy × Glicerol, roztwór wodny do weryfikacji

    Następuje przekroczenie rozpuszczalności- kwas salicylowy rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:500-600, a w glicerolu w stosunku 1:100.

    Postępowanie: Przed wykonaniem recepty należy obliczyć jaką ilość kwasu salicylowego można rozpuścić w przepisanym roztworze (zarówno w glicerolu jak i w wodzie). Na podstawie tych obliczeń dawkę kwasu salicylowego należy po porozumieniu z lekarzem zmniejszyć do maksymalnej ilości, która może zostać rozpuszczona.

    Telejko, 2005 · Wielosz, 1998

  • Kwas salicylowy × Mentol, tymol, salicylan fenylu, kamfora, metenamina do weryfikacji

    Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się.

    Postępowanie: Składniki 1 i 2 należy rozdzielić podczas sporządzania proszków.

    Aptekarz Polski, 2016

  • Kwas salicylowy × Mentol, tymol, salicylan fenylu, kamfora, metenamina, wodzian chloralu

    Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się.

    Postępowanie: Niezgodne składniki należy rozdzielić podczas sporządzania postaci leku proszków.

    Chmielak, 2014

  • Kwas salicylowy × Olej rzepakowy

    Przekroczenie rozpuszczalności-kwas salicylowy jest stosunkowo słabo rozpuszczalny w oleju rzepakowym: 1:70-80.

    Postępowanie: Kwas salicylowy znacznie łatwiej rozpuszcza się na ciepło w oleju rącznikowym (rycynowym) 1:10, dlatego należy część oleju rzepakowego zamienić na olej rącznikowy i w nim rozpuścić na ciepło kwas salicylowy uważając, by go nie przegrzać. Otrzymany roztwór należy uzupełnić olejem rzepakowym do odpowiedniej masy.

    Krowczynski, 2000 · Jachowicz, 2021 · Marszal, 2015 · Chmielak, 2014

  • Kwas salicylowy × Roztwór etanolowo-wodny do weryfikacji

    Następuje przekroczenie rozpuszczalności. Kwas salicylowy rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:500-600, a w etanolu w stosunku 1:2,5.

    Postępowanie: Przed wykonaniem recepty należy obliczyć jaką ilość kwasu salicylowego można rozpuścić w przepisanej ilości etanolu. Na podstawie tych obliczeń dawkę kwasu salicylowego należy po porozumieniu z lekarzem zmniejszyć lub zwiększyć stężenie etanolu do ilości, w której kwas salicylowy może być rozpuszczony.

  • Kwas salicylowy × Roztwór wodny rtęciowego amionochlorku do weryfikacji

    Składniki niezgodne.

    Postępowanie: Nie zaleca się łączenia składników.

  • Kwas salicylowy, benzokaina, rezorcyna, kwas borowy, dermatol, siarka, tlenek cynku, hydrokortyzon, metronidazol × Podłoże maściowe do weryfikacji

    Niecałkowite i nierównomierne sproszkowanie i roztarcie z podłożem składnika 1. Pozostanie w maści zaabsorbowanego powietrza w przypadku kryształów.

    Postępowanie: W celu lepszego sproszkowania składnika 1 należy użyć niewielkiej ilości podłoża np. wazeliny białej, parafiny płynnej lub glicerolu.

    Jachowicz, 2021 · Marszal, 2015 · Aptekarz Polski, 2016

  • Kwas salicylowy, wazelina × Mydło potasowe

    Zachodzi hydroliza mydła potasowego. Następuje rozwarstwienie maści.

    Postępowanie: Należy unikać bezpośredniego kontaktu. Należy zastosować odpowiednią kolejność dodawania składników – np. mydło dodać na końcu lub połowę wazeliny stopić na łaźni wodnej z mydłem i połączyć z drugą częścią wazeliny z resztą składników.

    Chmielak, 2014 · Aptekarz Polski, 2016

  • Lekobaza × Siarczan cynku, chlorowodorek tetrakainy, chlorowodorek lidokainy

    Następuje złamanie emulsji. Zachodzi rozrzedzenie podłoża aż do stanu ciekłego.

    Postępowanie: Należy unikać połączenia składników. Po konsultacji z lekarzem zaleca się wybór innego podłoża.

    źródło

Częste pytania

Czy brak pary w analizatorze oznacza, że składniki są zgodne?

Nie. Baza obejmuje 126 opisanych par z piśmiennictwa receptury – brak wpisu znaczy tylko tyle, że para nie została opisana. Recepturę zawsze oceniaj samodzielnie, biorąc pod uwagę postać leku, stężenia, podłoże i pH.

Czy wyszukiwarka rozumie synonimy i nazwy łacińskie?

Tak. Wpisanie synonimu lub nazwy łacińskiej wskaże właściwy surowiec – na przykład „ichtamol" znajdzie pary opisane dla ichtiolu, a podpowiedź pokaże, przez jaką nazwę nastąpiło rozpoznanie.

Jakie typy niezgodności opisuje baza?

Fizyczne (mieszaniny eutektyczne, wysalanie, rozwarstwienie emulsji, wytrącanie przy zmianie rozpuszczalnika), chemiczne (reakcje utleniania i redukcji, hydrolizy, podwójnej wymiany, zmiany pH) oraz farmakologiczne. Każdy wpis zawiera mechanizm i sposób postępowania.

Czy mentol można łączyć z rezorcyną w jednym proszku?

To para opisana w bazie jako niezgodność – powstaje mieszanina eutektyczna i proszek upłynnia się na skutek obniżenia temperatury topnienia. Niezgodne składniki rozdziela się podczas sporządzania postaci leku – szczegóły i źródła znajdziesz po dodaniu pary w analizatorze.

Skąd pochodzą dane analizatora?

Z piśmiennictwa receptury aptecznej (m.in. Jachowicz, Sznitowska, skrypty uczelniane, Aptekarz Polski) – pełne zapisy bibliograficzne są w sekcji „Źródła" pod spisem par. Pozycje bez pełnego piśmiennictwa mają plakietkę „do weryfikacji".

Czy analizator zastępuje ocenę farmaceuty?

Nie – narzędzie wspiera przegląd recepty, ale nie zastępuje wiedzy i odpowiedzialności osoby sporządzającej lek. Ostateczna ocena składu należy do farmaceuty.

Źródła

  1. Jachowicz, R. (red.). (2021). Receptura apteczna. Sporządzanie leków jałowych i niejałowych. PZWL, Warszawa.
  2. Sznitowska, M. (red.). (2017). Farmacja stosowana. Technologia postaci leku. PZWL, Warszawa.
  3. Chmielak, W. (2014). Ściąga z receptury. Edycja IV. ITEM Publishing, Szczecin.
  4. Marszał, L. (2015). Receptura apteczna półstałych postaci leków do stosowania na skórę. Teoria i praktyka. Farmapress, Warszawa.
  5. Marszał, L. (2014). Receptura płynnych postaci leków. W teorii i praktyce. Farmapress, Warszawa.
  6. Telejko, E., Winnicka, K., Sosnowska, K., Słodowik, T. (2005). Niezgodności recepturowe, interakcje, homeopatia i homotoksykologia. Skrypt do ćwiczeń dla studentów IV roku farmacji aptecznej. Akademia Medyczna w Białymstoku.
  7. Krówczyński, L., Jachowicz, R. (red.). (2000). Ćwiczenia z receptury. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
  8. Bodek, K. H., Redliński, A. (red.). (2018). Przewodnik po recepturze aptecznej dla studentów Wydziału Farmaceutycznego. Uniwersytet Medyczny w Łodzi.
  9. Wielosz, M. (red.). (1998). Receptura. Dla studentów medycyny i stomatologii. Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Lublin.
  10. Sierpniowska, O. (2015). Technologia Postaci Leku. Emulsje. Aptekarz Polski, nr 112 (90e).
  11. Redakcja Aptekarza Polskiego (2016). Trudności i niezgodności recepturowe. Aptekarz Polski, 29 stycznia 2016 (aktualizacja 6 grudnia 2020).
Autor
mgr farm. Konrad Tuszyński
farmaceuta Prawo Wykonywania Zawodu: 09009899
Publikacja: 25.07.2026 Ostatnia aktualizacja: 25.07.2026
Historia zmian (2)
  • 25.07.2026 Nazwy składników rozbite na osobne pozycje i poprawione dopasowanie do kart surowców — witaminy A, B2 i C trafiały wcześniej do jednej karty. Dziewięć par dostało piśmiennictwo.
  • 25.07.2026 Uruchomienie narzędzia: 126 par surowców z opisem mechanizmu niezgodności i postępowania.

Czy to narzędzie uważasz za przydatne?

1 osoba uważa to za przydatne Zaloguj się, aby zobaczyć oceniających